ચૂંટણી પંચે મધ્ય પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને રાજસ્થાન સહિત ૧૭ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીઓની ‘સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન’ હાથ ધરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. પંચે આ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને આ અંગે સત્તાવાર સૂચના જારી કરી છે.
ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે કે SSR પ્રક્રિયામાં મતદાર યાદીઓમાં નવા નામો ઉમેરવા અને હાલની નોંધણીઓમાં રહેલી ભૂલો સુધારવાનો સમાવેશ થશે. જે યુવાનો ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧૮ વર્ષની વય પૂર્ણ કરશે, તેઓ પણ મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવા માટે અરજી કરવા પાત્ર રહેશે.
આ નિર્દેશ ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને સર્જાયેલા વિવાદ અને વિરોધ વચ્ચે આવ્યો છે. SIR દરમિયાન, ૩૦ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીના ડ્રાફ્ટમાંથી લગભગ ૧૩ કરોડ (૧૩૦ મિલિયન) નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે વિસ્તારોમાં હાલમાં SIR પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અથવા તાજેતરમાં પૂર્ણ થઈ છે, ત્યાં SSR માટેની તારીખો પછીથી જાહેર કરવામાં આવશે.
ઉત્તર પ્રદેશ સહિત ૫ રાજ્યોમાં આવતા વર્ષે વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાશે
ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, મણિપુર અને ગોવામાં ૨૦૨૭માં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે; આ પાંચેય રાજ્યોમાં SSR પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. ૪૦૩ સભ્યો ધરાવતી ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાનો કાર્યકાળ ૨૨ મે, ૨૦૨૭ના રોજ પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે. મણિપુર (૬૦ બેઠકો), ગોવા (૪૦ બેઠકો), પંજાબ (૧૧૭ બેઠકો) અને ઉત્તરાખંડ (૭૦ બેઠકો)ની વિધાનસભાઓનો કાર્યકાળ માર્ચ ૨૦૨૭માં અલગ-અલગ તારીખોએ પૂર્ણ થશે. ‘રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ ધ પીપલ એક્ટ, ૧૯૫૦’ (લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, ૧૯૫૦) હેઠળ, ચૂંટણી પંચને વિધાનસભાનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થવાના છ મહિના પહેલાં ચૂંટણી યોજવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
SSRનો ઉદ્દેશ્ય શું છે?
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર SSRનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે મતદાર યાદીઓ સચોટ અને અદ્યતન રહે. આ પ્રક્રિયામાં પાત્ર મતદારોના નામ ઉમેરવા, નોંધાયેલી માહિતીમાં રહેલી ભૂલો સુધારવી અને જરૂરી અપડેટ્સ (સુધારા-વધારા) કરવાના કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે. યુવાનો અને પ્રથમ વખત મતદાન કરનારા મતદારોની નોંધણી પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે. ૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧૮ વર્ષની વય પૂર્ણ કરનારાઓ ઉપરાંત જે યુવાનો ૧ એપ્રિલ, ૧ જુલાઈ અથવા ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧૮ વર્ષના થશે તેઓ પણ અગાઉથી અરજી કરી શકશે. આનાથી તેઓ મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકશે, શરત માત્ર એટલી કે તેઓ વય-સંબંધિત પાત્રતાના માપદંડો પૂર્ણ કરતા હોય.
૧૨ નવેમ્બરે મુસદ્દા મતદાર યાદી (Draft Electoral Roll) જાહેર કરવામાં આવશે
ચૂંટણી પંચે ‘સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન’ (SSR – વિશેષ સંક્ષિપ્ત પુનરીક્ષણ) માટેની તારીખો નક્કી કરી છે. આ પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે, મતદાન મથકો પરની વ્યવસ્થાઓમાં જરૂરી ફેરફારો ૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં પૂર્ણ કરી લેવામાં આવશે. ત્યારબાદ ૧૨ નવેમ્બરે મતદાર યાદીનો મુસદ્દો (ડ્રાફ્ટ) જાહેર કરવામાં આવશે. મુસદ્દા મતદાર યાદીમાં રહેલા નામો કે માહિતી અંગેના દાવા અને વાંધાઓ ૧૨ નવેમ્બરથી ૧૧ ડિસેમ્બરની વચ્ચે રજૂ કરી શકાશે. આ દાવા અને વાંધાઓનું નિરાકરણ ૨૮ ડિસેમ્બર સુધીમાં કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ, ૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ના રોજ અંતિમ મતદાર યાદી પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવશે.
