ગાઝિયાબાદમાં UPI પેમેન્ટને લઈને વેપારીઓ અને દુકાનદારોમાં નારાજગી જોવા મળી રહી છે. શહેરના કેટલાક વેપારીઓએ પોતાની દુકાનોની બહાર ‘No UPI’ એટલે કે ‘UPI પેમેન્ટ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં’ તેવા બોર્ડ લગાવવાનું શરૂ કર્યું છે. વેપારીઓનો આ વિરોધ 15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુના કેટલાક UPI વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ એટલે કે MDR ચાર્જ લાગુ થવાની ચર્ચાને લઈને છે.
વેપારીઓનું કહેવું છે કે જો મોટા મૂલ્યના UPI વ્યવહારો પર MDR ચાર્જ લાગશે તો તેની અસર તેમના વ્યવસાય પર પડી શકે છે. તેમનો દાવો છે કે સરકાર અથવા સંબંધિત સંસ્થાઓ ભલે કહે કે આ ચાર્જ વેપારીઓ પાસેથી લેવામાં આવશે, પરંતુ અંતે તેનો બોજ ગ્રાહકો સુધી પહોંચી શકે છે. આ કારણસર કેટલાક વેપારીઓએ અત્યારથી જ ગ્રાહકોને મોટા વ્યવહારો માટે રોકડ સાથે આવવાની સલાહ આપવાનું શરૂ કર્યું છે.
વેપારીઓ દ્વારા લગાવવામાં આવેલા બોર્ડમાં સ્પષ્ટ રીતે જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે ચોક્કસ રકમથી વધુની ખરીદી માટે UPI પેમેન્ટ સ્વીકારવામાં નહીં આવે. એટલે કે જો ગ્રાહક ₹2,000થી વધુની ખરીદી કરે તો તેને રોકડમાં ચૂકવણી કરવાની જરૂર પડી શકે છે. જોકે, આ નિયમ તમામ UPI વ્યવહારો પર લાગુ થતો નથી અને વ્યક્તિથી વ્યક્તિ વચ્ચેના UPI પેમેન્ટને મફત રાખવાની વાત કરવામાં આવી છે.
પ્રસ્તાવિત માળખા મુજબ ₹2,000થી વધુના પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ એટલે કે ગ્રાહકથી વેપારીને કરવામાં આવતા ચોક્કસ UPI વ્યવહારો પર 0.4 ટકા MDR ચાર્જ લાગવાની વાત છે. જ્યારે ₹75,000થી વધુના વ્યવહાર માટે મહત્તમ ₹300 સુધીનો ચાર્જ લાગુ થવાની માહિતી સામે આવી છે. બીજી તરફ વ્યક્તિથી વ્યક્તિ એટલે કે P2P UPI ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ચાર્જ લાગુ નહીં થવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
આનો સીધો અર્થ એ છે કે જો કોઈ ગ્રાહક દુકાનમાંથી ₹1,500ની ખરીદી કરે અને UPI દ્વારા ચુકવણી કરે તો તેના પર પ્રસ્તાવિત MDR ચાર્જ લાગશે નહીં. પરંતુ ₹2,000થી વધુની ખરીદીના કિસ્સામાં વેપારીને લાગુ પડતી ફીનો મુદ્દો સામે આવી શકે છે. આ જ બાબતને લઈને ગાઝિયાબાદના કેટલાક વેપારીઓ વિરોધ કરી રહ્યા છે.
વેપારીઓનું કહેવું છે કે UPI આજના સમયમાં દૈનિક ખરીદી અને વ્યવહારો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. નાના વેપારીઓથી લઈને મોટા દુકાનદારો સુધી અનેક લોકો ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં મોટા વ્યવહારો પર કોઈપણ પ્રકારનો વધારાનો ખર્ચ વેપારીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
વેપારીઓને સૌથી વધુ ચિંતા એ વાતની છે કે જો તેમને UPI વ્યવહારો પર ચાર્જ ચૂકવવો પડશે તો તેઓ તેને પોતાની કિંમતમાં સામેલ કરી શકે છે. વેપારીઓના મતે અંતે ગ્રાહકો માટે વસ્તુઓ મોંઘી પડી શકે છે. જોકે MDRનો ખર્ચ વેપારી, પેમેન્ટ સેવા પ્રદાતા અને વ્યવહારની ચોક્કસ શ્રેણી પ્રમાણે કેવી રીતે લાગુ થશે તે મુદ્દો પણ મહત્વનો છે.
આ મુદ્દે ગાઝિયાબાદના બજારોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. કેટલાક વેપારીઓએ ગ્રાહકોને પહેલેથી જ જાણ કરી દીધી છે કે 15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુની ખરીદી માટે UPIનો ઉપયોગ શક્ય નહીં હોય અને આવી ખરીદી માટે રોકડ સાથે આવવું પડશે. દુકાનોની બહાર લગાવવામાં આવેલા ‘No UPI’ બોર્ડ આ વિરોધને જાહેર રીતે દર્શાવી રહ્યા છે.
દરમિયાન, UPIના સામાન્ય વ્યવહારોના આંકડા પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. ઓગસ્ટના આંકડા મુજબ Paytm પર થતા મોટાભાગના UPI વ્યવહારો ₹500થી ઓછી રકમના હોવાનું જણાવાયું છે. આશરે 86 ટકા વ્યવહારો ₹500થી નીચેના હતા, જ્યારે ₹501થી ₹2,000 સુધીના વ્યવહારોનું પ્રમાણ લગભગ 10 ટકા હતું. આ આંકડા પ્રમાણે ₹2,000થી વધુની રકમના વ્યવહારોનો હિસ્સો પ્રમાણમાં ઓછો રહે છે.
આ આંકડાઓને ધ્યાનમાં લઈએ તો પ્રસ્તાવિત MDR ચાર્જ UPIના તમામ વ્યવહારોને અસર કરશે નહીં. ખાસ કરીને નાની રકમના દૈનિક વ્યવહારો આ ચાર્જના દાયરામાં નહીં આવે. જોકે, વેપારીઓ માટે ઊંચી રકમના વ્યવહારો પણ મહત્વપૂર્ણ હોય છે, ખાસ કરીને કપડાં, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, જ્વેલરી, ફર્નિચર અને અન્ય મોટા ખરીદીવાળા વેપારમાં.
UPIએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટને મોટા પાયે સરળ બનાવ્યું છે. ગ્રાહકો માટે રોકડ રાખ્યા વગર તરત ચુકવણી કરવી સરળ બની છે. નાના વેપારીઓ માટે પણ UPI QR કોડ દ્વારા પેમેન્ટ સ્વીકારવું સામાન્ય બની ગયું છે. તેથી UPI વ્યવહારો પર લાગતા કોઈપણ સંભવિત ચાર્જને લઈને વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંનેમાં રસ જોવા મળી રહ્યો છે.
ગાઝિયાબાદના વેપારીઓ દ્વારા લગાવવામાં આવેલા ‘No UPI’ બોર્ડ હવે આ મુદ્દાને લઈને સ્થાનિક સ્તરે વિરોધનું પ્રતીક બની રહ્યા છે. જો વેપારીઓ આ નિર્ણય પર યથાવત રહે છે તો મોટા વ્યવહારો માટે ગ્રાહકોને ફરી રોકડનો વિકલ્પ અપનાવવો પડી શકે છે. જોકે આગળ જઈને MDR અંગે અંતિમ નિયમો શું રહેશે અને તેનો વાસ્તવિક અમલ કેવી રીતે થશે તે બાદ જ તેની અસર સ્પષ્ટ થશે.
હાલમાં ગાઝિયાબાદમાં વેપારીઓનો વિરોધ UPIના ઊંચી રકમના વ્યવહારો પર લાગનારા સંભવિત ચાર્જને કેન્દ્રમાં રાખીને છે. વેપારીઓ પોતાના ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, જ્યારે ગ્રાહકો માટે ડિજિટલ પેમેન્ટની સરળતા અને વધારાના ખર્ચ વચ્ચેનું સંતુલન મહત્વનું બની શકે છે. 15 ઓક્ટોબર બાદ આ વ્યવસ્થાનો વાસ્તવિક પ્રભાવ અને વેપારીઓનું વલણ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
