સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા સ્ટારલિંકની ભારતમાં એન્ટ્રીને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. સ્પેસએક્સના માલિક ઇલોન મસ્કે સંકેત આપ્યા છે કે ભારતમાં સ્પર્ધાને કારણે સ્ટારલિંકની કિંમતો સસ્તી રાખવી પડી શકે છે. તેમનું કહેવું છે કે બજારમાં નવી કંપની આવવાથી ગ્રાહકોને ફાયદો થઈ શકે છે. જોકે, ભારતમાં સ્ટારલિંકની સેવા ક્યારે શરૂ થશે અને તેના પ્લાનની કિંમત કેટલી હશે તે અંગે હજુ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા થઈ નથી. સ્ટારલિંક ભારતમાં પોતાની સેવા શરૂ કરવા માટે લાંબા સમયથી પ્રયાસ કરી રહી છે. આ દરમિયાન તેના લોન્ચિંગમાં થઈ રહેલા વિલંબને લઈને મસ્કે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેઓ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન મુકેશ અંબાણી પર પણ કટાક્ષ કરી ચૂક્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટમાં તેમણે અંબાણીને ‘પ્રાઇમ મિનિસ્ટર અંબાણી’ કહીને ભારતના અસલી બોસ ગણાવ્યા હતા. આ નિવેદન બાદ સ્ટારલિંક અને ભારતીય ટેલિકોમ કંપનીઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.
મસ્કના મતે, સ્ટારલિંક ભારતમાં એવા વિસ્તારો સુધી ઇન્ટરનેટ પહોંચાડી શકે છે જ્યાં મોબાઇલ નેટવર્ક અથવા બ્રોડબેન્ડની સુવિધા મર્યાદિત છે. આ સેવા દ્વારા છેવાડાના વિસ્તારોમાં રહેતાં બાળકોને શિક્ષણ માટે ઇન્ટરનેટ મળી શકે છે અને નાના વેપારીઓને વૈશ્વિક બજાર સાથે જોડાવાની તક મળી શકે છે. જોકે, ભારતમાં પહેલેથી જ સસ્તા ઇન્ટરનેટ પ્લાન ઉપલબ્ધ હોવાથી સ્ટારલિંક માટે ગ્રાહકોને આકર્ષવા મોટો પડકાર રહેશે. ભારતમાં સામાન્ય રીતે મોબાઇલ ડેટા અને બ્રોડબેન્ડની સેવાઓ ઓછી કિંમતે ઉપલબ્ધ છે. કેટલાક પ્લાનમાં દર મહિને આશરે રૂ. 300થી 400માં 60GB જેટલો ડેટા મળે છે. બીજી તરફ, અન્ય દેશોમાં સ્ટારલિંકની માસિક સેવાની કિંમત ભારતીય ચલણમાં આશરે રૂ. 2,200 જેટલી હોવાનું ચર્ચાય છે. આ તફાવતને કારણે પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે જો ભારતમાં પણ તેની કિંમત વધારે રહેશે તો કેટલા ગ્રાહકો આ સેવા પસંદ કરશે.
આ મુદ્દે મસ્કે દલીલ કરી છે કે સ્ટારલિંકની કિંમતો વધારે હશે તો ભારતીય ગ્રાહકો તેને પસંદ નહીં કરે. તેથી બજારમાં ટકી રહેવા માટે કંપનીએ સ્થાનિક પરિસ્થિતિને અનુરૂપ કિંમતો નક્કી કરવી પડશે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે સ્ટારલિંકની એન્ટ્રીથી જિયો જેવી કંપનીઓના નફા પર થોડી અસર પડી શકે છે, પરંતુ તેમનો વ્યવસાય બંધ થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. સ્પર્ધા વધવાથી ગ્રાહકોને વધુ વિકલ્પો મળી શકે છે અને કંપનીઓને પોતાની સેવાઓ સુધારવા માટે પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. ભારત સરકારે પણ સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધા અંગે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. ઇન્ડિયા મોબાઇલ કોંગ્રેસ 2026 દરમિયાન કેન્દ્રીય સંચાર મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ જણાવ્યું હતું કે દેશમાં કોઈ એક કંપનીનું એકાધિકાર ચાલે તેવું સરકાર ઇચ્છતી નથી. આ ક્ષેત્રમાં ત્રણ કંપનીઓને લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યાં છે. તેમાં રિલાયન્સ જિયો સેટકૉમ, ભારતી એરટેલના સહયોગવાળી યુટેલસેટ વનવેબ અને ઇલોન મસ્કની સ્ટારલિંકનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે, લાઇસન્સ મળી જવાથી કંપનીઓ તરત જ સેવા શરૂ કરી શકે તેમ નથી. ત્રણેય કંપનીઓ માટે જરૂરી સુરક્ષા મંજૂરીઓની પ્રક્રિયા બાકી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમના ભાવ નક્કી કરવા માટેનું માળખું પણ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. તમામ નિયમનકારી અને સુરક્ષા સંબંધિત શરતો પૂર્ણ થયા બાદ જ કંપનીઓ ભારતમાં પોતાની સેવાઓ શરૂ કરી શકશે. સ્ટારલિંકની સેવા અને સુરક્ષાને લઈને અગાઉ પણ ચર્ચા થઈ ચૂકી છે. વર્ષ 2024માં અંડમાન-નિકોબાર ટાપુઓમાં ડ્રગ્સની હેરાફેરીની તપાસ દરમિયાન અને મણિપુરમાં સેનાના એક ઓપરેશન દરમિયાન સ્ટારલિંકનાં સાધનો મળી આવ્યાં હતાં. આ ઘટનાઓ બાદ મસ્કે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ભારતમાં સ્ટારલિંકની સેવા સક્રિય નહોતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જપ્ત કરવામાં આવેલાં સાધનો સ્ટારલિંકના સેટેલાઇટ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરી શકતાં નહોતાં.
સ્ટારલિંકની કિટમાં સેટેલાઇટ ડિશ, વાઇ-ફાઇ રાઉટર, પાવર સપ્લાય માટેનાં કેબલ અને તેને ગોઠવવા માટેનું સ્ટેન્ડ હોય છે. હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ મેળવવા માટે ડિશને ખુલ્લા આકાશ તરફ રાખવી પડે છે. કંપનીની મોબાઇલ એપ દ્વારા સેટઅપ અને કનેક્શનનું નિરીક્ષણ પણ કરી શકાય છે. સ્ટારલિંક લો અર્થ ઓર્બિટ એટલે કે પૃથ્વીની નજીકની કક્ષામાં ફરતા સેટેલાઇટના નેટવર્ક દ્વારા ઇન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડે છે. પરંપરાગત મોબાઇલ નેટવર્ક અથવા બ્રોડબેન્ડ પહોંચાડવું મુશ્કેલ હોય તેવા દૂરના વિસ્તારોમાં આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી બની શકે છે. કંપની વર્ષ 2021થી ભારતમાં સેવા શરૂ કરવા માટે પ્રયાસ કરી રહી છે. હવે સ્ટારલિંકની ભારતમાં એન્ટ્રી માટે જરૂરી મંજૂરીઓ ક્યારે પૂર્ણ થાય છે અને કંપની કઈ કિંમતે સેવા શરૂ કરે છે તેના પર નજર રહેશે. ભારતમાં પહેલેથી જ સસ્તા ઇન્ટરનેટની સુવિધા હોવાથી સ્ટારલિંકે ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે કિંમત, સ્પીડ અને કનેક્ટિવિટીના મામલે સ્પર્ધાત્મક રહેવું પડશે.
