ભારતના ગેસ આયાતના સ્રોતોમાં ફરી મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) બાદ હવે લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG)ના પૂરવઠામાં પણ સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અમેરિકાને પાછળ છોડીને ભારતનું સૌથી મોટું સપ્લાયર બન્યું છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં UAEમાંથી ભારતે મોટા પ્રમાણમાં LPGની આયાત કરી હતી. પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિ અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં થઈ રહેલા ફેરફારોની અસર ભારતના ગેસ આયાતના સ્રોતો પર જોવા મળી રહી છે.
સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ભારતે UAEમાંથી 5.47 લાખ ટન LPGની આયાત કરી હતી. આ દેશની કુલ LPG આયાતના આશરે 39 ટકા જેટલી હતી. ઓગસ્ટની સરખામણીએ સપ્ટેમ્બરમાં UAEમાંથી થતી આયાતમાં 182 ટકાનો નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. આ વધારા સાથે UAE ભારત માટે LPGનો સૌથી મોટો પૂરવઠેદાર બન્યો હતો. બીજી તરફ, અમેરિકામાંથી LPGની આયાતમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. ઓગસ્ટમાં ભારતે અમેરિકામાંથી 7.64 લાખ ટન LPG આયાત કરી હતી, જે સપ્ટેમ્બરમાં ઘટીને 3.23 લાખ ટન થઈ હતી. એટલે કે એક મહિનામાં આયાતમાં આશરે 58 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. સપ્ટેમ્બરમાં ભારતની કુલ LPG આયાતમાં અમેરિકાનો હિસ્સો લગભગ 23 ટકા રહ્યો હતો. આ ફેરફારને કારણે અમેરિકાનું સ્થાન UAEએ લઈ લીધું હતું.
સપ્ટેમ્બરમાં ભારતની કુલ LPG આયાત 13.90 લાખ ટન રહી હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતની ગેસ ખરીદીમાં દેશવાર હિસ્સો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. અગાઉ અખાતી વિસ્તારમાં યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાયા બાદ અમેરિકાએ ભારતના LPG પૂરવઠામાં મહત્ત્વનું સ્થાન મેળવ્યું હતું. જોકે, હવે UAEમાંથી આયાત વધતાં પુરવઠાની સ્થિતિ ફરી બદલાઈ રહી છે. LPGની સાથે LNGના આયાત સ્રોતોમાં પણ ફેરફાર થયો છે. સપ્ટેમ્બરમાં 27 ટકા શિપમેન્ટ હિસ્સા સાથે ઓમાન ભારતનું સૌથી મોટું LNG પૂરવઠેદાર રહ્યું હતું. ઓગસ્ટમાં અમેરિકાનો હિસ્સો 35 ટકા હતો અને તે ભારતનું સૌથી મોટું LNG સપ્લાયર હતું. પરંતુ સપ્ટેમ્બરમાં અમેરિકાનો હિસ્સો ઘટતાં તે ત્રીજા સ્થાને પહોંચી ગયું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતની LNG આયાતમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો હતો. સપ્ટેમ્બરમાં LNGની આયાત 14 ટકા ઘટીને 21.70 લાખ ટન રહી હતી.
ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વિવિધ દેશોમાંથી ગેસ અને ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે અગાઉ આ વિસ્તારમાંથી ઊર્જાના પુરવઠા પર અસર પડી હતી. આવી પરિસ્થિતિમાં ભારતે પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે અન્ય દેશોમાંથી આયાત વધારવી પડી હતી. હવે પુરવઠાની સ્થિતિમાં ફેરફાર થતાં UAE અને ઓમાન જેવા દેશોનું મહત્ત્વ વધતું જોવા મળી રહ્યું છે. ભારત માટે આયાતના સ્રોતોમાં વિવિધતા જાળવવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ગેસના પુરવઠામાં અચાનક વિક્ષેપ સર્જાય તો તેની અસર ઉદ્યોગો, પરિવહન અને ઘરેલુ વપરાશ પર પડી શકે છે. LPGનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રસોઈ માટે થાય છે, જ્યારે LNGનો ઉપયોગ વીજ ઉત્પાદન, ઉદ્યોગો અને અન્ય ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે થાય છે. તેથી બંને ગેસના પૂરવઠામાં થતા ફેરફારો ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્ત્વ ધરાવે છે.
