દિલ્હી અને એનસીઆરમાં મહિલાઓ તથા સગીરાઓ સામે વધી રહેલા બળાત્કાર અને યૌન અપરાધોના મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસને કડક ટકોર કરી છે. કોર્ટે પોલીસને સવાલ કર્યો કે આવા ગંભીર ગુનાઓ બને તે પહેલાં તેમને રોકવા માટે એટલે કે પ્રિવેન્ટિવ પોલીસિંગ માટે કયા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર કાગળ પર આદેશો અને સૂચનાઓ આપવાથી કામ નહીં ચાલે, પરંતુ તેનો વાસ્તવિક પ્રભાવ જમીન પર દેખાવો જોઈએ. જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષાને લઈને પોલીસની કામગીરી અંગે અનેક મુદ્દાઓ પર ધ્યાન દોર્યું હતું. કોર્ટે કહ્યું કે બળાત્કાર અને અન્ય ગંભીર યૌન અપરાધોને રોકવા માટે પોલીસિંગ માત્ર ઘટના બની ગયા પછીની કાર્યવાહી સુધી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ. ગુનો બને તે પહેલાં જ સંવેદનશીલ વિસ્તારો ઓળખીને ત્યાં સુરક્ષા વધારવી જરૂરી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસને જરૂર પડે તો કડક વલણ અપનાવવાની પણ સલાહ આપી છે. કોર્ટે કહ્યું કે બળાત્કાર જેવા જઘન્ય ગુનાઓ કરનારા લોકો સામે કાયદા મુજબ સખત કાર્યવાહી કરવામાં સંકોચ રાખવો જોઈએ નહીં. પોલીસની કાર્યવાહી એવી હોવી જોઈએ કે ગુનેગારોના મનમાં કાયદાનો ડર ઊભો થાય. કોર્ટે એ મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો કે પોલીસ જ્યારે સખત કાર્યવાહી કરે છે ત્યારે કેટલાક લોકો બંધારણના આર્ટિકલ 21 હેઠળ મળતા જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારનો ઉલ્લેખ કરી શકે છે. માનવાધિકારના મુદ્દાઓ પણ સામે આવી શકે છે. જોકે ગંભીર ગુનાઓના આરોપીઓ સામે કાયદાની મર્યાદામાં રહીને કડક કાર્યવાહી કરવી જરૂરી હોવાનું કોર્ટે જણાવ્યું છે.
મહિલાઓ અને સગીરાઓની સુરક્ષા માટે માત્ર પોલીસ સ્ટેશન કે ઘટના સ્થળ સુધી જ ધ્યાન સીમિત ન રાખવા પણ કોર્ટે કહ્યું છે. શાળા અને કોલેજોની આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ ખાસ નજર રાખવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ઘણી વખત આવા સ્થળોની આસપાસ મવાલીઓ અને અસામાજિક તત્વો નવા વિદ્યાર્થીઓ અથવા યુવતીઓને હેરાન કરતા હોવાની ફરિયાદો સામે આવે છે. આવા સંવેદનશીલ સ્થળોની ઓળખ કરીને ત્યાં પોલીસની હાજરી અને પેટ્રોલિંગ વધારવાની જરૂર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જાહેર પરિવહનના સ્થળો અને મહિલાઓની વધુ અવરજવર ધરાવતા વિસ્તારોને પણ ખાસ ધ્યાનમાં લેવા કહ્યું છે. બસ સ્ટોપ, જાહેર પરિવહનના માર્ગો, બજારો અને અન્ય સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત હોવી જરૂરી છે. આવા સ્થળોએ નિયમિત પેટ્રોલિંગ અને દેખરેખની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે તેનું પણ મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે.
અગાઉની સુનાવણી દરમિયાન પણ દિલ્હી પોલીસને શહેરના નબળા અને સંવેદનશીલ વિસ્તારો ઓળખવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. આ વિસ્તારોમાં CCTV કેમેરાની સ્થિતિ તપાસવા, સ્ટ્રીટ લાઇટ યોગ્ય રીતે કામ કરે છે કે નહીં તે જોવા અને પોલીસ પેટ્રોલિંગની વ્યવસ્થાનું ઓડિટ કરવા માટે સૂચના આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે હવે એ બાબત પર ભાર મૂક્યો છે કે આ તમામ સૂચનાઓ માત્ર સરકારી ફાઇલો અને અહેવાલોમાં દેખાવા પૂરતી ન રહે. જો કોઈ વિસ્તારમાં CCTV લગાવવામાં આવ્યા હોય તો તે ખરેખર કાર્યરત છે કે નહીં, સ્ટ્રીટ લાઇટ ચાલુ છે કે નહીં અને પોલીસ પેટ્રોલિંગ નિયમિત થાય છે કે નહીં તે પણ તપાસવું જરૂરી છે. સુરક્ષાના પગલાંનો વાસ્તવિક લાભ સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચે તે જરૂરી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોલીસ અને સામાન્ય લોકો વચ્ચેના વિશ્વાસને પણ મહત્વ આપ્યું છે. પોલીસ એવી સંસ્થા હોવી જોઈએ કે લોકો મુશ્કેલીમાં તેની પાસે મદદ માટે જઈ શકે. ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકોને કોઈ જોખમ હોય, તેમની સાથે છેડતી કે અન્ય યૌન અપરાધ થયો હોય અથવા તેમને કોઈ પ્રકારની ધમકી હોય ત્યારે પોલીસનો સંપર્ક કરવામાં તેમને ડર કે સંકોચ ન હોવો જોઈએ. કોર્ટની કાર્યવાહી દરમિયાન દિલ્હી-એનસીઆરમાં સામે આવેલા અનેક ગંભીર યૌન અપરાધોના મામલાઓનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો. આ મામલાઓમાં આસફ અલી પાર્ક વિસ્તારમાં 17 વર્ષની યુવતી સાથે સામૂહિક બળાત્કારનો કેસ, સ્વરૂપ નગરમાં એક કિશોરી સાથે કથિત બળાત્કાર અને હત્યાનો મામલો તેમજ ગ્રેટર નોઈડાથી દિલ્હી જઈ રહેલી બસમાં સગીરા સાથે કથિત યૌન ઉત્પીડનની ઘટના સામેલ હતી.
આ ગંભીર ઘટનાઓને ધ્યાનમાં લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર મામલે સ્વતઃ સંજ્ઞાન લીધું હતું. કોર્ટનો મુખ્ય ભાર એ બાબત પર છે કે મહિલાઓ અને બાળકો સામે ગંભીર ગુનાઓ બન્યા બાદ આરોપીઓ સામે કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે, પરંતુ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે કે આવા ગુનાઓને શરૂઆતમાં જ અટકાવવા માટે પોલીસની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે. દિલ્હી-એનસીઆરમાં મહિલાઓ અને સગીરાઓની સુરક્ષાને લઈને સતત સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટની ટકોર પોલીસ માટે મહત્વપૂર્ણ સંદેશ સમાન છે. સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં પોલીસની હાજરી, યોગ્ય પ્રકાશ વ્યવસ્થા, CCTVની સતત દેખરેખ, જાહેર પરિવહનમાં સુરક્ષા અને લોકો સાથે વિશ્વાસપૂર્ણ વ્યવહાર જેવા પગલાં માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ વાસ્તવિક રીતે અમલમાં આવે તે જરૂરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે ગંભીર અપરાધો સામે કાયદો અસરકારક રીતે કામ કરતો દેખાવો જોઈએ. ગુનેગારોમાં કાયદાનો ડર અને સામાન્ય લોકોમાં પોલીસ પ્રત્યે વિશ્વાસ બંને વધે તે રીતે પોલીસિંગ થવી જરૂરી છે.
