સોના અને ચાંદીમાં રોકાણ કરનારા લોકો માટે શુક્રવારનો દિવસ ભારે ઉથલપાથલ ભરેલો રહ્યો. છેલ્લા કેટલાક સમયથી સતત વધી રહેલા સોના-ચાંદીના ભાવમાં અચાનક મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેન્ક ફેડરલ રિઝર્વને લઈને આવેલા એક નિવેદન બાદ વૈશ્વિક બજારમાં સોના અને ચાંદીમાં વેચવાલી શરૂ થઈ હતી. તેની સીધી અસર ભારતીય બજાર પર પણ જોવા મળી હતી. MCX એટલે કે મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ પર સોનાના ભાવ તેના તાજેતરના રેકોર્ડ સ્તરથી રૂ. 4,000થી વધુ નીચે આવી ગયા હતા. બીજી તરફ ચાંદીમાં પણ રૂ. 9,000થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. જોકે દિવસ દરમિયાન નીચલા સ્તરેથી થોડી ખરીદી આવતા ભાવમાં આંશિક સુધારો પણ જોવા મળ્યો હતો.
શુક્રવારના કારોબારના અંતે MCX પર 5 ઓક્ટોબર વાયદાનું સોનું રૂ. 2,596 એટલે કે 1.63 ટકા ઘટીને રૂ. 1,56,400 પ્રતિ 10 ગ્રામ પર બંધ થયું હતું. સોનાના ભાવમાં એક જ દિવસમાં આવેલો આ ઘટાડો રોકાણકારો માટે મોટો આંચકો હતો. ચાંદીના ભાવમાં પણ ભારે ઘટાડો નોંધાયો હતો. 4 સપ્ટેમ્બર વાયદાની ચાંદી રૂ. 4,000 એટલે કે આશરે 1.66 ટકા ઘટીને રૂ. 2,36,651 પ્રતિ કિલોગ્રામના સ્તરે પહોંચી હતી. જોકે જો તાજેતરના રેકોર્ડ સ્તર સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો ચાંદીમાં કુલ ઘટાડો રૂ. 9,000થી પણ વધુ રહ્યો છે.
આ ઘટાડાની અસર માત્ર વાયદા બજાર પૂરતી મર્યાદિત રહી ન હતી. દેશના બુલિયન બજારમાં પણ સોના-ચાંદીના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. દિલ્હીના બજારની વાત કરીએ તો ગુરુવારે 24 કેરેટ સોનાનો ભાવ રૂ. 1,65,700 પ્રતિ 10 ગ્રામ હતો. શુક્રવારે તેમાં રૂ. 3,300નો ઘટાડો થયો અને ભાવ ઘટીને રૂ. 1,62,400 પ્રતિ 10 ગ્રામ પર આવી ગયો હતો. ખાસ વાત એ છે કે છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં જ સોનાના ભાવમાં કુલ રૂ. 4,700નો ઘટાડો નોંધાયો છે. એટલે કે થોડા જ દિવસોમાં સોનાના ભાવમાં લગભગ 3 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
ચાંદીમાં પણ ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી. અગાઉના કારોબારી સત્રમાં ચાંદી રૂ. 2,50,500 પ્રતિ કિલોગ્રામના સ્તરે હતી. શુક્રવારે તેનો ભાવ રૂ. 5,000 ઘટીને રૂ. 2,45,500 પ્રતિ કિલોગ્રામ થઈ ગયો હતો. જો તાજેતરના ઊંચા સ્તરથી સરખામણી કરવામાં આવે તો ચાંદીમાં કુલ ઘટાડો રૂ. 9,000થી વધુનો જોવા મળ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ સોના-ચાંદી પર ભારે દબાણ જોવા મળ્યું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનું આશરે 3.43 ટકા ઘટીને 4,504.10 ડૉલર પ્રતિ ઔંસના સ્તરે ટ્રેડ થતું જોવા મળ્યું હતું. ચાંદીમાં તો તેના કરતાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને તે લગભગ 4.57 ટકા ઘટીને 66.255 ડૉલર પ્રતિ ઔંસ પર આવી ગઈ હતી.
હવે સવાલ એ છે કે સોના અને ચાંદીના ભાવમાં અચાનક આટલો મોટો ઘટાડો કેમ આવ્યો? તેની પાછળ અમેરિકાની નાણાકીય નીતિને લઈને બજારમાં વધી રહેલી અનિશ્ચિતતા મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહી છે. અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેન્ક ફેડરલ રિઝર્વના વડા કેવિન વોર્શના નિવેદન બાદ બજારમાં વ્યાજદરને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. ફેડ દ્વારા વ્યાજદરમાં વધારો થવાની શક્યતા અંગે રોકાણકારોમાં ચિંતા વધી છે. બજારમાં એવી ચર્ચા ચાલી રહી છે કે વ્યાજદરમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.
સામાન્ય રીતે જ્યારે અમેરિકામાં વ્યાજદર વધવાની શક્યતા વધી જાય ત્યારે સોના જેવી વ્યાજ વગરની સંપત્તિ પર દબાણ વધે છે. રોકાણકારો વધુ વળતર આપતી સંપત્તિ તરફ વળવાની શરૂઆત કરે છે. આ કારણે સોનામાં વેચવાલી વધી શકે છે અને તેની અસર ભાવ પર પડે છે. આ જ પ્રકારની સ્થિતિ હાલ સોના-ચાંદીના બજારમાં જોવા મળી હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. અમેરિકાની ફેડની નીતિ અંગેના સંકેતોથી ડોલર અને અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડ પર પણ અસર પડી શકે છે. તેના કારણે સોનામાં રોકાણ કરનારા રોકાણકારો સાવચેત બન્યા છે.
સોનું સામાન્ય રીતે અનિશ્ચિતતા, મોંઘવારી અને આર્થિક જોખમના સમયમાં સલામત રોકાણ તરીકે જોવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે અમેરિકામાં વ્યાજદર વધવાની શક્યતા ઊભી થાય ત્યારે રોકાણકારોના એક વર્ગ માટે સોનાની આકર્ષકતા ઘટી શકે છે. આ જ કારણસર ફેડના નિવેદન બાદ સોનાના ભાવમાં ઝડપથી વેચવાલી જોવા મળી છે. ચાંદી પર પણ તેની અસર પડી છે. ચાંદીનો ઉપયોગ માત્ર રોકાણ માટે જ નહીં પરંતુ ઉદ્યોગોમાં પણ મોટા પ્રમાણમાં થાય છે. તેથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, વ્યાજદર અને ઔદ્યોગિક માંગ સાથે જોડાયેલા સંકેતોની પણ તેના ભાવ પર અસર પડે છે.
જોકે સોના-ચાંદીના ભાવમાં એક જ દિવસમાં થયેલા આ ઘટાડા બાદ બજારમાં આગળ શું થશે તે અંગે ચોક્કસ આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે. ફેડરલ રિઝર્વના આગામી નિર્ણયો, અમેરિકાની મોંઘવારીના આંકડા, ડોલરની ચાલ, બોન્ડ યીલ્ડ અને વૈશ્વિક બજારની સ્થિતિ જેવા અનેક પરિબળો કિંમતી ધાતુઓના ભાવને અસર કરી શકે છે. ભારતીય બજારમાં સોનાના ભાવ પર આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઉપરાંત રૂપિયાની કિંમત, આયાત ખર્ચ અને સ્થાનિક માંગની પણ અસર થાય છે. તહેવારો અને લગ્નની સિઝનમાં સોનાની માંગ વધે તો સ્થાનિક બજારમાં ભાવને ટેકો મળી શકે છે.
હાલ માટે રોકાણકારો માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે તાજેતરના ઊંચા સ્તર બાદ સોના અને ચાંદીમાં અચાનક મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. MCX પર સોનું એક જ દિવસમાં રૂ. 2,596 ઘટ્યું, જ્યારે ચાંદી રૂ. 4,000 ઘટી હતી. તાજેતરના રેકોર્ડ સ્તરથી જોવામાં આવે તો સોનું રૂ. 4,000થી વધુ અને ચાંદી રૂ. 9,000થી વધુ સસ્તી થઈ છે. આ ઘટાડાથી સોનું ખરીદવા માંગતા લોકોમાં ફરી ઉત્સુકતા વધી શકે છે, પરંતુ ભાવ હજુ પણ વૈશ્વિક નાણાકીય નીતિના સંકેતો પર નિર્ભર રહેશે. જો વ્યાજદર વધારાની આશંકા વધુ મજબૂત બનશે તો સોના-ચાંદી પર વધુ દબાણ આવી શકે છે. બીજી તરફ જો વ્યાજદર અંગે નરમ વલણ જોવા મળશે અથવા વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વધશે તો કિંમતી ધાતુઓમાં ફરી ખરીદી આવી શકે છે. એટલે હાલનો ઘટાડો સોના-ચાંદીના ભાવમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વની નીતિ અને વૈશ્વિક બજારની ચાલ કિંમતી ધાતુઓની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
