23 લોકોના મોતના એક દિવસ પહેલાં જ લાઇસન્સ રિન્યુ થયું હતું! તપાસમાં અનેક વિભાગોની ગંભીર બેદરકારી સામે આવી
દક્ષિણ દિલ્હીના હૌઝ રાની વિસ્તારમાં આવેલી ફ્લોરિશ સ્ટે હોટલમાં જૂન મહિનામાં લાગેલી ભીષણ આગમાં 23 લોકોના મોત થયા હતા. આ ઘટનાની મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસમાં હવે અનેક ચોંકાવનારા ખુલાસા થયા છે. 110થી વધુ પાનાના તપાસ અહેવાલ મુજબ, આગ લાગ્યાના માત્ર એક દિવસ પહેલાં જ હોટલનું હેલ્થ ટ્રેડ લાઇસન્સ રિન્યુ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે ઇમારતમાં ગેરકાયદે બાંધકામ, નિયમોનો ભંગ અને સલામતીની ગંભીર ખામીઓ પહેલાથી જ નોંધાઈ ચૂકી હતી. તપાસમાં મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઓફ દિલ્હી (MCD), દિલ્હી પોલીસ, BSES રાજધાની પાવર લિમિટેડ, પર્યટન વિભાગ અને જાહેર આરોગ્ય લાઇસન્સિંગ તંત્ર સહિત અનેક વિભાગોની ગંભીર બેદરકારી સામે આવી છે.
3 જૂનની સવારે ભડકી હતી ભીષણ આગ
3 જૂનની સવારે ફ્લોરિશ સ્ટે હોટલના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર આવેલી રસોઈમાંથી આગ ભભૂકી હતી. થોડા જ સમયમાં ગાઢ ધુમાડો આખી ઇમારતમાં ફેલાઈ ગયો અને મુખ્ય બહાર નીકળવાનો રસ્તો સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો. અંદર ફસાયેલા મહેમાનો બારીઓ તરફ દોડી ગયા અને બચાવ માટે બૂમો પાડવા લાગ્યા. બચાવકર્મીઓએ બારીઓના કાચ તોડી લોકોને બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ આ દુર્ઘટનામાં અંતે 23 લોકોના મોત થયા હતા.
આગના એક દિવસ પહેલાં જ લાઇસન્સને મળી મંજૂરી
તપાસમાં સામે આવ્યું કે હોટલના હેલ્થ ટ્રેડ લાઇસન્સના રિન્યુઅલ માટે 14 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ અરજી કરવામાં આવી હતી. સ્થળનું નિરીક્ષણ 14 મેના રોજ થયું હતું, પરંતુ નિરીક્ષણનો અહેવાલ લગભગ 19 દિવસના વિલંબ બાદ 2 જૂને વરિષ્ઠ અધિકારીઓને મોકલાયો. એ જ દિવસે લાઇસન્સ મંજૂર કરી દેવામાં આવ્યું અને બીજા જ દિવસે આગની દુર્ઘટના બની ગઈ. તપાસમાં આ વિલંબ અંગે કોઈ સંતોષકારક કારણ આપવામાં આવ્યું નથી અને તે બેદરકારી હતી કે જાણબૂઝીને કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી હતી તેની વધુ તપાસ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
“ટી એન્ડ સ્નેક્સ”ના નામે ચાલતું હતું સંપૂર્ણ રેસ્ટોરન્ટ
તપાસ અહેવાલમાં વધુ એક ગંભીર મુદ્દો સામે આવ્યો છે. લાઇસન્સ રિન્યુઅલની અરજીમાં આ સ્થળને માત્ર “ટી એન્ડ સ્નેક્સ” વેચતા એકમ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ વાસ્તવમાં ત્યાં “Snacks & Bites” નામનું સંપૂર્ણ રેસ્ટોરન્ટ ચલાવવામાં આવતું હતું. સ્થળનું નિરીક્ષણ કરનાર અધિકારીએ આ હકીકત પોતાના અહેવાલમાં નોંધાવી જ નહોતી. પરિણામે લાઇસન્સ ખોટી માહિતીના આધારે મંજૂર થઈ ગયું.
ગેરકાયદે બાંધકામ છતાં કોઈ કડક કાર્યવાહી નહીં
તપાસમાં ખુલ્યું કે આ ઇમારત સામે 2019 અને 2020માં બે વખત ગેરકાયદે બાંધકામના કેસ નોંધાયા હતા. સંબંધિત વિભાગોએ ગેરકાયદે ભાગો તોડવા અને પોલીસને કામ રોકાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. BSESને ગેરકાયદે બનેલા ભાગોમાંથી વીજ પુરવઠો કાપવા પણ કહેવામાં આવ્યું હતું. છતાં આ તમામ આદેશો કાગળ પર જ રહ્યા અને ઇમારત સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત રહી.
વીજ પુરવઠો બંધ ન કરાયો
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ગેરકાયદે બાંધકામ હોવા છતાં ઇમારતમાં વીજળી ચાલુ રાખવામાં આવી હતી. BSESને વીજ જોડાણ કાપવાના આદેશો હોવા છતાં તેનો અમલ થયો નહીં. આ પણ ગંભીર વહીવટી બેદરકારી તરીકે નોંધવામાં આવ્યું છે.
લાઇસન્સ પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતાનો અભાવ
મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસમાં MCDની લાઇસન્સ મંજૂરી પ્રક્રિયા પર પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અહેવાલ મુજબ:
અરજીઓ સમયક્રમ મુજબ પ્રક્રિયા કરવામાં આવતી નહોતી.વરિષ્ઠ અધિકારીઓ માત્ર નિરીક્ષકના અહેવાલ પર જ નિર્ભર રહેતા હતા.
કોઈ સ્વતંત્ર ચકાસણી કરવામાં આવતી નહોતી.
MCD પોર્ટલના રેકોર્ડમાં કેટલીક અરજીઓ એ જ દિવસે મંજૂર થઈ હોવાનું જોવા મળ્યું, જેનાથી યોગ્ય તપાસ થઈ કે નહીં તે અંગે શંકા ઊભી થાય છે.
આગનું ચોક્કસ કારણ હજુ સ્પષ્ટ નથી
ભલે તપાસમાં અનેક વહીવટી ખામીઓ સામે આવી હોય, પરંતુ આગનું ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી નક્કી થયું નથી. ફોરેન્સિક નિષ્ણાતો, ફાયર વિભાગ અને ઇલેક્ટ્રિકલ નિષ્ણાતોના અંતિમ અહેવાલની રાહ જોવામાં આવી રહી છે. તે મળ્યા બાદ જ આગ કેવી રીતે શરૂ થઈ તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ થશે.
બચાવ કામગીરીમાં પણ આવી મુશ્કેલીઓ
આગ લાગ્યા બાદ ગાઢ ધુમાડાના કારણે મુખ્ય બહાર નીકળવાનો માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયો હતો. અનેક લોકો બારીઓમાંથી મદદ માટે બૂમો પાડી રહ્યા હતા. સ્થાનિક લોકો અને બચાવકર્મીઓએ બારીઓ તોડી લોકોને બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કર્યો. કેટલાક લોકોને કૂદીને પોતાનો જીવ બચાવવો પડ્યો હતો. ઘટનાના વીડિયોએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો હતો.
જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહીની ભલામણ
મેજિસ્ટ્રિયલ તપાસમાં જે અધિકારીઓની બેદરકારી સામે આવી છે તેમના વિરુદ્ધ વિભાગીય અને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. અહેવાલમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે સલામતીના નિયમોનું યોગ્ય પાલન થયું હોત તો આટલી મોટી જાનહાનિ ટાળી શકાઈ હોત.
દિલ્હીમાં ફાયર સેફ્ટી પર ફરી ચર્ચા
હૌઝ રાની હોટલ અગ્નિકાંડ બાદ દિલ્હીમાં ફાયર સેફ્ટી નિયમો અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. સરકારે રહેણાંક અને વ્યાવસાયિક ઇમારતોમાં સ્મોક ડિટેક્ટર ફરજિયાત બનાવવા સહિતના અનેક સુધારાઓ પર વિચાર શરૂ કર્યો છે. ઉપરાંત હોટલો, ગેસ્ટ હાઉસ અને અન્ય વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓની સુરક્ષા તપાસ વધુ કડક બનાવવાની તૈયારી પણ ચાલી રહી છે.
સિસ્ટમની નિષ્ફળતાનું ઉદાહરણ
આ સમગ્ર ઘટના માત્ર એક હોટલમાં લાગેલી આગ નહીં પરંતુ વહીવટી તંત્રની સામૂહિક નિષ્ફળતાનું ઉદાહરણ બની છે. ગેરકાયદે બાંધકામ સામે સમયસર કાર્યવાહી ન થવી, વીજ પુરવઠો ચાલુ રાખવો, ખોટી માહિતીના આધારે લાઇસન્સ મંજૂર કરવું અને સલામતીના નિયમોની અવગણના આ તમામ પરિબળોએ મળીને 23 નિર્દોષ લોકોનો જીવ લીધો હોવાનું તપાસ અહેવાલ દર્શાવે છે.
હવે સમગ્ર મામલે સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો શું કાર્યવાહી કરે છે તેના પર સૌની નજર છે. તપાસ અહેવાલના આધારે જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી, ફાયર સેફ્ટી નિયમોમાં સુધારા અને લાઇસન્સ મંજૂરી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક બનાવવાના પગલાં લેવામાં આવે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત થઈ રહી છે. હૌઝ રાની અગ્નિકાંડ ફરી એકવાર એ સવાલ ઉભો કરે છે કે જો સલામતીના નિયમોનું કડક પાલન થયું હોત તો શું 23 લોકોના જીવ બચાવી શકાયા હોત?
