ચૂંટણી પંચે ગુજરાત સહિત 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીનું સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન (SSR) કરવાની સૂચના આપી છે. આ પ્રક્રિયા હેઠળ મતદાર યાદીમાં નવા નામ ઉમેરવામાં આવશે, નોંધાયેલી વિગતોમાં ભૂલો સુધારવામાં આવશે અને પાત્ર મતદારોની યાદી અપડેટ કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને પહેલીવાર મતદાન કરનારા યુવાનોને મતદાર યાદીમાં નામ નોંધાવવાની તક મળશે. આ પ્રક્રિયા એવા સમયે હાથ ધરવામાં આવી રહી છે, જ્યારે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)ને લઈને રાજકીય વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. આપેલી માહિતી મુજબ, SIR દરમિયાન 20 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આશરે 13 કરોડ નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં છે. જોકે, SIR અને SSR બંનેનો હેતુ તથા તેની પ્રક્રિયા અલગ છે.
SSR હેઠળ 1 જાન્યુઆરી, 2027 સુધીમાં 18 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ કરનારા યુવાનો મતદાર તરીકે નામ નોંધાવવા અરજી કરી શકશે. આ ઉપરાંત, 1 એપ્રિલ, 1 જુલાઈ અને 1 ઑક્ટોબર, 2027 સુધીમાં 18 વર્ષ પૂર્ણ કરનારા યુવાનો પણ અગાઉથી અરજી કરી શકશે. આ વ્યવસ્થાથી નવા મતદારોને મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરાવવા માટે તક મળશે.
SIR અને SSR વચ્ચે શું તફાવત છે? 3 મુદ્દામાં સમજો
- SIRમાં શું થાય છે? SIR એટલે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન. આ પ્રક્રિયામાં મતદાર યાદીની વધુ વિગતવાર ચકાસણી કરવામાં આવે છે. મતદારોની વિગતોની ખરાઈ કરવા માટે ખાસ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવે છે અને જરૂર મુજબ નવા નામ ઉમેરવા કે અયોગ્ય નોંધો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા થાય છે.
- SSRમાં શું થાય છે? SSR એટલે સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન. આ નિયમિત પ્રક્રિયા હેઠળ હાલની મતદાર યાદીને અપડેટ કરવામાં આવે છે. નવા મતદારોનાં નામ ઉમેરવા, નામ-સરનામા સહિતની વિગતોમાં ભૂલો સુધારવા અને પાત્ર મતદારોની નોંધણી સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.
- બંને પ્રક્રિયાનો મુખ્ય તફાવત શું છે? SIRમાં મતદાર યાદીની ઊંડાણપૂર્વક ચકાસણી કરવામાં આવે છે, જ્યારે SSRમાં હાલની યાદીમાં જરૂરી સુધારા અને અપડેટ કરવામાં આવે છે. બંનેનો હેતુ પાત્ર મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાં રહે અને યાદી વધુ ચોક્કસ બને તે છે.
ચૂંટણી પંચે SSR માટે સમયપત્રક નક્કી કર્યું છે. 2 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં મતદાન મથકોની વ્યવસ્થામાં જરૂરી ફેરફારો કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. ત્યારબાદ 12 નવેમ્બરે મતદાર યાદીનો ડ્રાફ્ટ જાહેર કરવામાં આવશે. ડ્રાફ્ટ યાદી જાહેર થયા પછી 12 નવેમ્બરથી 11 ડિસેમ્બર સુધી નામ ઉમેરવા, વિગતો સુધારવા અથવા અન્ય ભૂલો અંગે દાવા અને વાંધા નોંધાવી શકાશે. આ અરજીઓનો નિકાલ 28 ડિસેમ્બર સુધીમાં કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ 4 જાન્યુઆરી, 2027ના રોજ અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર કરવાનું આયોજન છે.
આગામી વર્ષે ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, મણિપુર અને ગોવામાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. આ પાંચેય રાજ્યોમાં પણ SSR હાથ ધરવામાં આવશે. ઉત્તર પ્રદેશની 403 બેઠકો ધરાવતી વિધાનસભાનો કાર્યકાળ 22 મે, 2027ના રોજ પૂર્ણ થશે. જ્યારે મણિપુરની 60, ગોવાની 40, પંજાબની 117 અને ઉત્તરાખંડની 70 બેઠકો ધરાવતી વિધાનસભાઓનો કાર્યકાળ માર્ચ 2027માં અલગ-અલગ તારીખે પૂર્ણ થવાનો છે. ચૂંટણી પહેલાં મતદાર યાદી ચોક્કસ અને અપડેટ રહે તે માટે આ પ્રક્રિયા મહત્વપૂર્ણ છે. પાત્ર મતદારોનાં નામ યાદીમાં છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવા અને કોઈ ભૂલ હોય તો સમયસર સુધારો કરાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
મતદાન મથકોની સંખ્યા અને સ્થળોમાં પણ ફેરફાર થશે
મતદારોને મતદાન મથક સુધી પહોંચવામાં મુશ્કેલી ન પડે તે માટે ચૂંટણી પંચે મતદાન મથકોની સંખ્યા અને સ્થળોની સમીક્ષા કરવા જણાવ્યું છે. સામાન્ય રીતે એક મતદાન મથક પર 1,200થી વધુ મતદારો ન હોય તે સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં કામગીરી કરવામાં આવશે. જરૂર જણાય તો નવા મતદાન મથકો પણ બનાવવામાં આવી શકે છે. અધિકારીઓને મતદાન મથકોનું નિરીક્ષણ કરીને મતદારોને શક્ય તેટલી નજીક સુવિધા મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે. મતદારોને મતદાન મથક સુધી પહોંચવા માટે બે કિલોમીટરથી વધુ અંતર કાપવું ન પડે તે બાબતનું પણ ધ્યાન રાખવામાં આવશે. હાઇરાઇઝ સોસાયટીઓ, રહેણાક વિસ્તારો અને શહેરી ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં નવા મતદાન મથકોની જરૂરિયાતનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SIRની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અથવા તાજેતરમાં પૂર્ણ થઈ છે, ત્યાં SSRનું સમયપત્રક પછીથી જાહેર કરવામાં આવશે. આ યાદીમાં આંધ્ર પ્રદેશ, અરુણાચલ પ્રદેશ, ચંડીગઢ, દાદરા અને નગર હવેલી, દમણ અને દીવ, હરિયાણા, ઝારખંડ, કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર, મેઘાલય, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ, દિલ્હી, ઓડિશા, સિક્કિમ, ત્રિપુરા અને તેલંગાણાનો સમાવેશ થાય છે. હાલ ગુજરાત સહિત 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SSRનું સમયપત્રક જાહેર થયું છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદારોએ પોતાની વિગતો ચકાસવી અને જરૂરી સુધારા માટે સમયસર અરજી કરવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
