અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો મોટો દાવો – ઈરાન સાથે વાતચીત સકારાત્મક, પરંતુ નિષ્ફળ જશે તો સૈન્ય કાર્યવાહી ફરી શરૂ થશે; મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ યથાવત્
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચૂંટણી રેલી દરમિયાન ઈરાનને લઈને મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હાલમાં “મૈત્રીપૂર્ણ અને સકારાત્મક વાતચીત” ચાલી રહી છે, પરંતુ જો આ રાજદ્વારી પ્રયાસો નિષ્ફળ જશે તો અમેરિકા ફરીથી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં સંકોચ નહીં કરે. ટ્રમ્પના આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ હજુ પણ સંપૂર્ણપણે શમ્યો નથી અને અનેક દેશો રાજદ્વારી ઉકેલ માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
“વાતચીત સારી ચાલી રહી છે, પણ વિકલ્પો ખુલ્લા છે”
ટ્રમ્પે પોતાના સંબોધનમાં કહ્યું કે અમેરિકા ઈરાન સાથે સારા માહોલમાં ચર્ચા કરી રહ્યું છે, બંને દેશો વચ્ચેના મતભેદોનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. જોકે તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી કે જો ઈરાન તરફથી સહકાર નહીં મળે અથવા ચર્ચા કોઈ પરિણામ સુધી નહીં પહોંચે તો અમેરિકા ફરીથી કડક સૈન્ય કાર્યવાહી કરી શકે છે. તેમણે દાવો કર્યો કે અગાઉ કરવામાં આવેલી સૈન્ય કાર્યવાહીના કારણે જ ઈરાન ચર્ચા માટે તૈયાર થયું છે અને અમેરિકા પોતાના હિતો અને સાથી દેશોની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી કરશે નહીં.
સાઉદી અરેબિયા, જોર્ડન અને અન્ય દેશો વચ્ચે પણ રાજદ્વારી પ્રયાસો
ટ્રમ્પના નિવેદન પહેલા જ સાઉદી અરેબિયા, જોર્ડન અને અન્ય મધ્ય પૂર્વના દેશો દ્વારા તણાવ ઘટાડવા માટે સતત રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. વિવિધ મધ્યસ્થ દેશો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંવાદ ચાલુ રાખવા પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે જેથી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ફરી સર્જાય નહીં.તાજેતરમાં કેટલાક દેશોમાં ડ્રોન હુમલાઓની ઘટનાઓ સામે આવી હતી, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધી ગઈ છે. આ હુમલાઓ વચ્ચે પણ રાજદ્વારી ચર્ચા ચાલુ રાખવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
હોર્મુઝની ખાડી હજુ પણ વિવાદનું કેન્દ્ર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સૌથી મોટો વિવાદ હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz)ને લઈને છે. વિશ્વના મોટા ભાગના કાચા તેલની સપ્લાય માટે આ જળમાર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે ખાડી પર તેનું નિયંત્રણ યથાવત્ છે, જ્યારે અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોને સુરક્ષિત માર્ગ મળે તે માટે સતત દબાણ બનાવી રહ્યા છે. આ મુદ્દે બંને દેશો વચ્ચે હજુ સહમતિ બની નથી.
ડ્રોન હુમલાઓથી તણાવ ફરી વધ્યો
જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચર્ચા આગળ વધી રહી છે ત્યારે બીજી તરફ સાઉદી અરેબિયા, જોર્ડન અને ઈરાકમાં ડ્રોન હુમલાઓની ઘટનાઓએ ફરીથી ચિંતા વધારી છે. આ હુમલાઓને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ પ્રક્રિયા પર અસર પડી શકે તેવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.અમેરિકાએ આ હુમલાઓ પર નજર રાખી હોવાનું જણાવ્યું છે અને જરૂરી હોય તો સહયોગી દેશોની સુરક્ષા માટે વધારાના પગલાં ભરવાની તૈયારી દર્શાવી છે.
ઈરાનનો અલગ દાવો
ઈરાને અમેરિકાના કેટલાક દાવાઓને નકારી કાઢ્યા છે. તેહરાનનું કહેવું છે કે તેણે અમેરિકા સાથે સીધી વાતચીત શરૂ કરવાની કોઈ સત્તાવાર વિનંતી કરી નથી. ઈરાનનું કહેવું છે કે જો કોઈ ચર્ચા થઈ રહી હોય તો તે મધ્યસ્થ દેશો મારફતે થઈ રહી છે.ઈરાને એ પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે પોતાની સુરક્ષા અને હોર્મુઝની ખાડીમાં પોતાના અધિકારો અંગે તે કોઈ સમાધાન નહીં કરે.
અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી હાલ સ્થગિત
તાજેતરમાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાન સામે ચાલી રહેલી હવાઈ કાર્યવાહી પર અસ્થાયી વિરામ મૂકવામાં આવ્યો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું કહેવું છે કે રાજદ્વારી પ્રયાસોને તક આપવા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.જોકે ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ વિરામ કાયમી નથી અને જો ચર્ચા નિષ્ફળ જશે તો સૈન્ય કાર્યવાહી ફરી શરૂ કરવામાં આવશે.
તેલ બજાર પર પણ નજર
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવની સીધી અસર વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ બજાર પર પડી રહી છે. હોર્મુઝની ખાડીમાંથી વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલની નિકાસ થતી હોવાથી કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધારી શકે છે.
હાલમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો આગળ વધતાં તેલના ભાવમાં થોડી સ્થિરતા જોવા મળી છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સ્થિતિ હજુ પણ નાજુક છે.
ચૂંટણી રેલીમાં વિદેશ નીતિ પર ભાર
ટ્રમ્પે પોતાની ચૂંટણી રેલીમાં અર્થતંત્ર અને આંતરિક મુદ્દાઓ ઉપરાંત વિદેશ નીતિ પર પણ ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા શાંતિ ઈચ્છે છે, પરંતુ દેશની સુરક્ષા અને તેના સહયોગી દેશોની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી નહીં કરવામાં આવે.
તેમણે પોતાના સમર્થકોને કહ્યું કે જો જરૂરી બનશે તો અમેરિકા ફરીથી કડક પગલાં ભરવામાં સંકોચ નહીં કરે.
આગામી દિવસો રહેશે નિર્ણાયક
મધ્ય પૂર્વની હાલની સ્થિતિને જોતા આગામી કેટલાક દિવસો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યા છે. જો કે એક તરફ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી વાતચીત ચાલુ છે તો બીજી તરફ પ્રદેશમાં સુરક્ષા પડકારો યથાવત્ છે.જો ચર્ચા સફળ રહેશે તો લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. પરંતુ જો રાજદ્વારી નિષ્ફળ જશે તો ટ્રમ્પની ચેતવણી મુજબ ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ થવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ અને મધ્ય પૂર્વમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર કેન્દ્રિત છે.
