ઝારખંડની રાજધાની રાંચીમાં ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિ અને પારદર્શિતાની માંગને લઈને વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન સોમવારે વધુ ઉગ્ર બન્યું હતું. છેલ્લા 16 દિવસથી જયપાલ સિંહ મુંડા સ્ટેડિયમ ખાતે વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ 10 ઓગસ્ટે ઝારખંડ વિધાનસભાનો ઘેરાવ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. વિરોધના 17મા દિવસે રાજ્યભરમાંથી મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ રાંચી પહોંચ્યા અને વિધાનસભા તરફ કૂચ શરૂ કરી હતી. વિદ્યાર્થીઓના હાથમાં વિવિધ માંગણીઓ લખેલા પોસ્ટર અને બેનરો હતા અને તેઓ સતત સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા હતા. રસ્તાઓ પર જ્યાં નજર પડે ત્યાં સુધી વિદ્યાર્થીઓની ભીડ જોવા મળી હતી.
વિદ્યાર્થીઓને વિધાનસભા સુધી પહોંચતા અટકાવવા માટે વહીવટીતંત્રે રાંચીના અનેક વિસ્તારોમાં બેરિકેડ લગાવીને મોટી સંખ્યામાં પોલીસ જવાનો તૈનાત કર્યા હતા. શહેરના મુખ્ય ચોક, સંવેદનશીલ સ્થળો અને વિધાનસભા તરફ જતા માર્ગો પર સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી હતી. વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે તેમને રાંચીમાં પ્રવેશતા રોકવા માટે રાજ્યની સરહદો, મુખ્ય રસ્તાઓ અને માર્ગો પર બસો તથા ખાનગી વાહનોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. જોકે, તમામ અવરોધો છતાં વિદ્યાર્થીઓ મોટી સંખ્યામાં એકઠા થયા અને વિધાનસભા તરફ આગળ વધ્યા. વિદ્યાર્થીઓએ શરૂઆતમાં બેરિકેડ તોડીને આગળ વધવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સ્થિતિ નિયંત્રણમાં લેવા માટે પોલીસે લાઠીચાર્જ કર્યો હોવાના અહેવાલ છે. આ દરમિયાન પોલીસે વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને વિખેરવા માટે વોટર કેનનનો પણ ઉપયોગ કર્યો હતો. જોકે, કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ વોટર કેનનથી પાણી આવતું ન હોવાનું કહીને પોલીસ અને સરકાર પર જ સવાલો ઉઠાવતા જોવા મળ્યા હતા. વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ કટાક્ષ કરતાં કહ્યું કે વોટર કેનનમાં પણ ભ્રષ્ટાચાર છે, કારણ કે તેમાં રહેલું પાણી પણ તેમના સુધી પહોંચી રહ્યું નથી.
વિદ્યાર્થીઓની આ કૂચમાં છેલ્લા ઘણા દિવસોથી ભૂખ હડતાળ પર રહેલા દેવેન્દ્ર મહતો પણ એમ્બ્યુલન્સ મારફતે જોડાયા હતા. તેમણે સરકારને વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ પર ગંભીરતાથી વિચારવાની અપીલ કરી હતી. એક મીડિયા સંવાદમાં તેમણે કહ્યું કે જો ઝારખંડના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શિબુ સોરેન જીવતા હોત તો તેઓ વ્યક્તિગત રીતે વિદ્યાર્થીઓની સાથે ઊભા રહેત. તેમણે કહ્યું કે તેમના પુત્ર હેમંત સોરેન રાજ્યના મુખ્યમંત્રી છે અને આજે તેમનો જન્મદિવસ પણ છે. આવી સ્થિતિમાં વિદ્યાર્થીઓના લોહીથી રંગાયેલી કોઈ ભેટ નહીં, પરંતુ યુવાનોને ખુશ કરે તેવી સારી ભેટ મળવી જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય માંગ સરકારી ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા લાવવાની છે. તેઓ આરોપ લગાવી રહ્યા છે કે રાજ્યમાં યોજાતી વિવિધ પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ થઈ રહી છે અને ઉમેદવારોને યોગ્ય તક મળતી નથી. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે પરીક્ષાઓ પારદર્શક રીતે યોજાતી નથી અને સરકાર તેમની ફરિયાદો સાંભળતી નથી. તેઓ ભરતી પ્રક્રિયા અંગે તપાસ કરાવવા અને કથિત ગેરરીતિઓ સામે જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત કેટલાક વિદ્યાર્થી સંગઠનો સમગ્ર મામલાની CID તપાસની પણ માંગ કરી રહ્યા છે.
વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ ખાસ કરીને JPSC સંબંધિત કથિત ગેરરીતિઓની તપાસનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તપાસમાં પરીક્ષામાં પૈસાનો ઉપયોગ થયો હતો કે નહીં, કેટલા ઉમેદવારોને તેનો લાભ મળ્યો અને સમગ્ર મામલામાં કેટલી રકમની લેવડદેવડ થઈ હતી તે જેવા સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. જો પરીક્ષાના પ્રિલિમ્સ, મેઈન્સ અથવા સરકારી નોકરી મેળવવાના નામે પૈસા લેવામાં આવ્યા હોય તો તે રકમ કોના સુધી પહોંચી અને કોણે તેની વ્યવસ્થા કરી હતી તેની તપાસ પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આ કેસમાં નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસ પણ થઈ શકે છે. આરોપીઓ, તેમના સંબંધીઓ અને કથિત વચેટિયાઓના બેંક ખાતા અને UPI વ્યવહારો તપાસવામાં આવી શકે છે. પરીક્ષા પહેલાં અને પછી થયેલા મોટા નાણાકીય વ્યવહારો, અચાનક થયેલી રોકડ જમા, ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન અને અન્ય નાણાકીય હિલચાલની પણ તપાસ થઈ શકે છે. પેપર લીક અથવા પરીક્ષા પહેલાં પ્રશ્નો ઉપલબ્ધ કરાવવાના બદલામાં કોઈ નાણાકીય લેવડદેવડ થઈ હતી કે નહીં તે પણ તપાસનો ભાગ બની શકે છે.
OMR શીટ અને પ્રવેશપત્રમાં કથિત છેડછાડના આરોપો પણ તપાસ હેઠળ આવી શકે છે. જો કોઈ ઉમેદવારને રેકોર્ડમાં ફેરફાર કરીને ગેરકાયદે લાભ આપવામાં આવ્યો હોય તો તેના બદલામાં પૈસાની લેવડદેવડ થઈ હતી કે નહીં તેની તપાસ જરૂરી બની શકે છે. આ ઉપરાંત પરીક્ષા યોજતી એજન્સીના કરાર, ચુકવણી, બેંક ખાતા અને સંબંધિત અધિકારીઓ સાથેના વ્યવહારોની પણ તપાસ થઈ શકે છે. મની ટ્રેલની તપાસમાં રોકડ, હવાલા અથવા બેનામી સંપત્તિનો એંગલ પણ મહત્વનો બની શકે છે. જો ગેરરીતિમાંથી નાણાં મેળવવામાં આવ્યા હોય તો તે રકમ જમીન, મકાન, સોનું અથવા વ્યવસાયમાં રોકાણ કરવામાં આવી હતી કે નહીં તે તપાસવામાં આવી શકે છે. કથિત ગેરકાયદે કમાણીથી કઈ સંપત્તિ ઉભી કરવામાં આવી અને તેનો લાભ કોને મળ્યો તે શોધવાનું પણ તપાસ એજન્સીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનને લઈને રાજકીય માહોલ પણ ગરમાયો છે. ભાજપના નેતાઓએ સોમવારે મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેનના નિવાસસ્થાનની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું. ભાજપે રાજ્યની ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓની CBI તપાસની માંગ કરી છે. રાજ્ય ભાજપ અધ્યક્ષ આદિત્ય સાહુ અને વિપક્ષના નેતા બાબુલાલ મરાંડીના નેતૃત્વમાં આ પ્રદર્શન યોજાયું હતું. ભાજપના નેતાઓ અને કાર્યકરો હાથમાં પોસ્ટર લઈને સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કરતા જોવા મળ્યા હતા. પોલીસ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, આ વિરોધ દરમિયાન આદિત્ય સાહુ અને બાબુલાલ મરાંડી સહિત ભાજપના કેટલાક નેતાઓની અટકાયત કરવામાં આવી હતી. ભાજપના પ્રવક્તા પ્રતુલ શાહદેવે પણ દાવો કર્યો હતો કે તેમને અને અન્ય ઘણા નેતાઓને સવારે 7 વાગ્યાથી અટકાયતમાં રાખવામાં આવ્યા હતા.
વિદ્યાર્થીઓની વિધાનસભા ઘેરાવની જાહેરાતને પગલે રાંચી વહીવટીતંત્રે સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક કરી હતી. વિધાનસભાની આસપાસ કલમ 163 લાગુ કરવામાં આવી છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે તેઓ શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરવા માંગે છે અને સરકાર તેમની માંગણીઓ સાંભળે. બીજી તરફ, વહીવટીતંત્રનું ધ્યાન ભીડને વિધાનસભા સુધી પહોંચતી અટકાવવા અને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા પર છે. વિરોધમાં ભાગ લેવા માટે રાજ્યના વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી વિદ્યાર્થીઓ ટ્રેન, બસ અને ખાનગી વાહનો મારફતે રાંચી પહોંચ્યા હતા. કેટલાક વિદ્યાર્થી સંગઠનો પણ આ આંદોલનમાં જોડાયા છે. વિદ્યાર્થીઓને એક જગ્યાએ એકત્ર કરવા માટે જગન્નાથપુર પોલીસ સ્ટેશન નજીકના મેદાનને પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું. સવારે 11 વાગ્યા સુધીમાં અહીં મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ ભેગા થયા હતા. આ સ્થળથી વિધાનસભાનું અંતર આશરે 2 કિલોમીટર છે. અહીંથી વિદ્યાર્થીઓએ વિધાનસભા તરફ કૂચ શરૂ કરી હતી.
વિરોધને સમર્થન આપવા માટે કેટલાક લોકો અલગ-અલગ વેશભૂષામાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પુષ્પાના પાત્રના વેશમાં એક વ્યક્તિ પણ વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનમાં જોડાયો હતો. આથી વિરોધ દરમિયાન લોકોનું ધ્યાન તેની તરફ પણ ગયું હતું. હાલ રાંચીમાં સ્થિતિ તંગ છે. એક તરફ વિદ્યાર્થીઓ તેમની માંગણીઓ સાથે રસ્તા પર ઉતર્યા છે, તો બીજી તરફ વહીવટીતંત્રે સુરક્ષા વધારી છે. વિદ્યાર્થીઓ ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, કથિત ગેરરીતિઓની તપાસ અને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. હવે સરકાર આંદોલનકારીઓ સાથે કેવી રીતે વાતચીત કરે છે અને તેમની માંગણીઓ અંગે શું નિર્ણય લે છે તેના પર સૌની નજર છે.
