ઈઝરાયલના રાજકારણમાં વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ સામે મોટો પડકાર ઊભો થયો છે. લાંબા સમયથી સત્તા પર રહેલા નેતન્યાહૂને પાછળ છોડીને યશાર પક્ષના વડા ગાદી આઈઝનકોટ સરકાર રચવાની દિશામાં આગળ વધતા જોવા મળી રહ્યા છે. દેશના પ્રમુખ આઇઝેક હર્ઝોગ સાથે રાજકીય પક્ષોની બેઠકો બાદ આઈઝનકોટને 120 સભ્યોની નેસેટમાંથી 67 સાંસદોનું સમર્થન મળ્યું છે, જ્યારે નેતન્યાહૂને માત્ર 46 સાંસદોનું સમર્થન મળ્યું છે. આ રીતે આઈઝનકોટ બહુમતી માટે જરૂરી 61 સાંસદોના આંકડાને વટાવી ગયા છે. જોકે, આટલું સમર્થન મળવા છતાં તેમના માટે સરકાર રચવાનો રસ્તો સરળ નથી. તેમને ટેકો આપનારા કેટલાક પક્ષો સરકારમાં સીધા સામેલ થવા તૈયાર નથી, જેના કારણે ગઠબંધનનું ગણિત જટિલ બન્યું છે.
પ્રમુખના નિવાસસ્થાને પ્રથમ તબક્કાની રાજકીય મંત્રણા પૂર્ણ થયા બાદ આઈઝનકોટે સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકાર રચવા માટે પ્રમુખ પાસેથી મેન્ડેટ મેળવવાના હેતુથી તેમની તરફેણમાં ભલામણ કરનારા સાંસદોની સંખ્યા બહુમતી કરતાં વધારે છે. આઈઝનકોટે કહ્યું કે આ સપ્તાહ દરમિયાન ‘ચેન્જ એન્ડ રિપેર’ પક્ષો સાથે પ્રથમ તબક્કાની વાતચીત અને બેઠકો પૂર્ણ થઈ છે. તેમનો હેતુ દેશને સુરક્ષા અને સ્થિરતા તરફ પાછો લઈ જવા માટે રાષ્ટ્રીય ઈમરજન્સી સરકાર બનાવવાનો છે. જોકે, તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે સરકાર રચવાનો માર્ગ હજુ લાંબો છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે દૃઢ નિશ્ચય સાથે આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવામાં સફળતા મળશે.
બીજી તરફ, નેતન્યાહૂ માટે આ પરિણામ રાજકીય ઝટકા સમાન છે. તેમને આશા હતી કે 53 સાંસદોનું સમર્થન મળશે, પરંતુ અંતે તેઓ 46 સાંસદો સુધી જ સીમિત રહ્યા. આ પાછળનું એક મોટું કારણ તેમનો પરંપરાગત સાથી પક્ષ યુનાઈટેડ તોરાહ જુડેઈઝમ (UTJ) છે. આ અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ પક્ષે આ વખતે નેતન્યાહૂ કે આઈઝનકોટ, બંનેમાંથી કોઈના નામની ભલામણ કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આ પક્ષની તટસ્થતાને કારણે નેતન્યાહૂના સમર્થનના ગણિતને મોટો ફટકો પડ્યો છે.
આ સમગ્ર રાજકીય ઘટનાક્રમમાં આરબ આગેવાની હેઠળની જોઈન્ટ લિસ્ટ પાર્ટીની ભૂમિકા પણ મહત્વની બની છે. અગાઉ એવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી કે આ પક્ષ ભલામણની પ્રક્રિયાથી દૂર રહેશે, પરંતુ ગુરુવારે યોજાયેલી બેઠકમાં પક્ષે સર્વાનુમતે આઈઝનકોટનું નામ આગળ કર્યું હતું. પક્ષના અધ્યક્ષ યુસેફ જબારીને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નેતન્યાહૂને સત્તાથી દૂર રાખવાનો છે. જોકે, આઈઝનકોટને વડાપ્રધાન પદના મેન્ડેટ માટે સમર્થન આપવાનો અર્થ એવો નથી કે જોઈન્ટ લિસ્ટ સરકારમાં પણ જોડાશે.
આઈઝનકોટને 67 સાંસદોની ભલામણ મળી હોવા છતાં વાસ્તવિક ગઠબંધનનું ચિત્ર અલગ છે. આ 67માંથી માત્ર 48 સાંસદો જ કોઈપણ પૂર્વશરત વિના તેમની સાથે કામ કરવા તૈયાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ સંખ્યા નેતન્યાહૂના અગાઉના 53 સાંસદોના સમર્થન કરતાં પણ ઓછી છે. એટલે કે કાગળ પર બહુમતી દેખાતી હોવા છતાં સરકાર ચલાવવા માટે જરૂરી રાજકીય સહમતી ઊભી કરવી આઈઝનકોટ માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
જોઈન્ટ લિસ્ટે આઈઝનકોટને સમર્થન આપ્યું છે, પરંતુ પક્ષે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યહૂદી વિપક્ષ સાથે તેના નીતિગત મતભેદો છે. તેથી તે સરકારમાં મંત્રીપદ સ્વીકારીને સામેલ નહીં થાય. પક્ષ બહારથી સમર્થન આપી શકે છે, પરંતુ તેના પર સરકારની સ્થિરતા નિર્ભર રહે તો ગઠબંધન માટે મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
બીજી તરફ, યિસરાયેલ બેઈતેનુ પક્ષના નેતા અવિગ્દોર લિબરમેને પણ આઈઝનકોટની મુશ્કેલી વધારી છે. તેમણે જાહેર કર્યું છે કે તેઓ એવી કોઈ સરકારમાં સામેલ નહીં થાય જે આરબ પક્ષો, ખાસ કરીને જોઈન્ટ લિસ્ટ અને રા’અમના સમર્થન પર નિર્ભર હોય. આ વલણને કારણે આઈઝનકોટ માટે વિવિધ વિપક્ષી પક્ષોને એક મંચ પર લાવવાનું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
યુનાઈટેડ તોરાહ જુડેઈઝમ સાથે જોડાયેલો અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ સમુદાયનો સૈન્ય ભરતીનો મુદ્દો પણ ગઠબંધન રચવામાં મોટો અવરોધ છે. UTJ હરેદી પુરુષોને સૈન્ય સેવામાંથી મુક્તિ આપવાની માગણી પર અડગ છે. જ્યારે આઈઝનકોટને સમર્થન આપનારા કેટલાક પક્ષો આવી છૂટછાટનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. આ મુદ્દે બંને પક્ષો વચ્ચે સમજૂતી થવાની શક્યતા ઓછી હોવાથી UTJને ગઠબંધનમાં સામેલ કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
આ દરમિયાન નેતન્યાહૂ અને તેમના લિકુડ પક્ષે આરબ પક્ષોના સમર્થનથી રચાનારી સરકારની કાયદેસરતા સામે સવાલો ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું છે. આ પ્રકારનો રાજકીય વિરોધ આઈઝનકોટની સરકારની સ્થિરતા માટે પડકાર ઊભો કરી શકે છે. ઉપરાંત, નેતન્યાહૂને જટિલ ગઠબંધનો સંભાળવાનો દાયકાઓનો અનુભવ છે, જ્યારે આઈઝનકોટ માટે આ પ્રકારની રાજકીય સોદાબાજી અને અલગ-અલગ વિચારધારા ધરાવતા પક્ષોને સાથે રાખવાનો પડકાર નવો છે.
હાલ ઈઝરાયલના પ્રમુખ આઇઝેક હર્ઝોગે આઈઝનકોટને સત્તાવાર રીતે સરકાર રચવાનું મેન્ડેટ સોંપ્યું નથી. રવિવારે અંતિમ નિર્ણય લેતાં પહેલાં તેઓ રાજકીય પક્ષો સાથે વધુ ચર્ચા કરવાના છે. આઈઝનકોટને મળેલા 67 સાંસદોના સમર્થનને ધ્યાનમાં રાખીને હવે પ્રમુખનો નિર્ણય મહત્વનો બની રહેશે. સમગ્ર દેશની નજર રવિવારની મંત્રણા પર છે. જો આઈઝનકોટને સરકાર રચવાનું મેન્ડેટ મળે તો નેતન્યાહૂના લાંબા રાજકીય વર્ચસ્વ સામે મોટો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. જોકે, બહુમતીની ભલામણને વાસ્તવિક અને સ્થિર ગઠબંધનમાં ફેરવવામાં તેઓ કેટલા સફળ થાય છે તેના પર ઈઝરાયલની નવી સરકારનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.
