કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સોનિયા ગાંધીની ચર્ચિત પુસ્તક ‘બિલોંગિંગ: એ જર્ની ઓફ લવ’ આખરે રિલીઝ થઈ ગયું છે. આ પુસ્તકમાં તેમણે વર્ષ 2004માં વડાપ્રધાન પદ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરવા પાછળનાં કારણોનો ખુલાસો કર્યો છે. સોનિયા ગાંધીએ જણાવ્યું છે કે તેઓ શરૂઆતથી જ વડાપ્રધાન બનવા ઇચ્છતાં નહોતાં. એટલું જ નહીં, તેમનાં સંતાનો રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી પણ નહોતાં ઇચ્છતાં કે તેઓ દેશનું સર્વોચ્ચ રાજકીય પદ સંભાળે. પરિવારના મનમાં ભૂતકાળમાં થયેલી દિગ્ગજ નેતાઓની હત્યાની યાદો અને તેનાથી ઊભો થયેલો ભય હજુ પણ તાજો હતો.
સોનિયા ગાંધીએ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે લોકસભા ચૂંટણીના કેટલાક મહિના પહેલાં જ રાહુલ અને પ્રિયંકાએ તેમની સાથે આ મુદ્દે વાત કરી હતી. બંનેએ તેમને સીધો સવાલ કર્યો હતો કે જો ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને જીત મળશે તો શું તેઓ વડાપ્રધાન બનશે? આ સવાલના જવાબમાં સોનિયાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ‘બિલકુલ નહીં’ કહી દીધું હતું. તેમણે બાળકોને જણાવી દીધું હતું કે તેઓ કોઈપણ સંજોગોમાં વડાપ્રધાન પદ સ્વીકારવાનાં નથી.
સોનિયાના જણાવ્યા અનુસાર, પોતાનો નિર્ણય બાળકોને જણાવી દીધા બાદ તેમને ઘણી હળવાશ અનુભવાઈ હતી. આ નિર્ણય વિશે તેમણે તે સમયે અન્ય કોઈની સાથે ચર્ચા કરી નહોતી. એટલે કે ચૂંટણી પહેલાં જ તેમણે વડાપ્રધાન ન બનવાનો નિર્ણય લઈ લીધો હતો, પરંતુ રાજકીય પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આ વાત જાહેર કરી નહોતી.
ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન વડાપ્રધાન પદ અંગે પૂછાતા સવાલોને ટાળવા પાછળનું કારણ પણ તેમણે પુસ્તકમાં સમજાવ્યું છે. સોનિયાએ જણાવ્યું કે તે સમયે કોંગ્રેસ પોતાની રાજકીય અસ્તિત્વની લડાઈ લડી રહી હતી. પાર્ટીને એકજૂથ રાખવી અને ચૂંટણીમાં જીત મેળવવી સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ હતી. જો ચૂંટણી પહેલાં જ વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવાર અંગે ચર્ચા કે વિવાદ શરૂ થઈ ગયો હોત તો તેની અસર પક્ષની એકતા અને ચૂંટણી પ્રચાર પર પડી શકત. આથી તેમણે પોતાના નિર્ણયને ગુપ્ત રાખવાનું યોગ્ય માન્યું હતું.
સોનિયા ગાંધીએ વધુમાં જણાવ્યું કે તેઓ વડાપ્રધાન પદની જવાબદારી એવા વ્યક્તિને સોંપવા ઇચ્છતાં હતાં, જેને સરકાર ચલાવવાનો લાંબો અનુભવ હોય અને જેની જાહેર છબી પ્રમાણિક હોય. આ માપદંડોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે મનમોહન સિંહને પસંદ કર્યા હતા. વર્ષ 2004ની લોકસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધનને સફળતા મળ્યા બાદ મનમોહન સિંહ દેશના વડાપ્રધાન બન્યા હતા.
આ ખુલાસાથી 2004માં સોનિયા ગાંધીએ વડાપ્રધાન પદ સ્વીકારવાને બદલે મનમોહન સિંહને જવાબદારી સોંપવાનો નિર્ણય કેમ લીધો હતો તે અંગે તેમના દૃષ્ટિકોણથી નવી વિગતો સામે આવી છે. તેમના પુસ્તકમાં જણાવ્યા મુજબ, આ નિર્ણય પાછળ માત્ર રાજકીય ગણતરી જ નહીં, પરંતુ પરિવારની ચિંતા, બાળકોની લાગણીઓ અને પોતાની પહેલેથી નક્કી કરેલી ઇચ્છા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ હતી.
