અયોધ્યામાં દિવાળી નિમિત્તે યોજાનારા દીપોત્સવ 2026ને ભવ્ય અને ઐતિહાસિક બનાવવા માટે તૈયારીઓ અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. આ વખતે દીપોત્સવની દસમી આવૃત્તિમાં સરયુ નદીના 56 ઘાટ પર 30 લાખથી વધુ દીવાઓ પ્રગટાવવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. રામ કી પૈડી સહિતના ઘાટ દીવાઓના પ્રકાશથી ઝળહળી ઊઠશે. આ સાથે સરયુ નદીના કિનારે 2,151 વેદાચાર્યો અને પૂજારીઓ એકસાથે ભવ્ય આરતી કરશે. ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી.પી. રાધાકૃષ્ણન આ કાર્યક્રમમાં મુખ્ય મહેમાન તરીકે ઉપસ્થિત રહેશે, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ પણ દીપોત્સવમાં ભાગ લેશે.
આ વખતનો દીપોત્સવ પરંપરા અને આધુનિક ટેકનોલોજીના સંગમ તરીકે પણ ખાસ બનશે. આકાશમાં 2,100 સ્વદેશી ડ્રોન દ્વારા રામાયણની મુખ્ય ઘટનાઓનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે. ડ્રોન શોમાં ભગવાન રામ, લક્ષ્મણ અને હનુમાનની શૌર્યપૂર્ણ છબીઓ, રાવણ વધ, પુષ્પક વિમાન અને રામ દરબાર સહિતનાં દૃશ્યો રજૂ કરાશે. મહર્ષિ વાલ્મીકિ, ગોસ્વામી તુલસીદાસ અને હનુમાનનાં વિવિધ સ્વરૂપો પણ આકાશમાં રંગબેરંગી પ્રકાશની મદદથી દર્શાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત રામ મંદિર, દીપોત્સવ અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર તથા પ્રવાસન વિભાગનાં પ્રતીકો પણ ડ્રોન દ્વારા રજૂ કરાશે.
આ ડ્રોન શોને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે સંગીત, વોઇસ ઓવર અને વાર્તાના વર્ણનનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. રામાયણની વિવિધ ઘટનાઓ સાથે તાલ મિલાવીને પ્રકાશ અને અવાજનું સંયોજન તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જેથી દર્શકોને આકાશમાં રામાયણની કથાનો અનુભવ થઈ શકે. ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આ વખતે ડ્રોનની સંખ્યા લગભગ બમણી કરવામાં આવી છે. 9 નવેમ્બરના રોજ અયોધ્યાના સ્થાનિક રહેવાસીઓ માટે વિશેષ ડ્રોન શોનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
ઉત્તર પ્રદેશના પ્રવાસન અને સંસ્કૃતિ મંત્રી જયવીર સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથની પ્રેરણાથી વર્ષ 2017માં દીપોત્સવની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. પ્રથમ વર્ષે અયોધ્યામાં લગભગ 1.71 લાખ દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવ્યા હતા. ત્યારથી દર વર્ષે દીવાઓની સંખ્યામાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે અને આ કાર્યક્રમ વધુ ભવ્ય બનતો ગયો છે. આ વખતે 56 ઘાટ પર 30 લાખથી વધુ દીવાઓ પ્રગટાવવાની તૈયારી છે. દીવાઓની વધતી સંખ્યા ભગવાન શ્રીરામ પ્રત્યે લોકોની શ્રદ્ધા અને ભક્તિનું પ્રતીક હોવાનો મંત્રીએ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. દસમી આવૃત્તિમાં લોકોની ભાગીદારી અને આયોજનની ભવ્યતાના નવા રેકોર્ડ સર્જાવાની આશા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અયોધ્યાના દીપોત્સવમાં અત્યાર સુધીના દીવાઓના આંકડા પર નજર કરીએ તો 2017માં પ્રથમ આવૃત્તિ દરમિયાન 1.71 લાખ દીવા પ્રગટાવવામાં આવ્યા હતા. 2018માં આ સંખ્યા વધીને 3.01 લાખ થઈ હતી. 2019માં 4.04 લાખ, 2020માં 6.06 લાખ અને 2021માં 9.41 લાખ દીવા પ્રગટાવવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2022માં 15.76 લાખ દીવાઓથી અયોધ્યા ઝળહળી ઊઠી હતી. ત્યારબાદ 2023માં 22.23 લાખ, 2024માં 25.12 લાખ અને 2025માં 26.11 લાખ દીવા પ્રગટાવવામાં આવ્યા હતા. હવે 2026માં 30 લાખથી વધુ દીવા પ્રગટાવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
આટલા મોટા પાયે યોજાનારા કાર્યક્રમનું સંચાલન કરવા માટે 35 હજાર સ્વયંસેવકોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. તેમની સાથે 900 ઘાટ સંયોજકો, 112 ઘાટ પ્રભારીઓ અને 27 સુપરવાઇઝર પણ જવાબદારી સંભાળશે. સરયુ નદીના 56 ઘાટને દીવાઓથી સજાવવા અને સમગ્ર આયોજનને વ્યવસ્થિત રીતે પૂર્ણ કરવા માટે સ્વયંસેવકો તૈયારીઓ કરી રહ્યા છે. આ વર્ષે દીપોત્સવની સજાવટમાં ગંગા-જમુની સંસ્કૃતિની ઝલક પણ જોવા મળશે. રામાયણનાં દૃશ્યો પર આધારિત ઝાંખીઓ તૈયાર કરવામાં મુસ્લિમ કારીગરો પણ યોગદાન આપી રહ્યા છે.
દીપોત્સવની શોભાયાત્રામાં રામાયણના સાત અધ્યાયો પર આધારિત આકર્ષક ઝાંખીઓ રજૂ કરવામાં આવશે. આ ઝાંખીઓમાં ભગવાન શ્રીરામના જીવન અને રામાયણની મુખ્ય ઘટનાઓને દર્શાવવામાં આવશે. દેશનાં વિવિધ રાજ્યોમાંથી આવેલા આશરે 1,000 કલાકારો અયોધ્યાના અલગ-અલગ સ્થળોએ લોકનૃત્ય, સંગીત અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો રજૂ કરશે. શહેરને પણ થીમ આધારિત સજાવટથી નવો દેખાવ આપવામાં આવ્યો છે. વિવિધ સ્થળોએ સેલ્ફી પોઇન્ટ, રેતીકલા અને કલાત્મક સ્થાપનો તૈયાર કરવામાં આવ્યાં છે. મુલાકાતીઓની સુવિધા માટે QR કોડ આધારિત સાઇનેજ, લાઇટિંગ થાંભલાઓ પર વિશેષ બ્રાન્ડિંગ અને LED પેનલવાળી સ્માર્ટ લાઇટિંગની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.
રામ કી પૈડી ખાતે મલ્ટીમીડિયા પ્રોજેક્શન અને લેસર શોનું આયોજન પણ કરવામાં આવશે. આ કાર્યક્રમમાં 100થી વધુ કલાકારો લાઇવ પર્ફોર્મન્સ આપશે. પરંપરાગત દીવાઓના પ્રકાશ સાથે આધુનિક લાઇટિંગ અને મલ્ટીમીડિયા ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. યુવાનો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સાથે મનોરંજનનાં વિવિધ આયોજનો પણ કરવામાં આવ્યાં છે.
પર્યાવરણનું ધ્યાન રાખીને આ વખતે સરયુ નદીના કિનારે સંગીત સાથે તાલ મિલાવતો ગ્રીન ફટાકડાનો શો યોજાશે. તેમાં સંગીતની ધૂન સાથે આકાશમાં ફટાકડાનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત રામકથા પાર્કમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રામલીલાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં દેશનાં વિવિધ રાજ્યો ઉપરાંત વિદેશના કલાકારો પણ ભાગ લેશે. આસામ, કેરળ અને બંગાળના કલાકારો પોતાની પરંપરાગત શૈલીમાં રજૂઆત કરશે. શ્રીલંકા, દક્ષિણ આફ્રિકા, થાઇલેન્ડ અને ઇન્ડોનેશિયાના બાલીથી આવેલા કલાકારો ભગવાન શ્રીરામના જીવન સાથે જોડાયેલાં દૃશ્યો રજૂ કરશે. અલગ-અલગ દેશોની કલા અને પરંપરાઓ દ્વારા રામાયણની કથાને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ મળશે.
અયોધ્યાના ક્વીન હો મેમોરિયલ પાર્કમાં 5થી 9 નવેમ્બર દરમિયાન પાંચ દિવસીય દીપોત્સવ મેળો અને પ્રદર્શન પણ યોજવામાં આવ્યું છે. તેમાં મુલાકાતીઓને વિવિધ ઉત્પાદનો, હસ્તકલા, કલા અને સાંસ્કૃતિક વારસાની ઝલક જોવા મળશે. આ કાર્યક્રમો દ્વારા દેશ-વિદેશથી આવતા પ્રવાસીઓને અયોધ્યાની આધ્યાત્મિક પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક વારસાથી પરિચિત કરાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
દીપોત્સવ દરમિયાન લાખોની સંખ્યામાં ભક્તો અને પ્રવાસીઓ અયોધ્યા પહોંચે તેવી શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને વહીવટીતંત્રે સુરક્ષા અને સુવિધાઓ માટે વિશેષ આયોજન કર્યું છે. મહિલાઓની સુરક્ષા, સ્વચ્છતા, પીવાનું પાણી, શૌચાલય, માહિતી કેન્દ્રો અને માર્ગદર્શક સાઇનબોર્ડની વ્યવસ્થા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. ભીડ નિયંત્રણ, ટ્રાફિક અને પાર્કિંગ માટે પણ અલગ આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. કાર્યક્રમના વિવિધ સ્થળોની જવાબદારી મેજિસ્ટ્રેટ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓને સોંપવામાં આવી છે.
નયા ઘાટ ખાતે સરયુ આરતી સ્થળની વ્યવસ્થાનું નિરીક્ષણ અધિક જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ વિશુ રાજા અને ઉપજિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ પવન કુમાર શર્મા કરશે. જ્યારે અધિક જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ ઇન્દ્રકાંત દ્વિવેદીને શહેરની ટ્રાફિક વ્યવસ્થાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ શશાંક ત્રિપાઠીએ જણાવ્યું હતું કે દીપોત્સવ દરમિયાન ભક્તો અને મહેમાનોની સુવિધા તથા સુરક્ષા વહીવટીતંત્રની પ્રાથમિકતા રહેશે. તમામ મુખ્ય સ્થળોએ અધિકારીઓને જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે અને સંબંધિત વિભાગોને પરસ્પર સંકલન સાથે કામ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
