દેશમાં ચોમાસાને લઈને શરૂઆતમાં ઉભી થયેલી ચિંતાઓ વચ્ચે હવે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે જણાવ્યું છે કે જુલાઈ મહિનામાં દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ થવાની સંભાવના છે. જૂન મહિનામાં વરસાદની અછતને કારણે ચોમાસાની સ્થિતિ નબળી દેખાઈ રહી હતી, પરંતુ જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહમાં પડેલા વ્યાપક વરસાદના કારણે સમગ્ર દેશની વરસાદી ખાધ ઘટીને લગભગ 12 ટકા પર આવી ગઈ છે. સરકારનું માનવું છે કે જો આવનારા દિવસોમાં પણ વરસાદની ગતિ યથાવત રહેશે તો ખરીફ પાક માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ સર્જાશે.
કેન્દ્ર સરકારે ચોમાસાની સ્થિતિ, ખરીફ પાકની તૈયારીઓ અને અલ નીનોની અસર અંગે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજી હતી. બેઠકમાં હવામાન વિભાગ, કૃષિ મંત્રાલય, જળ સંસાધન વિભાગ અને અન્ય સંબંધિત એજન્સીઓએ વર્તમાન સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે અલ નીનો સક્રિય હોવા છતાં ભારતના દરેક વિસ્તારમાં ઓછો વરસાદ પડે એવું જરૂરી નથી. અનેક વખત અન્ય હવામાન પ્રણાલીઓ અલ નીનોની અસરને ઘટાડે છે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય અથવા તેનાથી વધુ વરસાદ પણ નોંધાઈ શકે છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના વૈજ્ઞાનિકોએ જણાવ્યું કે બંગાળની ખાડીમાં બનેલી લો-પ્રેશર સિસ્ટમ અને સક્રિય દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાના કારણે જુલાઈ દરમિયાન મધ્ય ભારત, પશ્ચિમ ભારત અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં સારો વરસાદ થવાની શક્યતા છે. આગામી કેટલાક દિવસો સુધી ચોમાસું સક્રિય રહેવાની આગાહી પણ કરવામાં આવી છે.જૂન મહિનામાં દેશના ઘણા રાજ્યોમાં વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહ્યો હતો, જેના કારણે ખેડૂતોમાં ચિંતા ફેલાઈ હતી. ખાસ કરીને ખરીફ પાકની વાવણી ધીમી પડી હતી. પરંતુ જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહમાં સતત વરસાદ પડતાં ઘણા રાજ્યોમાં વાવણીની ગતિ તેજ બની છે અને ખેતી માટે જરૂરી ભેજ ઉપલબ્ધ થઈ રહ્યો છે. તેમ છતાં કેટલાક જિલ્લાઓમાં હજુ વરસાદની અછત હોવાથી કેન્દ્ર સરકાર સતત નજર રાખી રહી છે.
કૃષિ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ રાજ્ય સરકારો સાથે સતત સંપર્કમાં રહીને વરસાદની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. જ્યાં વરસાદ ઓછો છે ત્યાં વૈકલ્પિક પાક, બીજની ઉપલબ્ધતા અને સિંચાઈ માટે જરૂરી આયોજન તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. ખેડૂતોને પણ સ્થાનિક હવામાનની આગાહી પ્રમાણે વાવણી કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.અલ નીનો અંગે નિષ્ણાતોએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તે પ્રશાંત મહાસાગરના સમુદ્રી તાપમાનમાં વધારા સાથે જોડાયેલી હવામાન પ્રણાલી છે, જે ઘણી વખત ભારતીય ચોમાસાને અસર કરે છે. જોકે દરેક અલ નીનો વર્ષે સમાન અસર જોવા મળે એવું જરૂરી નથી. ભારતીય મહાસાગર, અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાં સર્જાતી હવામાન પરિસ્થિતિઓ પણ વરસાદને અસર કરતી હોવાથી કેટલીક વખત અલ નીનો હોવા છતાં સારો વરસાદ નોંધાય છે.
કેન્દ્ર સરકારે જણાવ્યું કે દેશના જળાશયો, ડેમ અને જળસંગ્રહની સ્થિતિ પર પણ સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. જુલાઈમાં સારો વરસાદ ચાલુ રહેશે તો પીવાના પાણી અને સિંચાઈ માટે પાણીની ઉપલબ્ધિમાં પણ સુધારો થવાની શક્યતા છે. આ ઉપરાંત વીજ ઉત્પાદન માટે પણ પાણીનો સંગ્રહ વધશે.હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે જુલાઈના બીજા સપ્તાહ દરમિયાન ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, કર્ણાટક, કેરળ સહિતના અનેક રાજ્યોમાં ભારેથી અતિભારે વરસાદ પડી શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં વીજળીના કડાકા, તેજ પવન અને સ્થાનિક પૂર જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે, તેથી સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
ગુજરાતમાં પણ ચોમાસું સંપૂર્ણ રીતે સક્રિય થઈ ગયું છે. રાજ્યના તમામ વિસ્તારોમાં ચોમાસાનો પ્રસાર પૂર્ણ થઈ ગયો છે અને અનેક જિલ્લાઓમાં સારો વરસાદ નોંધાઈ રહ્યો છે. વરસાદના કારણે જળાશયોમાં પાણીની આવક વધી રહી છે, જ્યારે ખેડૂતોમાં પણ ખરીફ પાકને લઈને નવી આશા જાગી છે.સરકારના જણાવ્યા મુજબ વરસાદની અછત ધરાવતા જિલ્લાઓની સંખ્યા હજુ પણ સંપૂર્ણપણે શૂન્ય થઈ નથી. કેટલાક વિસ્તારોમાં વાવણી હજુ ધીમી છે અને ત્યાં વિશેષ મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. જો જરૂરી બનશે તો રાજ્ય સરકારોને વધારાની સહાય અને કૃષિ સંબંધિત માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જુલાઈ અને ઓગસ્ટના વરસાદ પર સમગ્ર ખરીફ સિઝનની સફળતા નિર્ભર રહે છે. જો આગામી અઠવાડિયામાં આગાહી મુજબ સારો વરસાદ ચાલુ રહેશે તો ચોખા, કપાસ, સોયાબીન, મકાઈ, દાળ અને અન્ય ખરીફ પાકના ઉત્પાદન પર સકારાત્મક અસર પડશે. પરંતુ જો વરસાદ અનિયમિત રહેશે અથવા લાંબા વિરામ આવશે તો કેટલીક જગ્યાએ મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ ગભરાવાની જરૂર નથી. અલ નીનોની અસર પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને હવામાન વિભાગની આગાહીના આધારે રાજ્ય સરકારો સાથે સંકલન કરીને જરૂરી પગલાં લેવામાં આવશે. ખેડૂતોને પણ અફવાઓથી દૂર રહીને સત્તાવાર હવામાન આગાહી અને કૃષિ વિભાગની સલાહ મુજબ કામગીરી કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
