આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)નો ઉપયોગ હવે સાયબર ગુનાખોરીમાં પણ ગંભીર પડકાર ઊભો કરી રહ્યો છે. AI આધારિત સાધનોની મદદથી હેકર્સ મોટા પ્રમાણમાં ડિજિટલ સિસ્ટમની નબળાઈઓ શોધવાનો, હુમલાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવાનો અને નકલી અવાજ દ્વારા લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. જોકે, 100થી વધુ કંપનીઓ પર એક જ હેકરે AI એજન્ટ્સની મદદથી હુમલો કર્યો હોવા અને માત્ર 5,000 ડોલરના ખર્ચે આટલી મોટી કામગીરી પાર પાડી હોવાના દાવાને સ્વતંત્ર રીતે ચકાસ્યા વિના પુષ્ટિ થયેલા સમાચાર તરીકે રજૂ ન કરવા જોઈએ.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ હવે સાયબર ગુનેગારો માટે પણ શક્તિશાળી સાધન બની રહ્યું છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા એક કિસ્સામાં હેકરે AI એજન્ટ્સની મદદથી અમેરિકા, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાનની 100થી વધુ કંપનીઓની વેબસાઇટ્સ અને કમ્પ્યુટર સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરી હોવાનો ખુલાસો થયો છે. આ કામગીરી માટે આશરે 5,000 ડોલર એટલે કે લગભગ રૂ. 4.2 લાખના ખર્ચે AI સાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો છે. આ ઘટનાએ સાયબર સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં નવી ચિંતા ઊભી કરી છે, કારણ કે AI એજન્ટ્સ માનવીની સતત દેખરેખ વિના પણ અનેક તબક્કાની કામગીરી હાથ ધરી શકે છે.
આ કિસ્સામાં હેકરે AI એજન્ટ્સને એકસાથે અનેક ડિજિટલ સિસ્ટમની તપાસ કરવા માટે ઉપયોગમાં લીધા હતા. આ એજન્ટ્સે વેબસાઇટ્સ અને સર્વરમાં રહેલી નબળાઈઓ શોધવા, સંભવિત પ્રવેશમાર્ગો ઓળખવા અને હુમલાની પ્રક્રિયાને આગળ વધારવા જેવી કામગીરી કરી હતી. કેટલીક સિસ્ટમમાં સફળતાપૂર્વક ઘૂસણખોરી થઈ હોવાની માહિતી સામે આવી છે. જોકે, તમામ કંપનીઓમાંથી કેટલો ડેટા ચોરાયો છે અથવા કઈ સંવેદનશીલ માહિતી સુધી પહોંચવામાં આવી છે તે અંગેની સંપૂર્ણ વિગતો સ્પષ્ટ નથી.
આ ઘટનાની ખાસિયત એ છે કે સાયબર હુમલાઓ માટે હવે હંમેશાં મોટી ટીમ કે વિશાળ આર્થિક સંસાધનોની જરૂર રહેતી નથી. AI એજન્ટ્સનો ઉપયોગ કરીને એક વ્યક્તિ પણ અનેક લક્ષ્યો પર એકસાથે કામ કરી શકે છે. પરંપરાગત રીતે હેકિંગમાં જે કામગીરી માટે નિષ્ણાતોએ લાંબો સમય આપવો પડતો હતો, તેમાંના કેટલાક તબક્કા AIની મદદથી ઝડપથી પૂર્ણ કરી શકાય છે. જોકે, AI દ્વારા થતી દરેક કામગીરી સફળ થાય જ એવું નથી. સુરક્ષા વ્યવસ્થાની મજબૂતી, સિસ્ટમની ખામીઓ અને હુમલાખોરની યોજના જેવા પરિબળો પરિણામ નક્કી કરે છે.
સાયબર ગુનાખોરીનું આર્થિક નુકસાન પણ વૈશ્વિક સ્તરે મોટો પડકાર છે. સાયબર સુરક્ષા ક્ષેત્રના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2025માં વિશ્વભરમાં સાયબર ગુનાખોરીને કારણે થતું વાર્ષિક આર્થિક નુકસાન 10.5 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચવાની ધારણા હતી. ભારતીય ચલણમાં આ રકમ આશરે રૂ. 880 લાખ કરોડ જેટલી થાય છે. આ આંકડામાં ડેટાની ચોરી, નાણાકીય છેતરપિંડી, વ્યવસાયમાં વિક્ષેપ, માહિતી પુનઃસ્થાપિત કરવાનો ખર્ચ અને બૌદ્ધિક સંપત્તિના નુકસાન જેવા અનેક પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે. આ એક અંદાજ છે, સીધી રીતે માપી શકાયેલી કુલ રકમ નહીં.
AI એજન્ટ્સને કોઈ ચોક્કસ લક્ષ્ય અને સૂચનાઓ આપવામાં આવે ત્યારે તેઓ અનેક તબક્કામાં કામ કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેઓ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ માહિતીનું વિશ્લેષણ કરી શકે છે, વેબસાઇટમાં સંભવિત નબળાઈઓ શોધી શકે છે અને મળેલા પરિણામોના આધારે આગળની કાર્યવાહી માટે સૂચનો આપી શકે છે. જો તેમને પૂરતી સત્તા અને સાધનો આપવામાં આવે, તો તેઓ કેટલીક કામગીરી આપમેળે પણ કરી શકે છે. આ જ ક્ષમતા સાયબર ગુનેગારો માટે જોખમ ઊભું કરે છે. AI આધારિત સાધનો હુમલાખોરોને કોડનું વિશ્લેષણ કરવામાં અને કેટલીક ભૂલો ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે. જોકે, દરેક AI એજન્ટ પોતાની ભૂલો જાતે સુધારીને કોઈ પણ સુરક્ષા વ્યવસ્થાને પાર કરી શકે છે એવો દાવો સાચો નથી. ઘણી સિસ્ટમમાં બહુસ્તરીય સુરક્ષા, પ્રવેશ નિયંત્રણ, દેખરેખ અને અન્ય રક્ષણાત્મક વ્યવસ્થાઓ હોય છે, જે હુમલાને અટકાવી શકે છે.
AIનો દુરુપયોગ માત્ર કમ્પ્યુટર સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી પૂરતો સીમિત નથી. અવાજની નકલ કરતી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ઓળખીતા વ્યક્તિ, પરિવારના સભ્ય કે કંપનીના અધિકારી જેવો લાગતો નકલી અવાજ તૈયાર કરી શકાય છે. ત્યારબાદ તાત્કાલિક મદદ, અકસ્માત અથવા નાણાકીય કટોકટીનું બહાનું આપીને પૈસા માગવામાં આવી શકે છે. કેટલાક AI સાધનો ટૂંકા અવાજના નમૂનાના આધારે પણ મળતો આવતો અવાજ તૈયાર કરી શકે છે. પરંતુ માત્ર ત્રણ સેકન્ડના ઓડિયોથી દરેક વ્યક્તિનો સંપૂર્ણ વિશ્વસનીય અવાજ બનાવી શકાય છે એવો દાવો દરેક પરિસ્થિતિમાં સાચો નથી. નકલી અવાજની ગુણવત્તા ઉપયોગમાં લેવાતા સાધન, ઉપલબ્ધ નમૂના અને અન્ય પરિબળો પર આધારિત હોય છે.
આવી છેતરપિંડીથી બચવા માટે ફોન પર પૈસા માગવામાં આવે ત્યારે માત્ર અવાજ ઓળખીને વિશ્વાસ ન કરવો જોઈએ. પરિવારના સભ્ય કે અધિકારીનો સંપર્ક જાણીતા નંબર પર પાછો કરીને માહિતીની પુષ્ટિ કરવી જોઈએ. અજાણી લિંક ખોલવી નહીં, પાસવર્ડ કે બેંકિંગ વિગતો શેર કરવી નહીં અને તાત્કાલિક પૈસા મોકલવા માટે દબાણ કરવામાં આવે તો સાવચેત રહેવું જોઈએ. AIનો ઉપયોગ સાયબર સુરક્ષા મજબૂત બનાવવા માટે પણ થઈ શકે છે. શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ ઓળખવી, અસામાન્ય લોગિન શોધવા અને હુમલાની ચેતવણી વહેલી આપવી જેવી કામગીરીમાં આ ટેક્નોલોજી મદદરૂપ બને છે. પરંતુ તેનો સુરક્ષિત ઉપયોગ કરવા માટે કંપનીઓએ સિસ્ટમની નિયમિત તપાસ, મજબૂત પાસવર્ડ, મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન અને AI સાધનોને મર્યાદિત પ્રવેશ આપવાની વ્યવસ્થા રાખવી જરૂરી છે. AI આધારિત સાયબર હુમલાઓનું જોખમ વધતું જાય તેમ ટેક્નોલોજીની સાથે સાવચેતી અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓને પણ વધુ મજબૂત બનાવવી પડશે.
