જો તમને કહેવામાં આવે કે દુનિયામાં એક એવી કંપની છે, જે ભારત જેવા વિશાળ દેશ કરતાં પણ મોટી સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે, જે દુનિયાની પાંચમી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે, તો શું તમે માનશો? ના, પણ અમેરિકામાં એક એવી કંપની છે, જે ભારતીય અર્થતંત્રના કદ કરતાં અઢી ગણી મોટી સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે. અમે બ્લેકરોક વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ. બ્લેકરોક આશરે ૧૦ ટ્રિલિયન ડોલરની સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે, જે ભારતીય અર્થતંત્રના કદ (આશરે ૩.૭ ટ્રિલિયન ડોલર) કરતાં અઢી ગણું વધારે છે. આજે, બ્લેકરોક વિશ્વભરની અસંખ્ય કંપનીઓ અને સરકારો માટે રોકાણ વ્યવસ્થાપક તરીકે સેવા આપે છે. આ કંપની ૧૦ ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્યની સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે, જે ઘણા નાના દેશોના GDP કરતાં અનેક ગણી વધારે છે. આ મોટા રોકાણને કારણે, બ્લેકરોક વૈશ્વિક નાણાંકીય બજારો પર નોંધપાત્ર પ્રભાવ ધરાવે છે. અમેરિકાની એપલ, માઇક્રોસોફ્ટ, ગૂગલ કે ટેસ્લા જેવી કંપનીઓમાં બ્લેકરોકનું માતબર રોકાણ છે.
વિશ્વમાં ભાગ્યે જ કોઈ મોટી કંપની હશે, જેમાં બ્લેકરોકે રોકાણ ન કર્યું હોય. બ્લેકરોકની વિશેષતા એ છે કે તે કોઈપણ એક કંપની અથવા ક્ષેત્રમાં ભારે રોકાણ કરતી નથી, પરંતુ સમગ્ર બજારમાં રોકાણ કરે છે. આને વૈવિધ્યકરણ કહેવામાં આવે છે. આ વ્યૂહરચના બજારના વધઘટનું જોખમ ઘટાડે છે. વધુમાં, બ્લેકરોક તેના રોકાણ નિર્ણયોને જાણ કરવા માટે કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) અને મેટા ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે. લેરી ફિંક અને તેમના સાથીઓએ ૧૯૮૮ માં બ્લેકરોકની સ્થાપના કરી. બ્લેકરોકના સીઈઓ લેરી ફિંકને વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી લોકોમાંના એક ગણવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં બ્લેકરોક કંપની રોકાણ બેંકો માટે જોખમ સંચાલનનું સંચાલન કરતી હતી. ૧૯૯૦ ના દાયકામાં બ્લેકરોકનો ઝડપથી વિકાસ થયો. કંપનીએ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETFs) જેવા રોકાણ ઉત્પાદનોનું સંચાલન કરવાનું શરૂ કર્યું. આ એવાં ભંડોળ છે જે જાહેર નાણાં એકઠા કરે છે અને વિવિધ કંપનીઓના શેરોમાં રોકાણ કરે છે.
બ્લેકરોકે આ ભંડોળનું સંચાલન કરવા માટે નવીન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો, જેનાથી રોકાણકારો માટે પ્રભાવશાળી વળતર મળ્યું. બ્લેકરોક જેવી મોટી રોકાણ વ્યવસ્થાપન કંપનીઓ પર ઘણી વાર બજાર પર વધુ પડતા પ્રભાવનો આરોપ મૂકવામાં આવે છે. આ કંપનીઓ પર્યાવરણીય અને સામાજિક મુદ્દાઓને અવગણી શકે છે. તેઓ જે રોકાણોનું સંચાલન કરે છે તે તેમને બજાર માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે. બ્લેકરોકના ભારતીય એકમ, બ્લેકરોક સર્વિસીસ ઇન્ડિયાએ બેંગલુરુના સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટમાં એક નવી ઓફિસ ભાડે લીધી છે. આ ઓફિસ મહાત્મા ગાંધી રોડ પર ઇન્ડીક્યુબ સિમ્ફનીમાં સ્થિત છે અને લગભગ ૧,૪૩,૦૦૦ ચોરસ ફૂટમાં ફેલાયેલી છે. આ સોદો ૧૦ વર્ષ માટે છે અને તેનું કુલ ભાડું ૪૧૦ કરોડ રૂપિયા છે. તાજેતરમાં દેશમાં આ સૌથી મોટા એન્ટરપ્રાઇઝ ફ્લેક્સિબલ સ્પેસ ટ્રાન્ઝેક્શનમાંનું એક છે. બ્લેકરોક ૧૯૦ રૂપિયા પ્રતિ ચોરસ ફૂટના દરે ૨.૭૨ કરોડ રૂપિયાનું માસિક ભાડું ચૂકવશે. ૨૧.૭૫ કરોડ રૂપિયાની ડિપોઝિટ પણ જમા કરવામાં આવશે. આ કરાર ટાવરના G+૫ માળને આવરી લે છે અને તેમાં ૫ ટકાનો વાર્ષિક ભાડા વધારો સામેલ છે. આ ઈન્ડીક્યુબના મોટા પ્રોજેક્ટનો ભાગ છે.
ઈન્ડીક્યુબે બેંગલુરુ સીબીડીમાં ત્રણ ટાવર્સમાં ૩૨૦,૦૦૦ ચોરસ ફૂટ જગ્યા હસ્તગત કરી છે. આ ૧૫ વર્ષનો પ્રોજેક્ટ છે જેમાં નવીનીકરણ અને અપગ્રેડનો સમાવેશ થશે. આ પ્રોજેક્ટ ઈન્ડીક્યુબ સિમ્ફની તરીકે ઓળખાશે. બ્લેકરોકે મુંબઈના ઉપનગર ગોરેગાંવમાં પણ ૧૬૫,૦૦૦ ચોરસ ફૂટ ઓફિસ સ્પેસ લીઝ પર લીધી છે. આ ઓફિસ બ્લેકરોકના ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર (GCC) તરીકે સેવા આપશે, જે કંપનીના વૈશ્વિક કામગીરીને ટેકો આપશે. આ કરાર ૧૦ વર્ષ માટે છે. બ્લેકરોકે ઓબેરોય રિયલ્ટીના કોમર્ઝ III કોમર્શિયલ કોમ્પ્લેક્સમાં ત્રણ માળ લીઝ પર લીધા છે. આ કરાર હેઠળ બ્લેકરોક કંપની ૨.૬૦ કરોડ રૂપિયાનું માસિક ભાડું ચૂકવશે. આનાથી ૧૦ વર્ષમાં સોદાની કુલ કિંમત આશરે ૪૦૦ કરોડ રૂપિયા થઈ જશે. અગાઉ, ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ માં કંપનીએ મુંબઈના વર્લીમાં ૪૨,૭૦૦ ચોરસ ફૂટ ઓફિસ જગ્યા ભાડે લીધી હતી.
બ્લેકરોકે ૨૦૦૮ માં ભારતમાં તેની સેવાઓ શરૂ કરી હતી. કંપની મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ અને પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ સેવાઓ પ્રદાન કરે છે. હાલમાં, બ્લેકરોકની મુંબઈ, ગુરુગ્રામ અને બેંગલુરુમાં ઓફિસો છે. બ્લેકરોક દેશમાં તેની હાજરીને મજબૂત બનાવવા માટે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પણ કરી રહી છે.
બ્લેકરોકના ચેરમેન અને સીઈઓ લેરી ફિંકે મુંબઈમાં એક મુખ્ય ઇવેન્ટમાં ભારતની આર્થિક સંભાવનાઓ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા કહ્યું હતું કે આગામી ૨૦-૨૫ વર્ષ ભારતનો યુગ છે. તેમણે તેને લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિની વાર્તા તરીકે વર્ણવી હતી.
જુલાઈ ૨૦૨૩ માં બ્લેકરોક અને જિયો ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ (JFS) એ ૫૦:૫૦ સંયુક્ત સાહસ Jio BlackRock ની જાહેરાત કરી હતી. તેનું ધ્યેય ભારતીય રોકાણકારો માટે ટેક-સક્ષમ, સસ્તું અને નવીન રોકાણ ઉકેલ લાવવાનું છે. આ ભાગીદારીને ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ માં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે SEBI ની મંજૂરી મળી હતી. બ્લેકરોકે અદાણી ગ્રુપના ખાનગી બોન્ડ ઇશ્યૂમાં ૭૫ કરોડ ડોલર (રૂ. ૬,૪૫૦ કરોડથી વધુ) નો સૌથી મોટો હિસ્સો હસ્તગત કર્યો છે. બ્લેકરોકે બોન્ડ ઇશ્યૂનો લગભગ એક તૃતીયાંશ હિસ્સો હસ્તગત કર્યો છે, જેની પાકતી મુદત ત્રણથી પાંચ વર્ષ સુધીની છે. આ રોકાણ એવા સમયે કરવામાં આવ્યું છે જ્યારે અદાણી ગ્રુપના કેટલાક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ કથિત લાંચ કેસમાં અમેરિકાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસ (DOJ) દ્વારા તપાસ હેઠળ છે. આમ છતાં બ્લેકરોકે અદાણી ગ્રુપમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે અને આ મહત્ત્વપૂર્ણ રોકાણ કર્યું છે. ભારતના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રમાં બ્લેકરોકનું આ પહેલું રોકાણ છે. કંપની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને એક મોટા અને લાંબા ગાળાના નફાકારક ક્ષેત્ર તરીકે જુએ છે.
બ્લેકરોકના ચેરમેન લેરી ફિંકે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ભવિષ્યની સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ રોકાણ તકોમાંની એક છે. આ સોદા દ્વારા અદાણી ગ્રુપનું રીન્યુ એક્ઝિમ ડીએમસીસી બોન્ડમાંથી મળેલી રકમનો ઉપયોગ આઇટીડી સિમેન્ટેશન હસ્તગત કરવા અને અન્ય વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે કરશે. બ્લેકરોક ઉપરાંત સોના એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપની દ્વારા સંચાલિત ભંડોળ સહિત પાંચ અન્ય મોટા રોકાણકારોએ પણ આ બોન્ડમાં રોકાણ કર્યું છે. આ રોકાણને અદાણી ગ્રુપ માટે મોટી રાહત માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે અમેરિકામાં ચાલી રહેલી તપાસથી ભંડોળ એકત્ર કરવાની ક્ષમતા પર પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. આનાથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે બ્લેકરોકને લાગતું નથી કે આ તપાસથી અદાણી ગ્રુપના વ્યવસાય પર ખાસ અસર પડશે.
બ્લેકરોક કંપની ભારતમાં તેના સપોર્ટ હબને મજબૂત બનાવવા અને દેશમાં તેની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષમતાઓને વધારવા માટે લગભગ ૧,૨૦૦ વ્યક્તિઓની ભરતી કરવા માટે તૈયાર છે. એસેટ મેનેજમેન્ટ જાયન્ટ મુંબઈ અને નવી દિલ્હીની નજીકના ઉપનગર ગુરુગ્રામમાં સ્થિત તેના iHubs ને વિસ્તૃત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આ વ્યૂહાત્મક પગલાનો હેતુ ભારતમાં બ્લેકરોકના ઓપરેશનલ માળખાને મજબૂત બનાવવાનો છે. બ્લેકરોક બેંગ્લોરમાં એક વૈશ્વિક ક્ષમતા કેન્દ્ર પ્રીક્વિન હસ્તગત કરવા માટે તૈયાર છે. આ કેન્દ્ર હાલમાં આશરે ૧,૫૦૦ લોકોને રોજગારી આપે છે. બ્લેકરોક દ્વારા ડેટા ફર્મ પ્રીક્વિનના સંપાદન દ્વારા ભારતમાં બ્લેકરોકની હાજરી અને ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની અપેક્ષા છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
