સુરત શહેરમાં ખાદ્ય વસ્તુઓની ગુણવત્તા અને લોકોના આરોગ્ય સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને લઈને હવે ગ્રાહકો વધુ જાગૃત બનતા જોવા મળી રહ્યા છે. મોટા સ્ટોરથી લઈને ઓનલાઈન ડિલિવરી કંપનીઓના ગોડાઉનમાંથી મળતી ખાદ્ય વસ્તુઓ અંગે ગ્રાહકો વીડિયો બનાવીને ફરિયાદ કરી રહ્યા છે. છેલ્લા એક મહિનામાં આવી ફરિયાદો બાદ સુરત મહાનગરપાલિકાના આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા પાંચ મોટા સ્ટોર અને ઓનલાઈન ગોડાઉન સામે તપાસ અને દંડની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. જોકે વારંવાર સામે આવતા કિસ્સાઓ વચ્ચે આરોગ્ય વિભાગની કાર્યવાહી માત્ર તપાસ, નોટિસ અને દંડ પૂરતી જ સીમિત છે કે કેમ તેવા સવાલો પણ ઊભા થઈ રહ્યા છે.
શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગ્રાહકો દ્વારા ખરીદવામાં આવતી ખાદ્ય વસ્તુઓ અંગે સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો સામે આવી રહ્યા છે. ગ્રાહકો પોતે ખરીદેલી વસ્તુઓમાં કોઈ ખામી જોવા મળે અથવા ગુણવત્તા અંગે શંકા ઊભી થાય તો તેનો વીડિયો બનાવી રહ્યા છે. કેટલાક કિસ્સામાં આવા વીડિયો અને ફરિયાદ બાદ જ આરોગ્ય વિભાગ હરકતમાં આવ્યો અને સંબંધિત સ્ટોર કે ગોડાઉન પર તપાસ કરવામાં આવી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
મોટા સુપરમાર્કેટ અને ઓનલાઈન ગ્રોસરી ડિલિવરીનો ઉપયોગ સુરતમાં સતત વધી રહ્યો છે. લોકો ઘરેથી જ મોબાઇલ એપ દ્વારા દૂધ, શાકભાજી, નાસ્તો, પેકેજ્ડ ફૂડ સહિતની રોજિંદી વસ્તુઓ મંગાવી રહ્યા છે. ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ હોય છે કે મોટી બ્રાન્ડ કે જાણીતી ઓનલાઈન કંપની પાસેથી આવતી વસ્તુઓની ગુણવત્તા અને સ્ટોરેજની પૂરતી કાળજી લેવામાં આવતી હશે. પરંતુ છેલ્લા એક મહિનામાં થયેલી કાર્યવાહી બાદ મોટા સ્ટોર અને ઓનલાઈન ગોડાઉનમાં રાખવામાં આવતી ખાદ્ય વસ્તુઓની તપાસ અને દેખરેખને લઈને સવાલ ઊભા થયા છે.
છેલ્લા એક મહિનામાં સુરતના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં પાંચ મોટા સ્થળે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. તેમાં લીંબાયત વિસ્તારમાં આવેલા D-Mart સામે સૌથી વધુ રૂ.75 હજારનો દંડ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત અડાજણ વિસ્તારમાં આવેલા એક સ્ટોર સામે રૂ.25 હજારનો દંડ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઓનલાઈન ગ્રોસરી ડિલિવરી સાથે જોડાયેલા ગોડાઉન પણ કાર્યવાહીથી બાકાત રહ્યા નથી. વેસુ વિસ્તારમાં આવેલા Blinkitના ગોડાઉન સામે તપાસ બાદ રૂ.10 હજારનો દંડ કરવામાં આવ્યો હતો. અડાજણ વિસ્તારમાં આવેલા D-Mart સામે પણ રૂ.10 હજારનો દંડ કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે ઉધના વિસ્તારમાં આવેલા Blinkitના ગોડાઉન સામે રૂ.5 હજારનો દંડ કરવામાં આવ્યો હતો.
આમ છેલ્લા એક મહિનામાં આ પાંચ સ્થળ સામે કુલ રૂ.1.25 લાખનો દંડ કરવામાં આવ્યો છે. સૌથી વધુ રૂ.75 હજારનો દંડ લીંબાયત D-Mart સામે થયો છે. ત્યારબાદ અડાજણના એક સ્ટોર સામે રૂ.25 હજાર, વેસુ Blinkit ગોડાઉન સામે રૂ.10 હજાર, અડાજણ D-Mart સામે રૂ.10 હજાર અને ઉધના Blinkit સામે રૂ.5 હજારનો દંડ કરવામાં આવ્યો છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં સૌથી મહત્વની બાબત ગ્રાહકોની વધતી જાગૃતિ છે. અગાઉ કોઈ વસ્તુની ગુણવત્તા ખરાબ મળે તો ગ્રાહક ઘણી વખત માત્ર દુકાનદાર પાસે ફરિયાદ કરીને અટકી જતો હતો. હવે મોબાઇલ અને સોશિયલ મીડિયાના કારણે સ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. લોકો વસ્તુની સ્થિતિનો વીડિયો બનાવી પુરાવા સાથે ફરિયાદ કરી રહ્યા છે. પરિણામે કેટલીક ગેરરીતિઓ જાહેરમાં સામે આવી રહી છે અને તંત્ર પર પણ કાર્યવાહી માટે દબાણ વધી રહ્યું છે.
ખાસ કરીને ઓનલાઈન ગોડાઉનના મામલે ગ્રાહક સીધો ગોડાઉન સુધી પહોંચતો નથી. મોબાઇલ એપ પર ઓર્ડર કર્યા બાદ વસ્તુ થોડા સમયમાં ઘરે પહોંચે છે. આવી સ્થિતિમાં ગોડાઉનમાં વસ્તુઓ કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે, ખાદ્ય સામગ્રીના સ્ટોરેજની સ્થિતિ શું છે અને ગ્રાહક સુધી પહોંચાડતાં પહેલાં તેની ગુણવત્તા ચકાસવામાં આવે છે કે નહીં તેની જાણ સામાન્ય ગ્રાહકને હોતી નથી. તેથી વેસુ અને ઉધના વિસ્તારમાં ઓનલાઈન ડિલિવરી સાથે જોડાયેલા ગોડાઉન સામે થયેલી કાર્યવાહી બાદ આવા ગોડાઉનની નિયમિત તપાસનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો છે.
સવાલ એ પણ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે જો ગ્રાહકો વીડિયો ન બનાવે અથવા ફરિયાદ ન કરે તો શું આવી ગેરરીતિઓ સમયસર તંત્રના ધ્યાનમાં આવે છે? આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા શહેરમાં નિયમિત ચેકિંગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ છેલ્લા એક મહિનામાં સામે આવેલા કેટલાક કિસ્સામાં લોકોની ફરિયાદ અને વીડિયો બાદ કાર્યવાહી થઈ હોવાના કારણે તંત્રની પોતાની દેખરેખ કેટલી અસરકારક છે તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
બીજી તરફ મોટા સ્ટોર અને ઓનલાઈન ગોડાઉનની જવાબદારી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. મોટી સંખ્યામાં ગ્રાહકો રોજ અહીંથી ખાદ્ય વસ્તુઓ ખરીદે છે. તેથી સ્ટોરેજ, સ્વચ્છતા, એક્સપાયરી ડેટ, પેકેજિંગ અને વસ્તુની ગુણવત્તાની નિયમિત ચકાસણી કરવાની જવાબદારી સંબંધિત વેપારી અને કંપનીની પણ રહે છે. માત્ર ગ્રાહકની ફરિયાદ આવે ત્યારબાદ ખામી દૂર કરવાને બદલે ગ્રાહક સુધી વસ્તુ પહોંચે તે પહેલાં જ જરૂરી તપાસ થાય તેવી વ્યવસ્થા જરૂરી બને છે.
સુરતમાં ખાણીપીણી અને ખાદ્ય વસ્તુઓને લઈને વારંવાર ફરિયાદો સામે આવતી હોવાથી આરોગ્ય વિભાગની કાર્યવાહીની અસરકારકતા અંગે પણ પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. માત્ર દંડ અને નોટિસથી આવી ગેરરીતિઓ અટકી રહી છે કે નહીં તે મહત્વનો મુદ્દો છે. જો એક જ પ્રકારની ફરિયાદ વારંવાર સામે આવે તો માત્ર આર્થિક દંડ પૂરતો છે કે વધુ કડક પગલાંની જરૂર છે તે અંગે પણ વિચાર કરવાની જરૂર ઊભી થઈ છે.
ખાદ્ય વસ્તુઓની ગુણવત્તાનો મુદ્દો સીધો લોકોના આરોગ્ય સાથે જોડાયેલો છે. ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને બીમાર વ્યક્તિઓ માટે ખરાબ અથવા યોગ્ય રીતે સ્ટોર ન કરેલી ખાદ્ય વસ્તુ વધુ જોખમી બની શકે છે. તેથી આ મામલાને માત્ર ગ્રાહક અને વેપારી વચ્ચેની ફરિયાદ તરીકે જોવાને બદલે જાહેર આરોગ્યના મુદ્દા તરીકે જોવો જરૂરી બને છે.
છેલ્લા એક મહિનામાં થયેલી કાર્યવાહી એક તરફ લોકોમાં વધી રહેલી જાગૃતિ દર્શાવે છે, તો બીજી તરફ મોટા સ્ટોર અને ઓનલાઈન ગોડાઉનમાં વધુ અસરકારક દેખરેખની જરૂરિયાત પણ સામે લાવે છે. ગ્રાહકો હવે મોબાઇલ કેમેરા દ્વારા પોતાની ફરિયાદનો પુરાવો તૈયાર કરી રહ્યા છે અને ગેરરીતિ સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે.
છેલ્લા એક મહિનાની કાર્યવાહી
લીંબાયત D-Mart – રૂ.75,000 દંડ
અડાજણમાં સ્ટોર – રૂ.25,000 દંડ
વેસુ Blinkit ગોડાઉન – રૂ.10,000 દંડ
અડાજણ D-Mart – રૂ.10,000 દંડ
ઉધના Blinkit – રૂ.5,000 દંડ
કુલ દંડ – રૂ.1,25,000
