કર્ણાટકમાં છેલ્લી વિધાનસભાની ચૂંટણી મે 2023માં યોજાઈ હતી. ચૂંટણીના ઘણા મહિનાઓ સુધી, સ્થાનિક અખબારોની હેડલાઈન્સમાં ચાર વિષયોનું વર્ચસ્વ હતું. પહેલો હતો હેડસ્કાર્ફ જે ઘણી મુસ્લિમ છોકરીઓએ પહેર્યો હતો, જેઓ આધુનિક કોલેજ શિક્ષણ મેળવવા માંગતી હતી. બીજા પ્રાણીને ખાતાં પહેલાં મારી નાખવાની એક પદ્ધતિ હતી, જે ઘણાં મુસ્લિમો દ્વારા પ્રેક્ટિસ કરવામાં આવે છે. ત્રીજું એક પુખ્ત મુસ્લિમ પુરુષ અને એક પુખ્ત હિંદુ છોકરી એકબીજાના પ્રેમમાં પડે છે અને લગ્ન કરવા ઈચ્છે છે તે પ્રસંગોપાત ઘટના હતી. ચોથું એ એક રાજાનું ઇતિહાસ અને દંતકથાનું સ્થાન હતું જેણે એક સમયે કર્ણાટક રાજ્યના ભાગ પર શાસન કર્યું હતું અને જે બસો કરતાં વધુ વર્ષ પહેલાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદીઓ સામે લડતી વખતે માર્યા ગયા હતા.
હિજાબ, હલાલ, ‘લવ જેહાદ’ અને ટીપુ સુલતાન—તે વખતે કર્ણાટકના મતદારોના જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ માટે આ વિષયો ઊભા કરવામાં આવ્યા હતા. વાંધો નહીં, નોકરીઓ, કિંમતો, શાળાઓ અને હોસ્પિટલોની સ્થિતિ, હવા અને પાણીની સ્થિતિ, રસ્તાઓની સ્થિતિ અથવા આવા અન્ય મુદ્દાઓ તે રાજ્યના 60 મિલિયન રહેવાસીઓ માટે વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે જ્યાં હું રહું છું.
આનું કારણ સંપૂર્ણપણે રાજકીય હતું.
સત્તામાં રહેલી ભાજપ સરકાર ખાસ લોકપ્રિય નહોતી અને તેના મુખ્યમંત્રી પણ ખાસ અસરકારક ન હતા. સત્તાવિરોધી મૂડ મોકલીને, દિલ્હીમાં પાર્ટીના બોસે કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણીને સંપૂર્ણપણે હિન્દુ વિરુદ્ધ મુસ્લિમ મુદ્દો બનાવવાનું નક્કી કર્યું. હિજાબ, હલાલ અને આંતર-વિશ્વાસ લગ્નોના મુદ્દાઓ દ્વારા, ભાજપે ભારતીય મુસ્લિમોને અલગ અને અવિશ્વસનીય તરીકે દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, જેથી તેમની પાછળ બહુમતી હિંદુ વસ્તીને એકીકૃત કરવાની આશા હતી. આ દુષ્ટ કાર્યસૂચિના અનુસંધાનમાં શાસક પક્ષની વોટ્સએપ ફેક્ટરીએ કેટલાક અદ્ભૂત જૂઠાણાંઓનું નિર્માણ કર્યું, જેમાંથી સૌથી અસાધારણ દાવો એ હતો કે તે બે વોક્કાલિગા યોદ્ધાઓ હતા અને ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના સૈનિકો ન હતા, જેમણે ટીપુ સુલતાનને માર્યો હતો.
આ યુક્તિઓ નિષ્ફળ ગઈ. કર્ણાટકની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે એકદમ આરામદાયક બહુમતી મેળવી હતી, તેમની જીત બે પરિબળો દ્વારા પ્રેરિત હતી: પ્રથમ, હિન્દી હાર્ટલેન્ડના રાજ્યોથી વિપરીત પાર્ટીનો કર્ણાટકમાં હજુ પણ વ્યાજબી રીતે અકબંધ આધાર છે; બીજું, રાજ્ય એકમના મુખ્ય નેતાઓ, સિદ્ધારમૈયા અને ડી.કે. શિવકુમાર, વધુ કે ઓછા પ્રમાણમાં મળીને કામ કરતા હતા (ફરીથી રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢ જેવા ઉત્તરનાં રાજ્યોથી વિપરીત જેમાં દરેકમાં બે ટોચના કોંગ્રેસીઓ એકબીજા સાથે ઉગ્ર હરીફ હતા).
કોંગ્રેસનાં સિદ્ધારમૈયા મુખ્યમંત્રી તરીકે અને શિવકુમારે તેમના નાયબ તરીકે, ગયા નવેમ્બરમાં છ મહિના પૂરા કર્યા હતા. આ સમયમાં, અખબારોની હેડલાઈન્સ હિજાબ, હલાલ, ટીપુ સુલતાન અને તેના જેવા મુદ્દાઓથી વધુ સાર્થક તેમજ ઓછા સાંપ્રદાયિક મુદ્દાઓથી દૂર થઈ ગઈ હતી, જેમ કે નબળા ચોમાસાની ખેતી પર અસર; બેંગલુરુમાં રસ્તાઓ અને જાહેર પરિવહનની દયનીય સ્થિતિ; મંત્રીઓ દ્વારા આદેશ કરાયેલ અધિકારીઓની બદલીઓમાં ભત્રીજાવાદ અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપો વગેરે. મેં રાહતની લાગણી સાથે આ ફેરફાર નોંધ્યા. સ્પષ્ટપણે, ચૂંટણી પહેલાં કર્ણાટકમાં મિડિયાએ મોટા ભાગે હિંદુ-મુસ્લિમ પ્રશ્નને ઉઠાવ્યો હતો, કારણ કે તે સમયે સત્તામાં રહેલા પક્ષ તરફથી સૂક્ષ્મ તેમજ પરોક્ષ દબાણ હતું. હવે તેઓ આમ કરવા માટે બંધાયેલા ન હતા. 2023ના છેલ્લા અઠવાડિયામાં, મેં કેટલાક મિત્રોને અખબારના અહેવાલમાં દૃશ્યમાન પરિવર્તન પર ટિપ્પણી કરી, જેઓ મારા વિશ્લેષણ (અને મારી લાગણીઓ) સાથે સંમત થયા.
પણ મારી રાહતની ભાવનામાં ટૂંક સમયમાં ખલેલ પહોંચવાની હતી. ધર્મના પ્રશ્નો હવે વધુ એક વાર હેડલાઇન્સમાં આવ્યા. થોડા મહિનામાં લોકસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે અને કર્ણાટકમાં 28 બેઠકોની નજીવી સંખ્યા હોવાને કારણે, ભાજપના રાજ્ય એકમે હિન્દુ મતને એકીકૃત કરવા પર નવેસરથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું પસંદ કર્યું છે. તેઓ અયોધ્યામાં રામ મંદિરના ઉદ્ઘાટન દ્વારા ઉત્સાહિત થયા હતા, જેના દ્વારા તેઓ બહુમતીની લહેર પર સવાર થવાની આશા રાખે છે.
આ કાર્યક્રમના અનુસંધાનમાં, કર્ણાટક ભાજપે મંડ્યા જિલ્લાના એક ગામમાં એક થાંભલા અને તેના પર કયા પ્રકારનો ધ્વજ લહેરાવવો જોઈએ તે અંગે વિવાદ ઊભો કર્યો. હિન્દુત્વવાદી કાર્યકરોએ આગ્રહ કર્યો કે જૂના હનુમાન મંદિરની જગ્યા નજીક હોવાને કારણે થાંભલા પર ભગવો ધ્વજ લહેરાવવો જોઈએ. રાજ્ય વહીવટીતંત્રનું માનવું હતું કે થાંભલો સરકારી જમીન પર લગાવવામાં આવ્યો હોવાથી તેના પર માત્ર રાષ્ટ્રધ્વજ જ લગાવી શકાય છે, કદાચ તેની સાથે લાલ અને પીળો કર્ણાટકનો ધ્વજ હશે.
જે નજીવો, સ્થાનિક, મુદ્દો હોવો જોઈતો હતો તેને ભાજપે બહુ મોટો મામલો બનાવી દીધો. કર્ણાટક વિધાનસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા આર. અશોકા ગામમાં દોડી આવ્યા હતા અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસ સરકાર દ્વારા જાહેર થાંભલા પર ભગવો ધ્વજ લહેરાવવાની મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર એ હિંદુ સમુદાયનું અપમાન છે. એક વિશાળ રેલી કાઢવામાં આવી હતી, જેમાં અશોક જેડી (એસ)ના નેતા એચ.ડી. કુમારસ્વામી સાથે બાજુમાં ઊભા હતા, જેમની વ્યક્તિગત લાભ મેળવવા માટે પક્ષ-પલટાની ક્ષમતા નીતીશકુમાર સાથે મેળ ખાતી હતી. તેમના તકવાદના દૃશ્યમાન પ્રદર્શનમાં, કુમારસ્વામીએ કેસરી શાલ પહેરી હતી. જો કે તેમની પાર્ટીના નામમાં ‘એસ’ ટેકનિકલી ‘સેક્યુલર’ માટે વપરાય છે.
મંડ્યામાં ધ્વજ મુદ્દો જાન્યુઆરીના છેલ્લા અઠવાડિયા સુધી કર્ણાટકમાં સમાચાર હેડલાઇન્સમાં રહ્યો હતો. સાંપ્રદાયિક રીતે સંવેદનશીલ દરિયાકાંઠાના વિસ્તાર સહિત રાજ્યમાં અન્ય જાહેર સ્થળોએ ભગવા ધ્વજ લહેરાવવાની યોજના હતી. દરમિયાન, ધ્રુવીકરણ એજન્ડાને અન્ય માધ્યમો દ્વારા પણ અનુસરવામાં આવશે. 2જી ફેબ્રુઆરીના રોજ, ડેક્કન હેરાલ્ડે ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા સી.ટી. રવિ દ્વારા પક્ષ કાર્યકરોને આપેલા ભાષણનો અહેવાલ પ્રસારિત કર્યો. અહીં, રવિએ દાવો કર્યો હતો કે બિદર જિલ્લામાં એક મુસ્લિમ સંતની દરગાહ મૂળરૂપે 12મી સદીના હિંદુ સુધારક, બસવન્ના દ્વારા બાંધવામાં આવેલ મંટપ હતી. રવિએ કહ્યું, ‘તેના ભૂતપૂર્વ ગૌરવને પુનઃસ્થાપિત કરવાની જરૂર છે’ અને વચન આપ્યું હતું કે જો ભાજપ રાજ્યમાં સત્તામાં પાછો આવશે તો તે આ કરશે.
ત્યાર બાદ રવિ આગામી સામાન્ય ચૂંટણી તરફ વળ્યા. અહીં ડેક્કન હેરાલ્ડ દ્વારા અંગ્રેજી અનુવાદમાં રજૂ કરાયેલ તેમની કેટલીક ટિપ્પણીઓ છે: ‘આ ચૂંટણી કાશી વિશ્વનાથ અને ઔરંગઝેબ, સોમનાથ અને ગઝની અને હનુમાન અને ટીપુ વચ્ચે છે. કાશી અને મથુરામાં ભવ્ય મંદિરો બનાવવા માટે મોદીએ સત્તામાં પાછા ફરવું જોઈએ.’ એકવીસમી સદીમાં ચૂંટણી મધ્યયુગીન નફરત અને દુશ્મનાવટના આધારે લડવાની હતી.
કર્ણાટકના ભાજપના નેતાઓનાં આવાં નિવેદનો સંપૂર્ણપણે ચારિત્ર્યપૂર્ણ છે. જો કે, વધુ નોંધનીય અને વધુ નિરાશાજનક બાબત એ છે કે રાજ્યમાં કોંગ્રેસના નેતાઓ દ્વારા એવા હિંદુઓને ખુશ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે જેઓ માને છે કે રાજકારણ અને રાજ્યકળા બહુમતીવાદી રૂઢિપ્રયોગમાં હાથ ધરવામાં આવે છે. કર્ણાટક કેબિનેટના વરિષ્ઠ મંત્રી રામલિંગા રેડ્ડીના કિસ્સાને ધ્યાનમાં લો, જેમનો વિભાગ રાજ્યનાં મંદિરોનું સંચાલન કરે છે. રેડ્ડીએ અયોધ્યામાં ભાજપ દ્વારા પ્રાયોજિત સમારોહના દિવસે 22મી જાન્યુઆરીએ તમામ મંદિરોને પૂજા કરવાનો આદેશ જારી કર્યો હતો. કેરળની મુલાકાતે આવેલા કર્ણાટકના ઉપમુખ્યમંત્રી ડીકે શિવકુમારને જ્યારે આ અંગે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો. ‘જુઓ, આખરે આપણે બધા હિન્દુ છીએ’.
હિંદુ તુષ્ટિકરણના આ એજન્ડાને આગળ વધારવામાં, અયોધ્યા ઘટનાના બે અઠવાડિયાં પછી રામલિંગા રેડ્ડીએ પ્રેસને જણાવ્યું હતું કે તેઓ મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાને રાજ્યભરમાં સો રામ મંદિરોના જીર્ણોદ્ધાર માટે ભંડોળ ફાળવવા કહે છે. જ્યાં સુધી મને ખબર છે, મુખ્યમંત્રીએ તેમના મંત્રીની વિનંતી પર તેમનો પ્રતિભાવ જાહેર કર્યો નથી. ભૂતકાળમાં, સિદ્ધારમૈયા રાજકારણ અને સમાજમાં બહુમતીવાદી વલણો સામે જોરદાર રીતે બોલ્યા હતા. જો કે, તેમના તાજેતરનાં નિવેદનો અનિશ્ચિતતાની ભાવનાને દગો આપે છે. અયોધ્યાની ઘટનાઓ પ્રત્યેનો તેમનો પ્રતિભાવ તેમના ગામમાં રામ મંદિરમાં પ્રાર્થના કરીને અને ‘જય શ્રી રામ’ કહેવા માટે તેમના પોતાના હિંદુ ભક્તિવાદને પ્રદર્શિત કરવાનો હતો.
હવે આ આક્રમક હિંદુત્વની બૂમો છે, જેનો ઉપયોગ 1980ના દાયકા પહેલાં ઉત્તર ભારતમાં પણ ભાગ્યે જ થતો હતો, જ્યાં રામની સ્તુતિમાં રૂઢિગત નમસ્કાર કાં તો ‘રામ, રામ’ અથવા જય સિયા રામ હતા, જે પહેલાંના સ્વરમાં સ્પષ્ટપણે નરમ હતા. સિદ્દારમૈયાની સૂત્રનો ઉપયોગ કરવાની ઇચ્છા ડગમગતી પ્રતીતિની નિશાની હોઈ શકે છે અને સંભવતઃ આગામી લોકસભા ચૂંટણીઓ દ્વારા પ્રેરિત હતી, જ્યાં કોંગ્રેસ તેના 2019ના રેકોર્ડમાં નોંધપાત્ર સુધારો કરવાની આશા રાખે છે, જ્યારે તેણે અઠ્ઠાવીસમાંથી માત્ર એક બેઠક જીતી હતી.
કર્ણાટક કોંગ્રેસ દ્વારા હિન્દુત્વની પદ્ધતિઓની નકલ કરવાના આ પ્રયાસો નૈતિક રીતે શંકાસ્પદ છે. તેઓ રાજકીય રીતે લાભદાયી હોવાની પણ શક્યતા નથી. યાદ કરો કે છત્તીસગઢ અને મધ્યપ્રદેશમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ માટે તેમના સંબંધિત પ્રચારમાં, ભૂપેશ બઘેલ અને કમલનાથે વારંવાર તેમની ‘હિંદુ’ ઓળખ, રામ અને હનુમાન પ્રત્યેની તેમની ભક્તિ દર્શાવી હતી. તે એવી રમત નથી કે જેમાં કોઈ ભાજપને હરાવી શકે, જે તે વિધાનસભા ચૂંટણીનાં પરિણામો દર્શાવે છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલા વિચારો લેખકના પોતાના છે.
![](https://gujaratmitra.in/wp-content/uploads/2022/04/gujaratmitraDOTin-Copy.png)