યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં બ્રિક્સ દેશો (બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા અને નવા સભ્યો ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઈરાન, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, ઇન્ડોનેશિયા) પર 10% થી 50% સુધીના ટેરિફ લાદ્યા છે. ડોલરને ડી-ડોલરાઇઝ કરવા અને યુએસ ડોલરની વૈશ્વિક વિશ્વસનીયતાને પડકારવા માટે બ્રિક્સ દેશોની પહેલના પ્રતિભાવમાં આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. પરંતુ ટ્રમ્પના પગલાને કારણે યુએસ ડોલરને બ્રિક્સ તરફથી પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. હવે બ્રિક્સ દેશો ડોલરને બાયપાસ કરીને પોતાના ચલણમાં વેપાર કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પે બ્રિક્સ દેશોમાં ભારત અને બ્રાઝિલ પર સૌથી વધુ 50-50% ટેરિફ લાદ્યો છે. રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખવા બદલ ટ્રમ્પે ભારત પર હતાશામાં આ પગલું લીધું છે. ટ્રમ્પે એવો સંદેશ પણ આપ્યો છે કે જો બ્રિક્સ ડોલરને બદલે પોતાના ચલણમાં વેપાર કરે છે તો તેમના માટે આવું કરવું મુશ્કેલ બનશે.
પુતિને કહ્યું હતું કે બ્રિક્સનું પોતાનું ચલણ હશે
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન એ સૌપ્રથમ બ્રિક્સ દેશોને ડોલરને બદલે પોતાના ચલણમાં વેપાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકનારા હતા. આ કારણે અમેરિકા પોતાના ડોલર માટે ખતરો અનુભવવા લાગ્યું. ગુસ્સે ભરાયેલા ટ્રમ્પે પહેલા બ્રિક્સ દેશોને ઘણી વખત ચેતવણી આપી હતી કે જો તે દેશોએ ડોલર માટે ખતરો હોય તેવું કોઈ પગલું ભર્યું તો તે બધા દેશો પર એટલો ઊંચો કર લાદશે કે તેમના માટે વેપાર કરવો મુશ્કેલ બની જશે. બ્રિક્સે અત્યાર સુધી પોતાના ચલણ અંગે કોઈ નિર્ણય લીધો નથી પરંતુ ટ્રમ્પે બધા દેશો પર ટેરિફ બોમ્બ ફેંકવાનું શરૂ કર્યું. આનાથી વિશ્વમાં એક નવો ટેરિફ યુદ્ધ શરૂ થયો છે.
ટ્રમ્પ માને છે કે બ્રિક્સની રચના અમેરિકન હિતોને નુકસાન પહોંચાડવા અને ડોલરના વૈશ્વિક પ્રભુત્વને ઘટાડવા માટે કરવામાં આવી છે. તમને જણાવી દઈએ કે દાયકાઓથી યુએસ ડોલર વૈશ્વિક વેપાર, તેલ ખરીદી અને વેચાણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારોનો આધાર રહ્યો છે. વિશ્વ વેપારનો લગભગ 80% ડોલરમાં છે અને આનાથી યુએસને ઓછા વ્યાજે લોન લેવાની, આર્થિક સ્થિરતા અને વૈશ્વિક બજારો પર નિયંત્રણ મેળવવાની શક્તિ મળે છે. બ્રિક્સ દેશો, ખાસ કરીને રશિયા અને ચીન, ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. પરંતુ હવે ટ્રમ્પના ઊંચા ટેરિફ પછી ભારત પણ આ પહેલમાં જોડાઈ શકે છે. આ અમેરિકા માટે એક આંચકો છે.
ટ્રમ્પના પગલા પછી ભારત, રશિયા, ચીન, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ આફ્રિકા એક થઈ રહ્યા છે. ઓગસ્ટના અંતમાં ચીનમાં યોજાનારી SCO કોન્ફરન્સમાં આ દેશોના વડાઓ એક થઈ શકે છે. આ સમય દરમિયાન તેઓ અમેરિકાના ટેરિફ બોમ્બનો સામનો કરવા માટે ઉકેલ પણ શોધી શકે છે. ચીનમાં SCO સમિટમાં હાજરી આપતા પહેલા PM મોદી અને પુતિન, PM મોદી અને બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ લુલા દા સિલ્વા વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ વાટાઘાટો થઈ છે. પુતિન-જિનપિંગ અને લુલા-પુતિન વચ્ચે પણ વાટાઘાટો થઈ છે. રામાફોસાએ ઘણા રાજ્યોના વડાઓ સાથે પણ વાટાઘાટો કરી છે. આવી સ્થિતિમાં BRICS હવે ડોલરને પડકારવા માટે તૈયાર થઈ રહ્યું છે.
જો BRICS દેશો પોતાના ચલણમાં વેપાર શરૂ કરે છે તો તે અમેરિકા માટે એક મોટો ફટકો હશે. રશિયાએ સૌપ્રથમ 2022 માં એક નવી આંતરરાષ્ટ્રીય અનામત ચલણનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો અને BRICS દેશોએ તેમના રાષ્ટ્રીય ચલણો (જેમ કે રૂપિયા, યુઆન, રૂબલ) માં વેપારને પ્રોત્સાહન આપવાનું શરૂ કર્યું છે. BRICS ચલણોમાં વેપાર કરવાથી ડોલરની માંગ ઘટી શકે છે જે યુએસ અર્થતંત્ર માટે મોટો ફટકો હશે.
ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિ શું છે
ટ્રમ્પે BRICS દેશોને ચેતવણી આપી હતી કે જો BRICS દેશો નવી સામાન્ય ચલણ બનાવશે અથવા ડોલરને પડકારશે, તો તેમના પર 100% ટેરિફ લાદવામાં આવશે. આ નીતિ અમેરિકાની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિનો એક ભાગ છે જેનો હેતુ અમેરિકન ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા અને વેપાર ખાધ ઘટાડવાનો છે. જો કે આ પગલું વૈશ્વિક વેપારને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને ભારત જેવા દેશો માટે પડકાર ઉભો કરી શકે છે જેમની નિકાસ (ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, IT, કાપડ) પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ભારત BRICSનો સ્થાપક સભ્ય તેમજ અમેરિકાનો મુખ્ય વેપારી ભાગીદાર છે. પરંતુ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં ભારત પર 50 ટકા ટેરિફ લાદ્યો છે. ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિ ભારતીય નિકાસકારોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે કારણ કે તે ઉત્પાદનોની કિંમતમાં વધારો કરશે અને તેઓ યુએસ બજારમાં બિનસ્પર્ધાત્મક બની શકે છે. ભારતે ડી-ડોલરાઇઝેશન પ્રત્યે સાવધાનીપૂર્ણ વલણ અપનાવ્યું છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર શક્તિકાંત દાસે સ્પષ્ટતા કરી કે ભારતનો ઉદ્દેશ્ય ડોલરને નબળો પાડવાનો નથી. ભારત સામે અમેરિકા, ચીન અને રશિયા વચ્ચે રાજદ્વારી સંતુલન જાળવવાનો પડકાર છે.
