દેશની ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રણાલીને લગતા નવા નિયમનના અમલીકરણથી રાજકારણ ગરમાયું છે. યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) એ નવા નિયમો “ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવાના નિયમો 2026” લાગુ કર્યા છે, જેનો હેતુ જાતિ ભેદભાવ અટકાવવા અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. જ્યારે UGC ના નવા નિયમનને સામાજિક ન્યાય તરફના ઐતિહાસિક પગલા તરીકે બિરદાવવામાં આવી રહ્યું છે, ત્યારે તેનાથી વિરોધ પણ થયો છે. ખાસ કરીને, ઉચ્ચ જાતિઓ સાથે સંકળાયેલા સંગઠનો અને પ્રભાવશાળી નેતાઓએ તેના પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે.
યુજીસીના નવા નિયમો અંગેનો હોબાળો એ હદ સુધી વધી ગયો છે કે બરેલી સિટી મેજિસ્ટ્રેટ અલંકાર અગ્નિહોત્રીએ પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે. ઉચ્ચ જાતિના સંગઠનોએ તેમના વિરોધને વધુ તીવ્ર બનાવવાની ધમકી આપી છે. ભાજપમાં પણ નવા નિયમોનો વિરોધ વધી રહ્યો છે. ઘણા વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ સાંસદો અને ધારાસભ્યોએ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી છે, જ્યારે વિપક્ષ મૌન છે. આ પ્રશ્ન ઉભો કરે છે: શું ભાજપના નેતાઓ સૌથી વધુ અસ્વસ્થ છે?
ભાજપમાં જ નવા UGC નિયમનો વિરોધ
વરિષ્ઠ ભાજપ નેતા બ્રિજભૂષણ શરણ સિંહના ધારાસભ્ય પુત્ર પ્રતીક ભૂષણે UGC નિયમોનો વિરોધ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે ઇતિહાસના બેવડા ધોરણોની સંપૂર્ણ તપાસ હવે જરૂરી છે, જ્યાં વિદેશી આક્રમણકારો અને સંસ્થાનવાદી શક્તિઓના ભયાનક અત્યાચારોને “ભૂતકાળની વાતો” તરીકે ભૂલી જવામાં આવે છે, જ્યારે ભારતીય સમાજના એક વર્ગને સતત “ઐતિહાસિક ગુનેગારો” તરીકે લેબલ કરવામાં આવે છે અને વર્તમાનમાં બદલો લેવા માટે નિશાન બનાવવામાં આવે છે.
કાનપુરના બિથૂરના ભાજપના ધારાસભ્ય અભિજીત સિંહ સાંગાએ પણ યુજીસીના નવા નિયમ પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે સરકારે આ કાયદાની સમીક્ષા કરવી જોઈએ અને દરેકની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ જેથી સમાજને ન્યાય મળી શકે. વધુમાં, ભાજપના એમએલસી દેવેન્દ્ર પ્રતાપ સિંહે યુજીસીને પત્ર લખીને જણાવ્યું હતું કે પ્રસ્તાવિત જોગવાઈઓ સામાજિક સંવાદિતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રણાલીમાં જાતિ તણાવ વધારી શકે છે. આનાથી દેશની સમગ્ર શિક્ષણ પ્રણાલીમાં વિક્ષેપ પડી શકે છે અને જાતિ સંઘર્ષને વેગ મળી શકે છે. ભાજપના નેતા અને ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. સંજય સિંહે પણ નવા UGC નિયમનો વિરોધ કર્યો છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન પરિસ્થિતિ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ચિંતા અને આશંકાનું વાતાવરણ પેદા કરી રહી છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે સંતુલિત પ્રતિનિધિત્વ વિના રચાયેલી સમિતિઓ ન્યાય આપી શકતી નથી. આવી સમિતિઓ ફક્ત ઔપચારિક નિર્ણયો જારી કરે છે, જે સમસ્યાઓનું નિરાકરણ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે. ન્યાયના માર્ગ પર ચાલીને, દરેક નાગરિકની ગરિમા અને સલામતીનું રક્ષણ કરવું જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ પ્રકારની અસમાનતાને રોકવા માટે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં સમાજના તમામ વર્ગોની ભાગીદારી જરૂરી છે.
ડેમેજ કંટ્રોલમાં રોકાયેલા ભાજપના સાંસદ નિશિકાંત દુબેએ કહ્યું, જો મોદી હૈ તો મુમકિન હૈ.. ખાતરી રાખો, UGC નોટિફિકેશન વિશેની બધી ગેરસમજો દૂર થઈ જશે. બંધારણના અનુચ્છેદ 14 અને 15 મુજબ, અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, પછાત વર્ગ અને સામાન્ય વર્ગ વચ્ચે કોઈ તફાવત નથી. સામાન્ય વર્ગ માટે 10 ટકા અનામત ફક્ત માનનીય વડા પ્રધાન મોદીના કારણે જ આપવામાં આવ્યું હતું. 1990 માં મંડલ કમિશન લાગુ થયા પછી બધા રાજકીય પક્ષોએ સરકારો બનાવી, પરંતુ ફક્ત મોદીએ જ ન્યાય આપ્યો.
રાહ જુઓ, UGC ની ગેરસમજો દૂર થઈ જશે
યુજીસી સંબંધિત એક પ્રશ્નના જવાબમાં નાયબ મુખ્યમંત્રી કેશવ પ્રસાદ મૌર્યએ જણાવ્યું હતું કે ઉચ્ચ જાતિ સમુદાય અસંતુષ્ટ નથી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સરકારની નીતિઓનો હેતુ કોઈપણ વર્ગને પશ્ચાદભૂમાં ધકેલી દેવાનો નથી, પરંતુ વિકાસની દોડમાં ઐતિહાસિક રીતે પાછળ રહી ગયેલા લોકોને આગળ વધારવાનો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સામાજિક ન્યાયની પ્રક્રિયામાં સંતુલન જરૂરી છે, અને સરકાર તે દિશામાં કામ કરી રહી છે. કેશવ પ્રસાદ મૌર્યએ જણાવ્યું હતું કે જેઓ પાછળ રહી ગયા છે તેમને આગળ વધારવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ કોઈપણ સમુદાય સાથે અન્યાય નથી.
ભાજપના નેતાઓ કેમ બેચેન થઈ રહ્યા છે?
આ UGC નિયમ લાગુ થયા પછી ઉચ્ચ જાતિઓ નારાજ હોવાનું કહેવાય છે. હાલમાં, ઉચ્ચ જાતિના મતદારોને ભાજપની મુખ્ય મત બેંક માનવામાં આવે છે. નવા UGC નિયમ સામે વિરોધનો અવાજ ઉચ્ચ જાતિઓ દ્વારા પણ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે. ઠાકુર, બ્રાહ્મણ અને કાયસ્થ સમુદાયના સંગઠનો ખુલ્લેઆમ પોતાનો નારાજગી વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. તેઓ આ નિયમ રદ કરવા પર અડગ છે, કારણ કે તેઓ માને છે કે તેનો અમલ તેમના બાળકોનું ભવિષ્ય બગાડી શકે છે.
ઉચ્ચ જાતિઓના ગુસ્સાને જોઈને ઘણા ભાજપના નેતાઓ પણ મૂંઝવણમાં છે. કેટલાક ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક મૌન છે. આ પાછળનું વાસ્તવિક કારણ એ છે કે ઉચ્ચ જાતિઓને લાગે છે કે સમગ્ર રાજકીય પરિદૃશ્ય દલિતો અને ઓબીસીની આસપાસ કેન્દ્રિત થઈ રહ્યું છે અને ઉચ્ચ જાતિઓને તેમના રાજકીય કાર્યસૂચિમાંથી બાકાત રાખવામાં આવી રહ્યા છે. પરિણામે, ભાજપના નેતાઓને ડર છે કે નવા યુજીસી નિયમો સામે ઉઠતા અવાજો પર મૌન રહેવાથી તેમની રાજકીય કારકિર્દી ખતમ થઈ શકે છે, કારણ કે આ મુદ્દો ખૂબ ગરમ થઈ ગયો છે.
યુજીસીનો નવો નિયમ શું છે?
યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) એ 13 જાન્યુઆરીના રોજ “ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં સમાનતા પ્રમોશન રેગ્યુલેશન્સ 2026” લાગુ કર્યો. UGC કહે છે કે આ નિયમો કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) ના વિદ્યાર્થીઓ સામે જાતિ આધારિત ભેદભાવને રોકવામાં મદદ કરશે. નવા નિયમો લાગુ કરવા માટે દરેક શૈક્ષણિક સંસ્થાએ સમાન તક કેન્દ્ર (EOC) સ્થાપિત કરવાની જરૂર પડશે, જેનું મિશન સમાનતા લાગુ કરવાનું અને ભેદભાવની ફરિયાદોનું નિરાકરણ કરવાનું રહેશે. EOC ની અંદર, સંસ્થાના વડાની અધ્યક્ષતામાં એક સમાનતા સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. EOC UGC ને વાર્ષિક અહેવાલ સુપરત કરશે. UGC એક દેખરેખ સમિતિની પણ સ્થાપના કરશે.
દેશમાં જાતિગત ભેદભાવનો સામનો કરતી કોઈપણ શૈક્ષણિક સંસ્થાએ સમાનતા સમિતિ સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવવી આવશ્યક છે. સમિતિ 24 કલાકની અંદર ફરિયાદ પર કાર્યવાહી કરશે અને 15 દિવસની અંદર સંસ્થાના વડાને રિપોર્ટ સુપરત કરશે. આ રિપોર્ટના આધારે, સંસ્થાના વડા સાત દિવસની અંદર કાર્યવાહી કરશે. કોઈપણ સંસ્થા જે નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જશે તે UGC માન્યતાને પાત્ર રહેશે.
નવા UGC નિયમો સામે દેશભરમાં હોબાળો
યુજીસી મામલે રસ્તાઓથી લઈને સોશિયલ મીડિયા સુધી વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. ઉચ્ચ જાતિઓ આ નિયમો રદ કરવાની માંગ કરી રહી છે. અખિલ ભારતીય ક્ષત્રિય મહાસભાના રાષ્ટ્રીય મહામંત્રી રાઘવેન્દ્ર સિંહ રાજુ કહે છે કે ઉચ્ચ જાતિઓને ખલનાયક તરીકે દર્શાવવામાં આવી રહ્યા છે. તેઓ ઉમેરે છે કે આ નિયમનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે કારણ કે ફરિયાદીને કોઈ પુરાવા આપવાની જરૂર નથી. શરૂઆતમાં તેમને દોષિત માનવામાં આવે છે અને પછી તેમની નિર્દોષતા સાબિત કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવે છે.
તેઓ ઉમેરે છે કે નવા UGC નિયમો ફક્ત વિદ્યાર્થીઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ શિક્ષકો અને કર્મચારીઓને પણ આવરી લે છે. SC, ST, અને OBC શિક્ષકો પણ ફરિયાદ નોંધાવી શકશે, અને SC, ST અને OBC વિદ્યાર્થીઓ પણ શિક્ષકો સામે ફરિયાદ નોંધાવી શકશે. આનાથી માત્ર ઉચ્ચ જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે જ નહીં પરંતુ શિક્ષકો માટે પણ મુશ્કેલીઓ ઊભી થશે.
રાઘવેન્દ્ર સિંહ કહે છે કે ગ્રાન્ટ્સ કમિશન 2026 નો ઉદ્દેશ્ય દલિત અને પછાત વિદ્યાર્થીઓના ઉદભવને અટકાવવાનો હોવો જોઈએ, સમાન વર્ગોના વિદ્યાર્થીઓને અસુરક્ષિત બનાવવાનો નહીં. યુજીસીના નિયમો ઉચ્ચ જાતિઓને હેરાન કરી રહ્યા છે. આ નિયમો હેઠળ ખોટી ફરિયાદો ઉચ્ચ જાતિના શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓને હેરાન કરી શકે છે, અને મહેનત અને યોગ્યતા ગુમાવી શકે છે. આ બિલ રાજકીય હેતુઓ સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, અને માત્ર ઉચ્ચ જાતિના હિન્દુઓ જ નહીં પરંતુ મુસ્લિમ સમુદાયના સભ્યો પણ તેના વિશે ચિંતિત છે. સરકારે ઉચ્ચ જાતિઓ માટે પરીક્ષાઓ લેવાનું બંધ કરવું જોઈએ, નહીં તો તેને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડશે.
વિરોધ પક્ષોના મૌનનો અર્થ
યુજીસીના નવા નિયમોથી રાજકારણ ગરમાયું હોવા છતાં, વિપક્ષે સંપૂર્ણ મૌન જાળવી રાખ્યું છે. સમાજવાદી પાર્ટી (એસપી), બસપા, આરજેડી અને કોંગ્રેસ પણ મૌન છે. ભાજપના નેતાઓની રાજકીય ચિંતા વચ્ચે વિપક્ષનું મૌન ઘણા રાજકીય પ્રશ્નો ઉભા કરી રહ્યું છે. મોદી સરકારની દરેક નીતિ સામે હંમેશા અવાજ ઉઠાવતો વિપક્ષ ચૂપ રહેવાનું મુખ્ય કારણ રાજકીય છે. સમાજવાદી પાર્ટીથી લઈને આરજેડી સુધી, તેઓ ચૂપ રહેવાનું કારણ એ છે કે યુનિવર્સિટીઓમાં દલિતો અને ઓબીસી સામેના ભેદભાવને સમાપ્ત કરવા માટે નવા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે, જે માંગ તેઓ હંમેશા કરતા આવ્યા છે. હવે જ્યારે યુજીસીએ નવા નિયમો લાગુ કર્યા છે, તો વિપક્ષ તેમાં દખલ કરવા માંગતો નથી.
બીજું કારણ એ છે કે અખિલેશ યાદવથી લઈને રાહુલ ગાંધી સુધીના વિપક્ષી નેતાઓનો સમગ્ર રાજકીય પરિદૃશ્ય હાલમાં દલિતો અને ઓબીસીની આસપાસ કેન્દ્રિત છે. દલિતો અને ઓબીસી નવા યુજીસી નિયમને સામાજિક ન્યાય તરફનું પગલું ગણાવી રહ્યા છે. વિરોધ કરનારા મોટાભાગના લોકો ઉચ્ચ જાતિના છે, જે હાલમાં ભાજપની મુખ્ય મત બેંક બનાવે છે. તેથી, તેઓ તેનો વિરોધ કરીને તેમની મુખ્ય મત બેંકને ગુસ્સે કરવા માંગતા નથી. વધુમાં, તેઓ નિયમને ટેકો આપીને ઉચ્ચ જાતિના લોકોની નારાજગીનું જોખમ લેવા માંગતા નથી.
