ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું મોત થયું છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલે 28 ફેબ્રુઆરીના હુમલામાં તેમને મારી નાખ્યા. ખામેનીએ ખુલ્લેઆમ ઇઝરાયલને ખતમ કરવાની વાત કરી હતી. નેતન્યાહુ માને છે કે ખામેનીની હત્યાથી આ ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા આવશે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલ તેમના પાછળ કેમ હતા? અને હવે ખામેનીના મૃત્યુ પછી ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડર કોણ? તે સવાલ સામે આવી રહ્યા છે.
ખામેનીના દરેક મહત્વપૂર્ણ ઈરાની મુદ્દા અને વિદેશ નીતિ પર અંતિમ નિર્ણય હતો. ઇઝરાયલ માનતું હતું કે પરમાણુ કાર્યક્રમ અને IRGC ને ખતમ કરવા માટે ખામેનીની હત્યા જરૂરી છે, અને આનાથી શાસન પરિવર્તન પણ થશે. જૂન 2025 માં ટ્રમ્પે ધમકી પણ આપી હતી કે ખામેનીને સરળ લક્ષ્ય બનાવવામાં આવશે.
એવા અહેવાલો છે કે સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સેક્રેટરી અલી લારીજાની ખામેનીના સ્થાને આવી શકે છે. ખામેનીએ તાજેતરમાં લારીજાનીની સત્તાઓમાં વધારો કર્યો છે જેના કારણે તેઓ યુદ્ધની સ્થિતિમાં ઈરાનમાં સરકાર ચલાવી શકશે. જોકે ખામેનીના મૃત્યુ પછી નવા નેતાની પસંદગી કરવી સરળ નથી. મીડિયા અહેવાલો ઈરાનના લશ્કરી, રાજકીય અને ધાર્મિક નેતૃત્વ વચ્ચે સત્તા સંઘર્ષ સૂચવે છે.
બળવાની સ્થિતિમાં ઈરાનના ભૂતપૂર્વ શાહના પુત્ર રેઝા પહલવી જે ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી દેશ છોડીને ભાગી ગયા હતા તે તેમના પિતાના સિંહાસનનો દાવો કરી શકે છે. તેઓ હાલમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં છે. ટ્રમ્પની ચૂંટણી જીત પછી રેઝા પહલવીએ જણાવ્યું હતું કે ઈરાનમાં લોકશાહી શાસન પાછું આવવું જોઈએ જે પશ્ચિમી દેશો સાથે સમૃદ્ધ થશે, ઇઝરાયલ સાથે શાંતિપૂર્ણ સંબંધો જાળવી રાખશે અને તેના પડોશીઓ સાથે મિત્રતા કરશે.
ઈરાનમાં સુપ્રીમ લીડરનો કોઈ સીધો ઉત્તરાધિકારી નથી. ઈરાનના બંધારણ મુજબ 88 શિયા ધર્મગુરુઓની એક સંસ્થા, નિષ્ણાતોની સભા સુપ્રીમ લીડરની પસંદગી કરે છે. આ સમિતિ અલી ખામેનીના મૃત્યુ પછી સુપ્રીમ લીડરની પસંદગી કરશે.
યુએસ હુમલા પહેલા પણ ખામેનીએ તેમના મૃત્યુની સ્થિતિમાં સત્તાના સ્થાનાંતરણની તૈયારી કરી હતી. તેમણે દેશ ચલાવવાની જવાબદારી તેમના નજીકના સહાયકોમાંના એક અલી લારીજાનીને સોંપી હતી જે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના વડા છે. તેમણે રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનને પણ બાજુ પર રાખ્યા છે. તેમના મૃત્યુ પહેલાં અલી ખામેની ઉત્તરાધિકારી માટે ત્રણ નામોની ચર્ચા કરી રહ્યા હતા.
ગુલામ-હુસેન મોહસેની: તેઓ 2021 થી ઈરાનના મુખ્ય ન્યાયાધીશ છે. તેમની નિમણૂક આયાતુલ્લા ખામેની દ્વારા કરવામાં આવી હતી. મોહસેની ઈરાનમાં એક કડક અને કટ્ટરપંથી નેતા તરીકે પ્રતિષ્ઠા ધરાવે છે. માનવ અધિકારના મુદ્દાઓ પર અમેરિકા અને યુરોપ દ્વારા તેમના પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે.
અસગર હેજાઝી: તેઓ આયાતુલ્લા ખામેનીના સૌથી નજીકના સહાયક અને ચીફ ઓફ સ્ટાફ છે. તેમને સુરક્ષા અને ગુપ્તચર બાબતોમાં એક વરિષ્ઠ અધિકારી માનવામાં આવે છે. તેઓ પડદા પાછળ કામ કરતા એક શક્તિશાળી વ્યક્તિ તરીકે જાણીતા છે. ઇઝરાયલે દાવો કર્યો છે કે 28 ફેબ્રુઆરીના હુમલામાં હેજાઝીનું મોત થયું હતું.
હસન ખોમેની: આયાતુલ્લા ખોમેનીના પૌત્ર અને શિયા ધર્મગુરુ છે. આ ઉપરાંત ઘણા ઈરાની જૂથો ઇચ્છે છે કે આયાતુલ્લાહ ખામેનીના પુત્ર, મોજતબાને સર્વોચ્ચ નેતા બનાવવામાં આવે પરંતુ ખામેનીએ તેમને કહ્યું છે કે તેઓ સર્વોચ્ચ નેતાની પસંદગીમાં વંશવાદ દાખલ કરવા માંગતા નથી.
