બે પાઇપલાઇનથી દુનિયા સુધી તેલ પહોંચાડવાનો રસ્તો, ઈરાનની નાકાબંધી નિષ્ફળ જશે?
મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવ અને યુદ્ધની શક્યતા વચ્ચે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર મોટું સંકટ મંડરાઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને Strait of Hormuz માં ઈરાન તરફથી નાકાબંધીની ધમકીઓ બાદ વિશ્વના ઘણા દેશોમાં ચિંતા વધી છે. આવી સ્થિતિમાં Saudi Arabia અને United Arab Emirates એ બે મહત્વપૂર્ણ પાઇપલાઇન મારફતે તેલ સપ્લાય ચાલુ રાખવાની યોજના અમલમાં મૂકી છે, જેને ઊર્જા વિશેષજ્ઞો મોટો વ્યૂહાત્મક પગલું ગણાવી રહ્યા છે.
દુનિયાના કુલ તેલ વેપારનો અંદાજે 20 થી 30 ટકા હિસ્સો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. જો અહીં જહાજોની અવરજવર અટકી જાય તો વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય પર ભારે અસર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સાઉદી અરબ અને UAE ની પાઇપલાઇનોએ આ સમુદ્રી માર્ગને બાયપાસ કરીને તેલને સીધું અન્ય બંદરો સુધી પહોંચાડવાનો વિકલ્પ ઉભો કર્યો છે.
સાઉદીની ઈસ્ટ-વેસ્ટ પાઇપલાઇન બની જીવનરેખા : સાઉદી અરબની East-West Pipeline લગભગ 746 માઈલ લાંબી છે. આ પાઇપલાઇન દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા તેલ ક્ષેત્રોમાંથી કાચું તેલ લાલ સમુદ્ર કિનારે આવેલા બંદર Yanbu સુધી પહોંચાડે છે. અહીંથી જહાજો દ્વારા તેલ સીધું આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મોકલી શકાય છે.
સાઉદીની રાજ્ય માલિકીની તેલ કંપની Saudi Aramco ના CEO Amin Nasser ના જણાવ્યા અનુસાર આવનારા દિવસોમાં આ પાઇપલાઇનમાંથી દરરોજ લગભગ 70 લાખ બેરલ સુધી તેલ પંપ કરવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે. તેમાંમાંથી અંદાજે 50 લાખ બેરલ તેલ સીધું વૈશ્વિક બજારમાં પહોંચાડી શકાય છે.
UAE ની હબશાન-ફુજૈરાહ પાઇપલાઇન પણ મહત્વપૂર્ણ : બીજી તરફ UAE ની Habshan-Fujairah Pipeline અબુધાબીના હબશાનથી શરૂ થઈને Fujairah બંદર સુધી જાય છે. આ પાઇપલાઇનની ક્ષમતા લગભગ 18 લાખ બેરલ પ્રતિદિન છે અને તે તેલને સીધું ઓમાનની ખાડી સુધી પહોંચાડે છે, જેના કારણે હોર્મુઝ જળમાર્ગનો જોખમ ટાળી શકાય છે.
છતાં સમસ્યાનું પૂર્ણ સમાધાન નથી : ઊર્જા વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે આ પાઇપલાઇન હોવા છતાં સમગ્ર સમસ્યાનો ઉકેલ નથી. કારણ કે ફારસની ખાડી વિસ્તારમાં હજુ પણ મોટી માત્રામાં તેલ અટવાયેલું હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમ છતાં આ વ્યવસ્થા વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટને વધુ ગંભીર બનતા અટકાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
તેલના ભાવમાં તેજી : યુદ્ધના ભયને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં Brent Crude ના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. અહેવાલો મુજબ યુદ્ધ પહેલાંની તુલનામાં તેલના ભાવ લગભગ 27 ટકા જેટલા વધી ચૂક્યા છે. આ વચ્ચે Iran એ પણ સંભવિત નાકાબંધીથી બચવા માટે Jask બંદર સુધી પોતાની પાઇપલાઇન તૈયાર રાખી છે, જેથી જરૂરી પડે ત્યારે તે સીધું તેલ નિકાસ કરી શકે.
