કલ્પના કરો કે જો ૨૪ કલાક માટે પણ ઇન્ટરનેટ બંધ થઈ જાય તો દુનિયામાં કેવી અફડાતફડી મચી જાય? જો ઇન્ટરનેટ લાંબા સમય સુધી બંધ રહે તો આપણા જીવનના તમામ વ્યવહારો થંભી જાય તેમ છે. આ કોઈ કલ્પના નથી પણ ઈરાન યુદ્ધને કારણે પેદા થયેલી નક્કર સંભાવના છે. આવનારા દિવસોમાં ઈરાનના દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલી બધી ઇન્ટરનેટ લાઇન જોખમમાં છે. હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ નજીકના દરિયામાંથી કેબલ પસાર થાય છે, જેના વડે મધ્ય પૂર્વ, એશિયા અને તેનાથી આગળનાં બધાં ઇન્ટરનેટ કનેક્શન જોડાયેલાં છે, જેમાં ઇન્ટરનેટ બેંકિંગનો સમાવેશ થાય છે.
જો ઈરાન હોય કે અન્ય કોઈ જૂથ યુદ્ધ દરમિયાન તેમને કાપી નાખે, તો તેનાથી કેટલું નુકસાન થઈ શકે છે? વિશ્વનું ઇન્ટરનેટ સમુદ્રની નીચે બિછાવેલા કેબલ દ્વારા ચાલે છે. બધા કમ્પ્યુટર સર્વર ટાવર તેમની સાથે જોડાયેલાં છે. આ કેબલ વિશ્વના ઇન્ટરનેટ, બેંક ટ્રાન્સફર અને બીજી ઘણી વસ્તુઓને જોડે છે. એક રીતે ઇન્ટરનેટ ઉપગ્રહો પર પણ ચાલે છે, પરંતુ વિશ્વના લગભગ ૯૭ ટકા ઇન્ટરનેટ સમુદ્રની નીચે બિછાવેલા કેબલનાં જાળાં દ્વારા ચાલે છે. જો આ કેબલ તૂટી જાય, તો નુકસાન ખૂબ મોટું થઈ શકે છે. ઈરાનનો હોર્મુઝ સામુદ્રધુની સમુદ્ર કોરિડોર જહાજો માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. ત્યાં પણ ઇન્ટરનેટના કેબલ નાખવામાં આવ્યા છે.
ઈરાનના સાથી હુથી બળવાખોરો યમનમાં બેઠા છે. યમન તરફ લાલ સમુદ્ર છે. ઇન્ટરનેટ કેબલ ત્યાંથી પણ પસાર થાય છે. ૨૦૦૪માં હુથી બળવાખોરોના હુમલાને કારણે લાલ સમુદ્રમાં ત્રણ કેબલ કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા ત્યારે આફ્રિકા, યુરોપ અને પશ્ચિમ એશિયામાં ૨૫ ટકા ઇન્ટરનેટ પ્રભાવિત થયું હતું. હવે સમસ્યા એ છે કે જો કેબલ તૂટી જાય, તો તેને ફક્ત જહાજો જ ત્યાં જાય છે અને તેને રિપેર કરે છે. હવે તેઓ ત્યાં જહાજ દ્વારા જઈ શકતા નથી. યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. જો હુથી બળવાખોરો આ કેબલ કાપી નાંખે તો આખી દુનિયા અંધકારમાં ડૂબી જાય તેમ છે. ઈરાન પાસે આ મોટું હથિયાર છે અને ઈરાન તેનો ઉપયોગ નહીં કરે, તેવું માનવાની જરૂર નથી.
સમગ્ર મધ્ય એશિયાઈ પ્રદેશમાં એક બાજુ લાલ સમુદ્ર છે, જે ઇજિપ્ત અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચેથી પસાર થાય છે અને પછી એડનના અખાતમાં ખૂલે છે. બીજી બાજુ, પર્શિયન ગલ્ફ છે, જે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે વહે છે અને અરબી અખાતમાં જાય છે. આપણે આ ખતરાને ગંભીરતાથી લેવો જોઈએ. જો ઇન્ટરનેટ બંધ થઈ જાય તો ડેટા હાઇ વેને અસર થશે. તમે ક્લાઉડમાં જે ડેટા સંગ્રહ કરો છો તે પ્રભાવિત થશે.
કૃત્રિમ બુદ્ધિને અસર થશે. જેઓ સંપૂર્ણપણે કમ્પ્યુટર પર આધાર રાખે છે, તેમને હું કેટલાક ભૌતિક પ્રિન્ટઆઉટ રાખવાનું સૂચન કરું છું, કારણ કે બીજો હુમલો જે જોવા મળી રહ્યો છે તે દેશોના હાઇ-ટેક કૃત્રિમ ઉપગ્રહો ઉપર થવાનો છે. તેઓ એકબીજા સાથે અથડાશે, એકબીજાના ઉપગ્રહોને નુકસાન પહોંચાડશે. હું એમ નથી કહેતો કે બધા ઉપગ્રહો ક્રેશ થશે, પરંતુ વિશ્વના ફક્ત ચાર દેશો પાસે આ ટેકનોલોજી છે. ભારત પાસે પણ આ ટેકનોલોજી છે. ચીન પાસે પણ છે, અમેરિકા પાસે પણ છે અને રશિયા પાસે પણ છે. જો ઇન્ટરનેટ પ્રભાવિત થશે, તો બેંકિંગ પ્રભાવિત થશે અને જો બેંકિંગ પ્રભાવિત થશે, તો વિશ્વ પ્રભાવિત થશે.
લાલ સમુદ્ર અને પર્સિયન ગલ્ફની નીચે સમુદ્રતળ પર બિછાવેલા સેંકડો ફાઇબર ઓપ્ટિક કેબલ વિશ્વના ૯૫ ટકાથી વધુ ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિકનું વહન કરે છે. તમારા ઇમેઇલ્સ, વિડિઓ કૉલ્સ અને ક્લાઉડ સેવાઓથી લઈને નાણાંકીય વ્યવહારો અને લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ સુધી બધું જ આ કેબલ પર આધાર રાખે છે. ઓછામાં ઓછા ૧૭ સબમરીન કેબલ ફક્ત લાલ સમુદ્રમાંથી પસાર થાય છે, જે યુરોપ, એશિયા અને આફ્રિકાને જોડતો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ડેટા કોરિડોર બનાવે છે. આ કેબલ એમેઝોન, માઇક્રોસોફ્ટ અને ગુગલ જેવી કંપનીઓ દ્વારા ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં બાંધવામાં આવેલાં વિશાળ ડેટા સેન્ટરોને વિશ્વભરના અબજો વપરાશકર્તાઓ સાથે જોડે છે.
આ કેબલ્સને નુકસાન ખૂબ જ સરળ છે, પછી ભલે તે નૌકા દળની ખાણો, જહાજના એન્કર અથવા સીધી લશ્કરી કાર્યવાહી દ્વારા હોય. ગયા વર્ષે લાલ સમુદ્રમાં કેબલ કપાઈ જવાથી ભારત, પાકિસ્તાન અને મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં ઇન્ટરનેટ સેવાઓ ખોરવાઈ ગઈ હતી. એવું નોંધાયું હતું કે એક વાણિજ્યિક જહાજના લંગરે સમુદ્રની અંદરના ઘણા ઇન્ટરનેટ કેબલ ખેંચી લીધા હતા અને કાપી નાખ્યા હતા. અહેવાલો અનુસાર, લાલ સમુદ્ર ખાસ કરીને સંવેદનશીલ છે, કારણ કે કેબલ પ્રમાણમાં છીછરાં પાણીમાં નાખવામાં આવે છે, જેના કારણે લંગર માટે તેમને નુકસાન પહોંચાડવાનું સરળ બને છે.
ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સંઘર્ષના ફેલાવાના પ્રથમ સંકેત ગયા અઠવાડિયે ત્યારે આવ્યા જ્યારે મેટાએ બ્લૂમબર્ગને જણાવ્યું હતું કે તેણે તેના 2Africa પ્રોજેક્ટનો એક ભાગ અટકાવી દીધો છે, જે આફ્રિકા અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટીને વિસ્તૃત કરવા માટે આયોજિત ૪૫,૦૦૦ કિલોમીટરની પાણીની અંદરની કેબલ સિસ્ટમ છે. આ સસ્પેન્શન ઓમાન, યુએઈ, કતાર, બહેરીન, કુવૈત, ઇરાક, પાકિસ્તાન, ભારત અને સાઉદી અરેબિયાનાં લેન્ડિંગ સ્ટેશનોમાંથી પસાર થતા કેબલના ભાગને અસર કરે છે.
ફેસબુકની પેરેન્ટ કંપનીએ આ વર્ષે આ વિભાગ શરૂ કરવાની યોજના બનાવી હતી. કેબલ નાખવા માટે જવાબદાર ફ્રેન્ચ સરકારી કંપની અલ્કાટેલ સબમરીન નેટવર્ક્સે તેના ગ્રાહકોને ફોર્સ મેજર નોટિસ જારી કરી છે. કંપનીએ અહેવાલ આપ્યો છે કે તેનું ઇન્સ્ટોલેશન જહાજ ઇલે ડી બેટ્ઝ સાઉદી અરેબિયાના દરિયાકાંઠે ફસાયેલું છે. જે રીતે નવા કેબલ નાખવાનું કામ અટકી શકે છે, તેમ જૂના કેબલને કાપવાનું કામ પણ થઈ શકે છે.
જો દુનિયામાં ઇન્ટરનેટ બંધ થઈ જાય તો બેન્કમાં પડેલા આપણા રૂપિયા પણ બ્લોક થઈ જાય તેમ છે, કારણ કે આજકાલની બેન્કિંગ સિસ્ટમ ઇન્ટરનેટના આધારે જ ચાલે છે. તમે પૂછી શકો છો કે આ કેવી રીતે થઈ શકે? બેંકિંગ કેવી રીતે પડી ભાંગી શકે? દુબઈમાં તાજેતરમાં જ આવું બન્યું છે. એક સમયે વિશ્વની દસમી સૌથી મોટી સ્થિર આર્થિક શક્તિ દુબઈ ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સેન્ટર માનવામાં આવતું હતું. તેના પર ઈરાન દ્વારા થોડી મિસાઇલોનો હુમલો થયો અને સિટીબેંક, સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ બેંક અને અન્ય બેંકો ભાગવા લાગી હતી.
ઈરાન હવે અમેરિકા અને ઇઝરાયલમાં બેંકો પર બોમ્બમારો કરશે. ઈરાને કહ્યું છે કે તે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સાથે જોડાયેલી બેંકો અને નાણાંકીય સુવિધાઓ પર હુમલો કરી શકે છે, કારણ કે તેની એક બેંક પર હુમલો થયો હતો, તેથી તે હવે બદલો લેવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ સાથે જોડાયેલા મુખ્યાલયના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે દુશ્મનના હુમલા પછી ઈરાનને બદલો લેવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. લોકોને ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે કે તેઓ બેંકની નજીક ન જાય અને તેનાથી ઓછામાં ઓછા ૧ કિલોમીટર દૂર રહે, કારણ કે હુમલો થઈ શકે છે.
અમેરિકાએ ઈરાનને આનો પરચો આપી દીધો છે. ઈઝરાયલ દ્વારા તેઓએ ઈરાનની સેન્ટ્રલ બેંક અથવા એક મહત્ત્વપૂર્ણ બેંક પર હુમલો કર્યો, જેનાથી ઈરાનની આખી બેંકિંગ સિસ્ટમ સ્થગિત થઈ ગઈ હતી. આ બેંકમાંથી જ ઈરાનની સેના અને અન્ય સંરક્ષણ દળોના પગાર ચૂકવવામાં આવતા હતા. કલ્પના કરો કે રમઝાન મહિનામાં જો પગાર ઘરે ન પહોંચે તો શું થાય? અમેરિકનોએ વિચાર્યું હશે કે આવા હુમલાઓ બળવો ફેલાવશે અને ઈરાનને અસ્થિર કરશે. ઈરાનના સૈનિકો માત્ર પૈસા માટે લડી રહ્યા નથી. તેઓ પોતાના દેશની રક્ષા કરવા માટે લડી રહ્યા છે, માટે તેમને હરાવવાનું કામ બહુ કઠિન ગણાય છે. જો કોઈ અમેરિકન સૈનિકને એક દિવસનું ભોજન ન મળે તો તે કામ કરવાનું બંધ કરી શકે છે, પરંતુ ઈરાની સૈનિકો એવું કરતા નથી.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
