વિલંબિત ન્યાય એ ન્યાય નથી”, ન્યાયતંત્રની ધીમી ગતિ આરોપી અને ભોગ બનનાર બંને માટે અન્યાય સમાન છે! ખેર,”વિલંબિત ન્યાય એ ન્યાય નથી”! (Justice delayed is justice denied) દાયકાઓ સુધી ચાલતા કેસો આરોપીનું સર્વસ્વ લૂંટી લે છે, સામાજિક બહિષ્કાર અને આર્થિક નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી નિર્દોષ જાહેર થયા પછી પણ માનસિક શાંતિ મળતી નથી! અલબત્ત, આ વિષય ઉપર મુખ્ય પાસાંઓ નિમ્નલિખિત રહેલાં છે! અન્યાયનો પર્યાય: ૨૫ – ૩૦ વર્ષ સુધી કોર્ટ અને પોલીસ સ્ટેશનના ધક્કા ખાધા બાદ મળતો ન્યાય, વાસ્તવમાં ન્યાય નથી, પરંતુ અન્યાય સમાન છે!
પેન્ડિંગ કેસોની સમસ્યા: કોર્ટમાં સતત મુદતો (tarikh-pe-tarikh) અને પેન્ડિંગ કેસોના કારણે અસીલો નારાજગી અનુભવે છે! આર્થિક અને સામાજિક બોજ: કેસ લાંબો ચાલવાથી વકીલની ફી અને અન્ય ખર્ચમાં વધારો થાય છે, જે સામાન્ય માણસ માટે ન્યાય મેળવવાનું અશક્ય બનાવે છે! ન્યાયતંત્રમાં સુધારા: આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં સુધારા અને ઝડપી ન્યાયતંત્ર (fast-track courts) ની જરૂર છે! જો ન્યાય સમયસર ન મળે તો તે ભોગ બનનાર વ્યક્તિ માટે નિરર્થક છે અને છેવટે, ન્યાયતંત્ર ઉપરથી વિશ્વાસ ઊઠી જવાથી, ભોગ બનનાર નાછૂટકે કાયદો હાથમાં લેતો થાય છે અને જેને પગલે નાઈલાજે ગુંડાગર્દી વકરી ઊઠતાં કાયદો વ્યવસ્થાની સ્થિતિ પણ જોખમાય છે.
એ માટે પૂર્વગ્રહ વિના કહીએ તો વિલંબિત ન્યાય અને ન્યાયતંત્ર બંને ઓછા તથા વધતા પ્રમાણમાં જવાબદાર રહેલા છે.એ વાસ્તે, 1. ઝડપી ન્યાયતંત્ર (Fast-Track Courts): વધુ ઝડપી ન્યાયતંત્રની સ્થાપના કરવી જોઈએ! 2. કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં સુધારા: કાયદાકીય પ્રક્રિયાને સરળ અને ઝડપી બનાવવી જોઈએ! 3. વકીલોની તાલીમ: વકીલોને નવી ટેકનોલોજી અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ વિશે તાલીમ આપવી જોઈએ! 4. ન્યાયતંત્રમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ: ન્યાયતંત્રમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને કેસોનું નિરાકરણ ઝડપી બનાવવું જોઈએ!
સુરત – સુનીલ રાજેન્દ્ર બર્મન– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
