ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું અવસાન થયું છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઇઝરાયલ દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલામાં તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ખામેનીએ ખુલ્લેઆમ ઇઝરાયલને ખતમ કરવાની વાત કરી હતી. નેતન્યાહુ માને છે કે ખામેનીની હત્યાથી આ પ્રદેશમાં સ્થિરતા આવશે. આયતુલ્લાહ અલી ખામેનીની વાર્તા શું છે અને તેઓ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા કેવી રીતે બન્યા?
૧૧ વર્ષની ઉંમરે “મૌલવી” બન્યા
૧૯ એપ્રિલ, ૧૯૩૯. ઈરાનનું સૌથી મોટું ધાર્મિક શહેર મશહદ. આયતુલ્લાહ સૈયદ અલી ખામેનીનો જન્મ સૈયદ જાવદ ખામેની, એક ધર્મગુરુને ત્યાં થયો હતો. તેઓ આઠ ભાઈ-બહેનોમાં બીજા હતા. ચાર વર્ષની ઉંમરે ખામેનીને એક મદરેસામાં મોકલવામાં આવ્યા જ્યાં તેમણે કુરાની, અરબી અને ઇસ્લામિક શિક્ષણ મેળવ્યું.
આયતુલ્લાહ અલી ખામેની તેમના પુસ્તક “સેલ નંબર ૧૪: ધ ઓટોબાયોગ્રાફી ઓફ આયતુલ્લાહ ખામેની” માં લખે છે, “૧૯૫૦ ના દાયકામાં, મને મશહાદમાં એક નવી ઇસ્લામિક શાળામાં દાખલ કરવામાં આવ્યો. મને વર્ગની સામે બેસાડવામાં આવ્યો. હું ગણિત અને અંગ્રેજીમાં સારો હતો અને બ્લેકબોર્ડ પરના દરેક પ્રશ્નના જવાબ આપી શકતો હતો. એકવાર, શાળામાં એક કાર્યક્રમ યોજાયો હતો જ્યાં મેં કુરાનની આયતો વાંચી. મારી ખૂબ પ્રશંસા થઈ અને પછી મેં મારા પિતાની જેમ મૌલવી બનવાનું પસંદ કર્યું.”
ત્યારબાદ તેઓ ઈરાનના કોમ ગયા જ્યાં તેમણે આયતુલ્લાહ રુહોલ્લાહ ખોમેની હેઠળ તાલીમ લીધી અને ૧૧ વર્ષની નાની ઉંમરે મૌલવી બન્યા. શાહ મોહમ્મદ રેઝા પહલવીના શાસનકાળ દરમિયાન ખામેની ઈરાનમાં મોટા થયા. શાહને ધર્મનિરપેક્ષ અને પશ્ચિમી-લક્ષી રાજા માનવામાં આવતા હતા. તે સમયે ઈરાનમાં મોડેલિંગ, ફિલ્મો, નાઈટક્લબ પાર્ટીઓ અને પશ્ચિમી કપડાં પહેરવા સામાન્ય હતા.
બાળપણમાં ખામેની તેમની ઉંમરના બાળકો સાથે રસ્તાઓ પર મૌલવીના પોશાક પહેરીને રમતા હતા અને લોકો તેમની મજાક ઉડાવતા હતા. તેમણે મોહરમ દરમિયાન ફિલ્મોના પ્રદર્શનનો વિરોધ કરીને પોતાની રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆત કરી, ખોમેનીના અનુયાયી બન્યા.
“સેલ નંબર ૧૪” માં, ખામેની લખે છે, “૧૯૫૦ ના દાયકામાં, ઈરાનમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ તેની ટોચ પર હતી. આધુનિકીકરણ હવામાં ફેલાઈ રહ્યું હતું. જોકે મોહરમ મહિના દરમિયાન અને ખાસ કરીને પહેલા ૧૦ દિવસ માટે બધા સિનેમાઘરો અને ફિલ્મો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ ૧૯૫૫ માં બધું બદલાઈ ગયું. શહેરના ગવર્નરે મોહરમના પહેલા દિવસથી ૧૨ દિવસ સુધી સિનેમાઘરો બંધ રાખવા પરનો પ્રતિબંધ હટાવવાનો આદેશ જારી કર્યો. અમે આ નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો. આ નિર્ણયથી અમારી અંદર આગ ભભૂકી ઉઠી.”
ખામેનીએ પુસ્તકમાં આગળ લખ્યું, “હું, મારા મિત્રો અને કેટલાક અન્ય લોકો ભેગા થયા અને એક પત્ર તૈયાર કર્યો જેમાં મેં ઇસ્લામિક ગુરુઓને ભલાઈના માર્ગ પર ચાલવા અને અનિષ્ટથી દૂર રહેવાનો આદેશ આપતો પત્ર લખ્યો.” અમારી પાસે પ્રિન્ટિંગ મશીન નહોતું, તેથી અમે હાથથી અસંખ્ય નકલો બનાવી. દરેક નકલ ચાર પાનાની હતી અને નકલ કરવામાં બે કલાક લાગ્યા. રાજકારણમાં આ મારું પહેલું પગલું હતું.
૧૯૬૦ ના દાયકામાં ખામેનીને ઈરાની ધર્મગુરુ રુહોલ્લાહ ખોમેનીએ ખૂબ પ્રભાવિત કર્યા હતા. ખોમેનીએ ઈરાનના શાસકની નીતિઓ અને ૧૯૬૩ ની “શ્વેત ક્રાંતિ” નો વિરોધ કર્યો હતો જે ઈરાનને પશ્ચિમી દેશોની જેમ વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરતી હતી. ખોમેનીએ માન્યું કે આ ઇસ્લામ અને ઈરાની સંસ્કૃતિની વિરુદ્ધ છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ઇસ્લામ અને રાજકારણને અલગ કરી શકાતા નથી અને દેશમાં વિલાયત-એ-ફકીહ (ઇસ્લામિક ધર્મગુરુઓનું શાસન) સ્થાપિત કરવા માટે હાકલ કરી હતી. ખામેનીએ આનાથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા હતા.
૧૯૬૨-૬૩ માં, ખોમેનીએ શાહનો ખુલ્લેઆમ વિરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું. ખામેનીએ મશહદ સહિત ઘણા શહેરોમાં ખોમેનીના સંદેશને ફેલાવવામાં મદદ કરી. ૧૯૬૩ માં, ખામેનીએ મશહદની એક મસ્જિદમાં કહ્યું, “શાહનું શાસન ઇસ્લામ અને લોકો વિરુદ્ધ છે. આપણે આપણા ધર્મ અને દેશનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.”
ખામેનીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી પરંતુ આનાથી તેઓ યુવાનો અને શાહ વિરુદ્ધના આંદોલનોમાં લોકપ્રિય બન્યા. ૧૯૭૦ ના દાયકા સુધીમાં ખામેની રાજકારણમાં પારંગત થઈ ગયા હતા. જ્યારે તેમના માર્ગદર્શક ખોમેનીને દેશમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા ત્યારે ખામેનીએ લોકો સુધી પોતાના ભાષણો પહોંચાડવાનું ચાલુ રાખ્યું.
જ્યારે ઇસ્લામિક ક્રાંતિ સત્તામાં આવી, ત્યારે ખામેનીએ સરકારમાં જોડાયા
ફેબ્રુઆરી 1979… ઈરાનમાં ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી, ખોમેનીએ પેરિસથી ઈરાન પાછા ફર્યા. તેમણે એક નવી સરકાર બનાવી અને તેમના નજીકના સાથીઓને ઉચ્ચ હોદ્દા પર નિયુક્ત કર્યા. ખામેનીને ક્રાંતિકારી પરિષદમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા, જેણે નવી સરકારના પાયા તરીકે સેવા આપી અને વહીવટ સુધારવા માટે કામ કર્યું.
તે સમયે સંસદના સભ્ય અને બાદમાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ હસન રુહાનીએ સંસદમાં ખામેનીની નાયબ સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે નિમણૂકનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, અને કહ્યું, “આપણને એવી વ્યક્તિની જરૂર છે જે ઇસ્લામિક ક્રાંતિને આગળ ધપાવશે અને લશ્કરી બાબતોમાં ખોમેનીના દ્રષ્ટિકોણને આગળ ધપાવશે. સૈયદ અલી ખામેની આ જવાબદારી માટે શ્રેષ્ઠ યોગ્ય છે.”
ખામેનીને નાયબ સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. તેમણે ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ની સ્થાપનામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી. IRGC પાછળથી ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી સૈન્ય બની. IRGC બનાવવાનો હેતુ એવી સેના બનાવવાનો હતો જે ધાર્મિક, રાજકીય અને આર્થિક મોરચે દેશ માટે લડી શકે અને ઇસ્લામિક રાષ્ટ્ર ઇરાન માટે માત્ર બાહ્ય ખતરાઓ જ નહીં પરંતુ આંતરિક મુદ્દાઓનો પણ સામનો કરી શકે.
રાષ્ટ્રપતિ રાજાઈનું બોમ્બ વિસ્ફોટમાં મૃત્યુ થયું, અને ખામેની ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ બન્યા
૩૦ ઓગસ્ટ, ૧૯૮૧, બપોરે. તેહરાનમાં પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલયમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદની બેઠક ચાલી રહી હતી. રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ અલી રાજાઈ અને પ્રધાનમંત્રી મોહમ્મદ જાવદ બહરોન હાજર હતા. જ્યારે બેઠક યોજાઈ ત્યારે MEK ના ગુપ્ત એજન્ટ, મસૂદ કાશ્મીરી રૂમમાં પ્રવેશ્યા. khamenei.ir અનુસાર કાશ્મીરીએ રૂમમાં છુપાયેલ બોમ્બ ધરાવતું બ્રીફકેસ મૂક્યું. થોડીવાર પછી વિસ્ફોટ થયો, જેમાં હાજર બધા લોકો માર્યા ગયા. રાજાઈ અને બહરોનનું તાત્કાલિક મૃત્યુ થયું, જેના કારણે સરકારમાં કટોકટી સર્જાઈ.
એર્વંદ અબ્રાહમિયનના પુસ્તક, “ખામેનીઇઝમ: એસેઝ ઓન ધ ઇસ્લામિક રિપબ્લિક” અનુસાર નવા રાષ્ટ્રપતિની માંગણી દેશભરમાં વધવા લાગી. આ સમય સુધીમાં ખામેની IRP માં એક અગ્રણી વ્યક્તિ બની ગયા હતા. પરિણામે ખોમેની અને IRP નેતાઓએ નવા રાષ્ટ્રપતિ માટે ખામેનીને નામાંકિત કર્યા. અકબર હાશેમી રફસંજાનીએ ખામેનીની પ્રશંસા કરતા કહ્યું, “સૈયદ અલી ખામેનીએ ક્રાંતિ માટે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો છે. તેઓ ખોમેનીના વિશ્વાસુ માણસ છે અને આ મુશ્કેલ સમયમાં દેશનું નેતૃત્વ કરી શકે છે.”
ખોમેનીએ જવાબ આપ્યો, “આપણને એવા નેતાઓની જરૂર છે જે ઈરાનના ઈસ્લામિક રિપબ્લિકનું રક્ષણ કરે. ખામેનીએ આ વખતે વારંવાર સાબિત કર્યું છે.” 2 ઓક્ટોબર, 1981 ના રોજ રાષ્ટ્રવ્યાપી રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી, અને પરિણામો 13 ઓક્ટોબરના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. ખામેનીએ 95% મત સાથે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી જીતી હતી, અને ઈરાનના ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા. શપથ લેતી વખતે ખામેનીએ જાહેર કર્યું, “હું ઈસ્લામિક ક્રાંતિનું રક્ષણ કરવા અને લોકોની સેવા કરવા માટે મારો જીવ પણ આપીશ.”
