મહારાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી અજિત પવારના અણધાર્યા મરણથી રાજ્યના રાજકારણમાં એક મોટો ખાલીપો સર્જાયો છે. અજિત પવારે છ ટર્મ સુધી નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી. અનુભવની દૃષ્ટિએ તેઓ મહારાષ્ટ્રના વર્તમાન નેતૃત્વ, મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ અને નાયબ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદે બંને કરતાં વરિષ્ઠ હતા. તેમણે ભાજપ, કોંગ્રેસ અને શિવસેનાના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારોમાં નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, પરંતુ ક્યારેય મુખ્યમંત્રી બન્યા ન હતા. તેમણે જાહેરમાં ઘણી વખત મુખ્યમંત્રી બનવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. મુખ્યમંત્રી બનવું તેમનું સ્વપ્ન હતું, પરંતુ હવે આ સ્વપ્ન કાયમ માટે અધૂરું રહ્યું છે.
મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં એક સમય એવો હતો જ્યારે ૨૦૦૪માં અજિત પવાર મુખ્યમંત્રી બની શકતા હતા. રાજકીય નિષ્ણાતોનો એક વર્ગ કહે છે કે ત્યારે તેમના કાકા અને રાજ્યના રાજકારણના ચાણક્ય ગણાતા શરદ પવાર આગળ ન આવ્યા, જેના કારણે અજિત દાદા મુખ્યમંત્રી બનતા રોકાયા હતા. જો કે, આ દાવાને નકારતા નિષ્ણાતો કહે છે કે જો તે સમયે NCP મુખ્યમંત્રીપદ જીતી ગયું હોત, તો પણ અજિત દાદા મુખ્યમંત્રીની કતારમાં ઘણા પાછળ હોત. આગળ ઘણા વરિષ્ઠ નેતાઓ હતા અને શરદ પવાર તેમને બાજુ પર મૂકીને તેમના ભત્રીજાને મુખ્યમંત્રીની ખુરશી આપી શક્યા ન હોત.
૧૯૯૯ માં કોંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતા શરદ પવારે સોનિયા ગાંધીના વિદેશી મૂળનો મુદ્દો ઉઠાવતાં પાર્ટીથી અલગ થઈ ગયા હતા. તેમણે રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP) ની રચના કરી હતી. થોડા મહિનાઓ પછી, તેમણે મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં પોતાના દમ પર પ્રવેશ કર્યો હતો. તે સમયે, રાજ્યમાં ભાજપ-શિવસેના સરકારનું શાસન હતું. ૨૮૮ સભ્યોની વિધાનસભામાં, કોંગ્રેસે ૭૫ બેઠકો, શિવસેનાએ ૬૯, ભાજપે ૫૬ અને NCPએ ૫૮ બેઠકો જીતી હતી. કોઈ પણ પક્ષ કે જોડાણ ૧૪૫ ના જાદુઈ આંકડા સુધી પહોંચી શક્યું ન હતું.
થોડા મહિના પહેલાંની દુશ્મનાવટ ભૂલીને કોંગ્રેસ અને NCP એ સરકાર બનાવી હતી.
અજિત પવાર તે સરકારમાં જોડાયા હતા. પછી, ૨૦૦૪ માં NCP અને કોંગ્રેસે સાથે મળીને ચૂંટણી લડી અને સત્તામાં પાછા ફર્યા હતા. આ વખતે NCP રાજ્યમાં સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. ૨૦૦૪ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં NCP એ ૭૧ અને કોંગ્રેસે ૬૯ બેઠકો જીતી હતી. વિપક્ષી ગઠબંધનમાં શિવસેનાએ ૬૨ અને ભાજપે ૫૪ બેઠકો જીતી હતી. આ એવો સમય હતો જ્યારે NCP ના સ્થાપક શરદ પવાર રાજ્યના મુખ્યમંત્રીપદ માટે દાવો કરી શકતા હતા. જો કે, શરદ પવારે કોંગ્રેસને CM પદ આપ્યું અને બદલામાં મંત્રીમંડળમાં NCP નો હિસ્સો વધાર્યો હતો.
અજિત પવારે તે સરકારમાં ડેપ્યુટી CM તરીકે પણ સેવા આપી. ત્યાર બાદ શરદ પવાર ૨૦૦૪માં કેન્દ્રમાં મનમોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળની UPA સરકારમાં જોડાઈ ગયા હતા. હકીકતમાં શરદ પવારે કેન્દ્રમાં મંત્રીપદ પ્રાપ્ત કરવા માટે મહારાષ્ટ્રના CM પદનો ભોગ આપ્યો હતો. અજિત પવારનું CM બનવાનું સ્વપ્ન અધૂરું રહ્યું હતું. તે સમયે અજિત પવાર, એનસીપી અને મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં પોતાને તેમના કાકા શરદ પવારના ઉત્તરાધિકારી તરીકે જોતા હતા.
પછી, ૨૦૦૯ માં શરદ પવારે તેમની પુત્રી સુપ્રિયા સુલેને લોકસભાની ચૂંટણી મેદાનમાં ઊતારી હતી, જેનાથી અજિત પવાર વધુ હતાશ થયા હતા. જો કે, રાજ્ય સ્તરે અજિત પવારને શરદ પવારના ઉત્તરાધિકારી માનવામાં આવતા રહ્યા હતા. કેન્દ્રમાં સુપ્રિયા સુલે પાર્ટીનો ચહેરો બન્યાં હતાં. પછી, ૨૦૧૪ સુધીમાં ચૂંટણીનો માહોલ બદલાઈ ગયો હતો. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપ રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય સ્તરે ઝડપથી આગળ વધ્યો હતો. આની અસર મહારાષ્ટ્રના રાજકારણ પર પણ પડી. ૨૦૧૪ની મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં શિવસેના-ભાજપ ગઠબંધન સત્તામાં પાછું આવ્યું. દેવેન્દ્ર ફડણવીસના નેતૃત્વમાં સરકાર બની હતી. તે ચૂંટણીમાં, કોંગ્રેસ અને એનસીપી અનુક્રમે ૪૨ અને ૪૧ બેઠકો પર સમેટાઈ ગયા હતા.
૨૦૧૯માં, એનસીપી ૫૪ બેઠકો સાથે પોતાનો દબદબો સ્થાપિત કરવામાં સફળ રહી હતી. જો કે, તે ક્યારેય ૨૦૦૪નું પ્રદર્શન હાંસલ કરી શકી નહીં. ૨૦૧૯ પછી રાજ્યના રાજકારણમાં નોંધપાત્ર ઊથલપાથલ જોવા મળી. શિવસેના અને એનસીપી બંનેમાં વિભાજન થયું. સૌ પ્રથમ, ઉદ્ધવ ઠાકરેના નેતૃત્વમાં મહા વિકાસ આઘાડી સરકાર રચાઈ. શિવસેનાના વિભાજન પછી એકનાથ શિંદે ભાજપના સમર્થનથી મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. એક વર્ષ પછી, ૨૦૨૩માં એનસીપી પણ વિભાજીત થઈ અને અજિત પવાર ફરીથી શિંદે સરકારમાં નાયબ મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા.
શરદ પવારની ગેરહાજરીમાં અજિત દાદા એકમાત્ર એવા નેતા હતા, જેમણે નેશનાલિસ્ટ કોંગ્રસ પાર્ટીના કાર્યકરો અને કાર્યકર્તાઓમાં પ્રભાવ પાડ્યો હતો. જો કે, મુખ્યમંત્રી બનવાનું તેમનું સ્વપ્ન કાયમ માટે અધૂરું રહ્યું હતું.
અજિત પવારનું વિમાન ક્રેશ થયા બાદ રાજકીય વર્તુળોમાં આ અકસ્માત અંગે રાજકારણ પણ શરૂ થયું છે. પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ અકસ્માતમાં કાવતરું ઘડાયું હોવાનું સમજીને સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માંગણી કરી હતી, પરંતુ અજિત પવારના કાકા અને મહારાષ્ટ્રના દિગ્ગજ નેતા શરદ પવારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ માત્ર એક અકસ્માત હતો; તેમાં કોઈ રાજકારણ હોવું જોઈએ નહીં.
પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી ઉપરાંત કોંગ્રેસ પ્રમુખ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને સમાજવાદી પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવે પણ અજિત પવારના મૃત્યુની તપાસની માંગણી કરી છે. મમતા બેનર્જીએ સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માંગણી કરી છે અને આરોપ લગાવ્યો છે કે અન્ય તમામ એજન્સીઓએ તેમની પ્રામાણિકતા સંપૂર્ણપણે ગુમાવી દીધી છે. હાલની પદ્ધતિઓ દ્વારા સત્ય જાહેર કરવામાં આવશે નહીં અને ફક્ત સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળની દુર્ઘટનાની તપાસ જ વિશ્વસનીય રહેશે.
અજિત પવારની વિદાય રાજ્યની મહાયુતિ સરકાર માટે એક મોટો ફટકો છે. તેઓ ગઠબંધનના મુખ્ય રણનીતિકાર અને મુશ્કેલીનિવારક હતા. તેમના વિના મહાયુતિ સરકારમાં સત્તાનું સંતુલન ખોરવાઈ શકે છે. વિપક્ષ મહા વિકાસ આઘાડી માટે ખોવાયેલ જમીન પાછી મેળવવાની આ તક હોઈ શકે છે. અજિત પવારે મહારાષ્ટ્રના રાજકારણને દાદાગીરી અને વિકાસનો એક નવો માપદંડ આપ્યો. તેમના અચાનક જવાથી માત્ર એક પક્ષને નુકસાન થયું નથી, પરંતુ મહારાષ્ટ્રે એક એવો નેતા ગુમાવ્યો છે, જે સવારે ૬ વાગ્યાથી લોકોની વચ્ચે ઊભો રહેતો હતો.
દરમિયાન, સોશ્યલ મીડિયા પર કેટલીક પોસ્ટ ફરતી થઈ રહી છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે અજિત પવાર ભાજપ-શિવસેના ગઠબંધન સરકાર છોડવાના હતા. તેવું થાય તે પહેલાં જ તેમનું દુઃખદ અવસાન થયું હતું. અજિત પવારની ભાજપની આગેવાની હેઠળની મહાયુતિ સરકાર છોડવાની શક્યતા અંગે રાજકીય વર્તુળોમાં આવી અટકળો સામાન્ય છે. હા, એ વાત સાચી છે કે છેલ્લી સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓમાં ભાજપ અને અજિત પવારની NCP વચ્ચે તિરાડ પડી ગઈ હતી.
અજિત પવારે પિંપરી, ચિંચવાડ અને કેટલાક અન્ય વિસ્તારોમાં તેમના કાકા શરદ પવારની NCP સાથે ગઠબંધન પણ કર્યું હતું. બંને જૂથોનાં નિવેદનોથી એવું સૂચન થયું હતું કે પવાર પરિવાર ફરી એક થશે. અજિત પવારે જાહેરમાં કહ્યું હતું કે બંને પક્ષોના કાર્યકરો ઇચ્છે છે કે તેઓ એક થાય. અજિત પવારે તેમના કાકા શરદ પવાર સાથે અનેક વખત સ્ટેજ પણ શેર કર્યું હતું. આ સૂચવે છે કે અજિત પવાર અને શરદ પવાર જૂથના એક થવાની શક્યતા વધી ગઈ છે. જો કે, પ્રશ્ન એ રહે છે કે શું આ એકીકરણ NCPને દેવેન્દ્ર ફડણવીસ સરકારમાંથી પાછી ખેંચી લેશે?
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
