અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એક ટર્મના ગેપ પછી બીજી ટર્મ માટે અમેરિકાના પ્રમુખ બન્યા તે બાદ તેમણે ટેરિફના નામે દુનિયાભરમાં તરખાટ મચાવી દીધો. દુનિયાના અનેક દેશો અમેરિકાને વર્ષોથી લૂટી રહ્યા છે એવા આક્ષેપો સાથે ટ્રમ્પે દુનિયાના અનેક દેશો પર આકરા આયાત વેરા ઝીંકી દીધા. અનેક દેશો પર જુદા જુદા બહાના હેઠળ તેમણે વધારાના કેટલાક ટેરિફ પણ લાદ્યા. જેમ કે રશિયન ઓઇલ ખરીદવા બદલ ભારત પર રેસિપ્રોકલ ટેરિફ ઉપરાંત વધારાના ૨૫ ટકા ટેરિફ ઝિંકી દીધા. આ બધા ટેરિફ તેમણે અમેરિકાના કટોકટી સમયના એક ખાસ કાયદા હેઠળ ઝિંક્યા હતા પણ અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે તેના તાજેતરના એક ચુકાદામાં ટ્રમ્પના આ બધા ટેરિફને ગેરકાયદે ઠેરવી દીધા અને તે સાથે જ એક મોટો ખળભળાટ મચી ગયો.
દુનિયાભરના દેશો પર અમેરિકાએ લાદેલા ટેરિફ એકઝાટકે રદ થઇ ગયા. પણ આ ચુકાદાના થોડા જ કલાકોમાં ટ્રમ્પે એક જુદા કાયદા હેઠળ ૧૫૦ દિવસ માટેના હંગામી ૧૦ ટકા વૈશ્વિક ટેરિફ જાહેર કરી દીધા! અને બીજા દિવસે આ ટેરિફ વધારીને ૧૫ ટકા કર્યા. સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અને તેના પછીના ટ્રમ્પના પગલાઓને કારણે વૈશ્વિક ક્ષેત્રે ભારે ગુંચવાડાભરી સ્થિતિ સર્જાઇ છે. ભારત સાથેના વેપાર કરાર બાબતે પણ ગુંચવાડો સર્જાયો છે અને વેપાર મંત્રણા અટકી ગઇ છે તો બીજી બાજુ આયાતી વસ્તુઓ પર ઉંચા દરે વેરા ભરનાર અમેરિકી કંપનીઓ હવે રિફંડ માગી રહી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સૌથી વ્યાપક ટેરિફ પર સુપ્રીમ કોર્ટના આકરા પ્રહારનો અર્થ એ છે કે હવે તેઓ પોતાની મરજી મુજબ આયાત પર નવા વેરા લાદી શકશે નહીં. પરંતુ શુક્રવારે આવેલા કોર્ટના આ ચુકાદાથી ટ્રમ્પની વેપાર નીતિ અંગેની તે અનિશ્ચિતતા ઓછી થાય તેવી શક્યતા નથી, જેના કારણે છેલ્લા એક વર્ષથી વ્યવસાયો ઠપ થઈ ગયા છે. હજુ અનેક મૂંઝવતા પ્રશ્નો બાકી છે: સુપ્રીમ કોર્ટે જે ટેરિફ રદ કર્યા છે તેને ફરીથી લાગુ કરવા માટે રાષ્ટ્રપતિ અન્ય કાયદાઓનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરશે, અને શું તે પ્રયાસો કાયદેસરના પડકારો સામે ટકી શકશે? ટ્રમ્પે જે ટેરિફના જોરે અન્ય દેશો પર દબાણ લાવીને વેપાર કરારો સ્વીકારવા મજબૂર કર્યા હતા, તે કરારોનું હવે શું થશે?
શું આયાતકારોએ ગયા વર્ષે ચૂકવેલા ટેરિફનું રિફંડ મેળવી શકશે, અને જો હા, તો કેવી રીતે? ત્યારબાદ ટ્રમ્પની પોતાની અનિશ્ચિતતાનો પ્રશ્ન પણ છે. સુપ્રીમ કોર્ટના પ્રતિકૂળ ચુકાદા માટે તૈયારી કરવા માટે તેમની પાસે અઠવાડિયાઓનો સમય હોવા છતાં, તેમનો પ્રતિસાદ અસ્તવ્યસ્ત હતો: શુક્રવારે તેમણે કહ્યું કે તેઓ અન્ય કાયદાકીય સત્તાનો ઉપયોગ કરીને આયાત પર 10% લેવી લાદશે, અને શનિવારે તેમણે તે વધારીને 15% કરી દીધી. સામાન્ય રીતે, સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી ટેરિફમાં થતા ઘટાડાથી અર્થતંત્રને થોડી ગતિ મળવાની અપેક્ષા રાખી શકાય, પરંતુ ટ્રમ્પના નવા ટેરિફે ગુંચવાડો ઉભો કરી દીધો.
બીજી બાજુ અનેક કંપનીઓ હવે રિફંડ માગી રહી છે. ફેડએક્સ એ અમેરિકી સરકાર સામે દાવો માંડીને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ગત વર્ષે લાદવામાં આવેલા ટેરિફ પેટે ચૂકવેલી રકમનું સંપૂર્ણ રિફંડ માંગ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ ટેરિફને ગેરકાયદેસર ઠેરવ્યા બાદ આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. ફેડએક્સ, કોસ્ટકો અને રેવલોન જેવી મોટી અમેરિકન કંપનીઓ સહિત અન્ય સંસ્થાઓએ પણ આ ગેરકાયદેસર ટેરિફના નાણાં પાછા મેળવવા માટે પ્રયાસો શરૂ કરી દીધા છે.
અદાલતના ચુકાદામાં જાણવા મળ્યું કે ટ્રમ્પે કટોકટી સત્તા કાયદા હેઠળ લાદેલા ટેરિફ ગેરબંધારણીય હતા, જેમાં લગભગ દરેક દેશ પર લાદવામાં આવેલા વ્યાપક રેસિપ્રોકલ ટેરિફનો પણ સમાવેશ થાય છે. ફેડરલ ડેટા દર્શાવે છે કે ટ્રેઝરી વિભાગે ડિસેમ્બર સુધીમાં આ કાયદા હેઠળ લાદવામાં આવેલી આયાત જકાતમાંથી 133 અબજ યુએસ ડોલરથી વધુ રકમ એકત્ર કરી હતી. આગામી દાયકામાં આની અસર અંદાજે 3 ટ્રિલિયન યુએસ ડોલર જેટલી હોવાનો અંદાજ છે. ભારત પર ખરેખર કેટલો ટેરિફ લાગુ પડશે તે અંગે પણ ગુંચવાડો છે. હવે આ બધા અંધાધૂંધીઓ કેવી રીતે દૂર થાય છે તે જોવાનું રહે છે.
