ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે હવે એક નવી ચિંતા ઊભી થઈ છે. એક ઈરાની સૈન્ય અધિકારીએ ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા કોઈ “રણનીતિક ભૂલ” કરશે તો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બાદ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ બાબ અલ-મંદેબને પણ બંધ કરી શકે છે. આ નિવેદનથી વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય અંગે ચિંતાઓ વધી ગઈ છે, કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પહેલેથી જ તેલ અને ગેસના પરિવહન માટે દુનિયાની સૌથી મહત્વની લાઈફલાઈન માનવામાં આવે છે. જો બાબ અલ-મંદેબ પણ અવરોધિત થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલ-ગેસ સપ્લાય પર ગંભીર અસર પડી શકે છે, જેમાં ભારત જેવા દેશો પણ સામેલ છે, જે ખાડી દેશોથી મોટી માત્રામાં ઊર્જા આયાત કરે છે.
વિશેષજ્ઞો બાબ અલ-મંદેબને “ઈરાનનો બીજો હોર્મુઝ” પણ કહે છે. આ દરિયાઈ માર્ગ પર સીધો ઈરાનનો કબજો નથી, પરંતુ યમનમાં સક્રિય હૂતી વિદ્રોહીઓને ઈરાનનો ટેકો હોવાનું માનવામાં આવે છે. નવેમ્બર 2023થી હૂતી દળોએ લાલ સાગરમાંથી પસાર થતા વેપારી જહાજો પર 100થી વધુ હુમલા કર્યા હતા, જેના કારણે 60થી વધુ દેશો અસરગ્રસ્ત થયા હતા. આ હુમલાઓના કારણે 2024ના અંત સુધીમાં બાબ અલ-મંદેબમાંથી પસાર થતા તેલ અને LNG ટેન્કરોનો પ્રવાહ 50 ટકા કરતાં વધુ ઘટી ગયો હતો. બાબ અલ-મંદેબ લગભગ 26 કિમી પહોળો સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે, જે યમન અને આફ્રિકાના જિબૂતી વચ્ચે આવેલો છે. તેને અરબી ભાષામાં “ગેટ ઓફ ટિયર્સ” પણ કહેવામાં આવે છે. આ માર્ગ લાલ સાગરને એડનની ખાડી અને હિન્દ મહાસાગર સાથે જોડે છે અને અહીંથી જ સુએજ નહેર તરફ જહાજો જાય છે. ભારતથી આ માર્ગ લગભગ 4000 કિલોમીટર દૂર છે, છતાં વૈશ્વિક વેપાર માટે તેનો વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ ખૂબ મોટો છે.
રિપોર્ટ્સ મુજબ દર વર્ષે લગભગ 20,000 તેલ જહાજો બાબ અલ-મંદેબમાંથી પસાર થાય છે. સરેરાશ દરરોજ લગભગ 62 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ અને રિફાઈન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અહીંથી પસાર થાય છે, જ્યારે વિશ્વના કુલ સમુદ્રી વેપારનો અંદાજે 9 ટકા ભાગ આ માર્ગ પરથી જાય છે. જો આ માર્ગ અવરોધિત થાય તો વૈશ્વિક બજારમાં તેલ અને ગેસના ભાવમાં ભારે વધારો થઈ શકે છે. જાણકારોના મતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પહેલેથી જ અસ્થિર પરિસ્થિતિમાં છે. જો તેની સાથે બાબ અલ-મંદેબ પણ બંધ થાય તો ગલ્ફ દેશોના તેલ નિકાસ પર ગંભીર અસર પડશે. સાઉદી અરબ સહિતના દેશોની ઘણી તેલ સુવિધાઓ લાલ સાગરના કિનારે આવેલી છે અને અહીંથી એશિયન બજારો, ખાસ કરીને ભારત અને ચીન સુધી સપ્લાય મોકલવામાં આવે છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ વધુ ચિંતાજનક બની શકે છે, કારણ કે દેશની લગભગ 85 ટકા તેલ-ગેસ આયાત હોર્મુઝ, બાબ અલ-મંદેબ, લાલ સાગર અને સુએજ નહેર જેવા સમુદ્રી માર્ગો પરથી થાય છે. ઉપરાંત ભારતના લગભગ 35 ટકા નિકાસ વેપાર માટે પણ લાલ સાગર અને સુએજ નહેર મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. તેથી આ વિસ્તારોમાં કોઈપણ અવરોધ વૈશ્વિક વેપાર અને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા બંનેને અસર કરી શકે છે.
