ઓડિશામાં આવેલું ઐતિહાસિક કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર હવે એક નવી શરૂઆત તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. 13મી સદીમાં બનેલું આ ભવ્ય મંદિર છેલ્લા ૧૨૨ વર્ષથી તેના ગર્ભગૃહમાં ભરાયેલી રેતીને કારણે બંધ હતું. હવે આ રેતી કાઢવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે, જેથી ભવિષ્યમાં ભક્તો ગર્ભગૃહમાં પ્રવેશ કરી શકશે. 1903-04 દરમિયાન બ્રિટિશ શાસનકાળમાં મંદિર તૂટી ન પડે તે માટે ગર્ભગૃહમાં હજારો ટન રેતી ભરી દેવામાં આવી હતી. ત્યારથી આજદિન સુધી કોઈ પણ વ્યક્તિ ગર્ભગૃહમાં જઈ શક્યો નથી. હવે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) અને IIT મદ્રાસના નિષ્ણાતો મળીને આ મોટું કામ કરી રહ્યા છે. આશરે 30 સભ્યોની ટીમ આ કામગીરી સંભાળી રહી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ ગર્ભગૃહમાંથી રેતી સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં લગભગ ત્રણ મહિના લાગશે. ત્યારબાદ મળનારા અહેવાલના આધારે મંદિરનું પુનર્નિર્માણ અને મજબૂતીકરણ કરવામાં આવશે. જો બધું આયોજન મુજબ ચાલશે તો એક વર્ષમાં ભક્તોને ગર્ભગૃહમાં પ્રવેશની મંજૂરી મળી શકે છે.
હાલમાં મંદિરની 80 ફૂટ ઊંચાઈએ ખાસ તકનીકથી હીરાની કવાયત ચાલી રહી છે. અંદરની રચના જાણી શકાય તે માટે પથ્થર અને રેતીના નમૂનાઓ લઈ તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યા છે. 40 ઉચ્ચ-ચોકસાઈવાળા સેન્સર દ્વારા મંદિરના માળખામાં થતી નાનીથી નાની હલચલ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોએ પહેલા 3D લેસર સ્કેનિંગ કરીને મંદિરની સલામતી ચકાસી હતી. ગર્ભગૃહમાં તિરાડો અને ઢોળાવ જોવા મળ્યા હોવાથી કામ ખૂબ સાવધાનીપૂર્વક તબક્કાવાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. એક સાથે રેતી કાઢવાથી પથ્થરો ખસી જવાની શક્યતા હોવાથી દરેક પગલું વિચારીને ભરવામાં આવી રહ્યું છે. દર વર્ષે આશરે 35 લાખથી વધુ પ્રવાસીઓ આ મંદિરની મુલાકાત લે છે. દેશના ASI સંરક્ષિત સ્મારકોમાં આ મંદિર લોકપ્રિયતામાં તાજમહેલ પછી બીજા ક્રમે આવે છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આગામી હજાર વર્ષ સુધી મંદિર સુરક્ષિત રહે તે માટે આ અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું સંરક્ષણ કાર્ય છે. હવે સૌની નજર આ ઐતિહાસિક કામગીરી પર છે, જે મંદિરના ગૌરવને ફરી જીવંત કરશે.
