ગાંધીનગર : રાજ્ય સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે ૪,૦૮,૦૫૩ કરોડ રૂપિયાનું મહાકાય બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીએ ૧૦.૨ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. આ બજેટ ‘જ્ઞાન’ થીમ પર આધારિત છે, જેમાં ગરીબ કલ્યાણ, યુવાનોનું સશક્તિકરણ, ખેડૂત સમૃદ્ધિ અને નારી શક્તિના નેતૃત્વ હેઠળ સર્વાંગી વિકાસને કેન્દ્રસ્થાને રાખવામાં આવ્યો છે. રાજ્યના કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનનો આકાર ૨૦૨૫-૨૬ સુધી વધીને ૨૯.૮૪ લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યો છે. રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનમા રાજ્યનું યોગદાન ૨૦૦૦-૦૧માં ૫.૧ ટકા હતું, જે હવે વધીને ૮.૩ ટકા સુધી પહોંચ્યું છે.માથાદીઠ આવક લગભગ ૩ લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચી છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા લગભગ ૧.૬ ગણી વધારે છે. બેરોજગારી દર માત્ર ૧.૨ ટકા નોંધાયો છે, જે દેશના સૌથી ઓછા દરોમાંનો એક છે.બેરોજગારી દર ૧.૨ ટકા સુધી ઘટ્યો છે, જે દેશમાં બીજા ક્રમે સૌથી નીચો દર ગણાય છે.રાજકોષીય ખાધ સતત રાજ્યની કુલ ઉત્પાદન મૂલ્યના ૩ ટકા કરતા ઓછી રાખવામાં આવી છે અને રાજ્ય સતત મહેસૂલી વધિયારો ધરાવે છે.જાહેર દેવું રાજ્યની કુલ ઉત્પાદન મૂલ્યની સરખામણીએ ૨૭.૧ ટકા મર્યાદાથી નીચે છે અને દેવાની સરેરાશ કિંમતમાં પણ સતત ઘટાડો થયો છે.
બજેટના પાંચ મુખ્ય સ્તંભ જેમાં ૬૫ ટકા રકમ ફાળવાઇ
બજેટ સામાજિક સુરક્ષા
માનવ સંસાધન વિકાસ
માળખાકીય સુવિધાઓ
આર્થિક વિકાસ
હરિત વૃદ્ધિ મૂડી ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો
મૂડી ખર્ચ માટે ૧,૫૭,૩૫૮ કરોડ રૂપિયા ફાળવાયા છે, જે ગયા વર્ષની તુલનામાં ૧૭.૫ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. આવક ખર્ચ ૨,૪૬,૦૧૬ કરોડ રૂપિયા છે. કુલ ખર્ચમાં મૂડી ખર્ચનો હિસ્સો સતત વધી રહ્યો છે, જે સંપત્તિ સર્જન માટેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.રાજકોષીય ખાધ ૩ ટકાની મર્યાદા કરતાં ઓછી જાળવવામાં આવી છે અને રાજ્ય સતત આવક વધારાના માર્ગ પર છે.
વિકાસલક્ષી ખર્ચમાં શિક્ષણ અને કૃષિને પ્રાથમિકતા
ખર્ચની વાત કરીએ તો કુલ ખર્ચમાંથી આશરે ૬૫ ટકા રકમ વિકાસલક્ષી ક્ષેત્રોમાં ખર્ચાશે.વિકાસલક્ષી ખર્ચ હેઠળ શિક્ષણ, રમતગમત અને સંસ્કૃતિ માટે ૨૦ ટકા, કૃષિ અને ગ્રામ વિકાસ માટે ૧૯ ટકા, આરોગ્ય અને સામાજિક સેવાઓ માટે ૧૭ ટકા ફાળવણી કરવામાં આવી છે.કૃષિ મશીનરીકરણ માટે ૧,૪૦૦ કરોડથી વધુ, માછીમારી ક્ષેત્ર માટે ૧,૩૪૦ કરોડ અને કુદરતી ખેતી માટે ૩૯૨ કરોડથી વધુની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.કૃષિ મશીનરીકરણ માટે ૧,૪૦૦ કરોડથી વધુ, માછીમારી ક્ષેત્ર માટે ૧,૩૪૦ કરોડ અને કુદરતી ખેતી માટે ૩૯૨ કરોડથી વધુની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
વિકાસલક્ષી ખર્ચ ક્યાં જશે ?
▪ શિક્ષણ, રમતગમત અને સંસ્કૃતિ – ૨૦%
શાળાઓ, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ અને કુશળતા વિકાસ કાર્યક્રમો માટે મોટો હિસ્સો.
▪ કૃષિ અને ગ્રામ વિકાસ – ૧૯%
સિંચાઈ, ગ્રામ માર્ગ, ખેડૂત સહાય અને કૃષિ આધુનિકીકરણ.
▪ આરોગ્ય અને સામાજિક સેવાઓ – ૧૭%
હોસ્પિટલ, આરોગ્ય કેન્દ્રો, ગરીબ કલ્યાણ અને પોષણ યોજનાઓ
▪ પાણી પુરવઠા અને શહેરી વિકાસ – ૧૭%
પીવાનું પાણી, નગર વિકાસ, સ્વચ્છતા અને ગટર યોજના
▪ ઊર્જા અને ઉદ્યોગ – ૧૦%
ઉદ્યોગ પ્રોત્સાહન, વીજ ઉત્પાદન અને નવી ઊર્જા ક્ષેત્રે રોકાણ
કરવેરા આવકમાં ૧.૭ ગણો વધારો
છેલ્લા છ વર્ષમાં રાજ્યની પોતાની કરવેરા આવકમાં ૧.૭ ગણો વધારો નોંધાયો છે. ૨૦૨૬-૨૭માં રાજ્યની પોતાની કરવેરા આવક ૧,૬૪,૧૬૫ કરોડ સુધી પહોંચવાની અંદાજિત છે.
૨૦૨૬ ‘પર્યટન વર્ષ‘ જાહેર
વર્ષ ૨૦૨૬ને ‘ગુજરાત પર્યટન વર્ષ‘ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. વિશ્વસ્તરીય પર્યટન વિકાસ માટે ૬,૭૩૭ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. સોમનાથને વૈશ્વિક ગંતવ્ય તરીકે વિકસાવવાની યોજના, ઐતિહાસિક ધરોહર સ્થળોના વિકાસ અને ૧,૦૦૦ માર્ગદર્શકોને તાલીમ આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
ક્ષેત્રવાર ફાળવણી – શિક્ષણ, આરોગ્ય અને કૃષિ પર ભાર
વિકાસલક્ષી ખર્ચમાં શિક્ષણ, રમતગમત અને સંસ્કૃતિને ૨૦ ટકા, કૃષિ અને ગ્રામ વિકાસને ૧૯ ટકા, આરોગ્ય અને સામાજિક સેવાઓને ૧૭ ટકા, પાણી પુરવઠા અને શહેરી વિકાસને ૧૭ ટકા તથા ઊર્જા અને ઉદ્યોગોને ૧૦ ટકા ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
આદિજાતિ કલ્યાણ માટે વિશાળ ફાળો
આદિજાતિ સમુદાયના સર્વાંગી વિકાસ માટે આગામી પાંચ વર્ષમાં ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાની યોજના જાહેર કરવામાં આવી છે. ચાલુ વર્ષે જ ૩૫,૭૮૦ કરોડ રૂપિયાનું ફાળવણી કરવામાં આવી છે.ગ્રામ માર્ગ યોજના માટે ૫,૬૦૦ કરોડ અને ગ્રામ રોજગાર માટે વિશેષ યોજનાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે.
યુવા અને વિદ્યાર્થીઓને મળેલા લાભ
નવથી બાર ધોરણમાં અભ્યાસ કરતી ૧૧ લાખ દીકરીઓ માટે ‘નમો લક્ષ્મી યોજના‘ હેઠળ ૧,૨૫૦ કરોડની જોગવાઈ છે. કુશળતા વિકાસ અને રોજગાર મિશન માટે ૨૨૬ કરોડ ફાળવાયા છે.
ઉદ્યોગ અને ભવિષ્ય માટેની તૈયારી
લઘુ, સૂક્ષ્મ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા ૧,૭૭૫ કરોડ અને કાપડ ઉદ્યોગ માટે ૨,૭૫૫ કરોડ ફાળવાયા છે. રાજ્યમાં ૫૦,૦૦૦ કરોડના ‘વિકસિત ગુજરાત ફંડ‘ની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી છે.સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવા ૧,૭૭૫ કરોડની યોજના, કાપડ ઉદ્યોગ માટે ૨,૭૫૫ કરોડ અને ઔદ્યોગિક વસાહતોના આધુનિકીકરણ માટે ૧,૩૦૦ કરોડ ફાળવાયા છે,ઉચ્ચ ગતિ માર્ગ, હવામાન પ્રતિકારક માર્ગ અને વિજતાર જમીનમાં દફનાવવાની યોજનાઓ માટે વિશાળ ફાળો આપવામાં આવ્યો છે.
ભવિષ્ય માટે સુશાસન
ડિજિટલ સુશાસન અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા આધારિત સેવાઓ માટે ૮૫૦ કરોડથી વધુની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.નાગરિકોને એક જ મંચ પરથી સરકારી સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા એકીકૃત ડિજિટલ માળખું ઉભું કરાશે.
શહેરી પરિવર્તન અને રમતગમત માળખું
શહેરી વિકાસ યોજના માટે ૧૬,૧૧૬ કરોડ ફાળવાયા છે. અમદાવાદને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના રમતગમત કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવા ૧,૨૭૮ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.કચરામુક્ત શહેર અભિયાન માટે ૩૩૦ કરોડ અને શહેરી પરિવહન માટે ૨૦૦ કરોડ ફાળવાયા છે,ઓલિમ્પિક સ્તરની રમતગમત સુવિધાઓ માટે ૧,૨૭૮ કરોડ અને વિશ્વસ્તરીય હોકી સ્ટેડિયમ માટે ૯૦ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
