રાજ્યમાં વધતા નકલી અને સબ-સ્ટાન્ડર્ડ પનીરના વેચાણને રોકવા માટે રાજ્ય સરકાર હવે કડક પગલાં લેવાની તૈયારીમાં છે. આરોગ્ય મંત્રી Prafull Pansheriya એ સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે હવે રાજ્યની તમામ હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અને કેટરિંગ સંચાલકોએ ગ્રાહકોને પીરસવામાં આવતું પનીર અસલી છે કે ‘એનાલોગ’ છે તેની માહિતી ફરજિયાત રીતે બોર્ડ પર દર્શાવવી પડશે. સરકારના આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે ગ્રાહકોને તેઓ શું ખાઈ રહ્યા છે તેની સંપૂર્ણ જાણકારી મળે અને ખાદ્ય પદાર્થોમાં થતી ભેળસેળ પર રોક લગાવી શકાય. જો કોઈ હોટલ એનાલોગ પનીરનો ઉપયોગ કરે છે, તો તેને સ્પષ્ટ લખવું પડશે કે, અહીં એનાલોગ પનીરનો ઉપયોગ થાય છે.
‘એનાલોગ પનીર’ સામાન્ય પનીરથી સંપૂર્ણપણે અલગ હોય છે. જ્યાં અસલી પનીર દૂધમાંથી બને છે, ત્યાં એનાલોગ પનીર પામોલિન તેલ, વનસ્પતિ ઘી, મિલ્ક પાવડર અને વિવિધ કેમિકલ્સના મિશ્રણથી બનાવવામાં આવે છે. દેખાવમાં તે અસલી જેવું લાગે છે, પરંતુ તેમાં કુદરતી પોષક તત્વોનો અભાવ હોય છે અને હાનિકારક ફેટ્સનું પ્રમાણ વધારે હોય છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આવા પનીરનો સતત ઉપયોગ લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આ સમગ્ર મામલો ત્યારે ગરમાયો જ્યારે સુરતમાં પાલિકાના આરોગ્ય વિભાગે દરોડા દરમિયાન આશરે 1400 કિલો સબ-સ્ટાન્ડર્ડ એનાલોગ પનીર ઝડપ્યું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે આ પનીર તેલ અને પાવડરના મિશ્રણથી બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ ઘટના બાદ રાજ્ય સરકાર તાત્કાલિક એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે અને રાજ્યભરમાં ડેરીઓ તેમ જ હોલસેલ સપ્લાયર્સ પર ખાસ નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
સરકાર દ્વારા અગાઉ પણ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ઘણા હોટલ સંચાલકો દ્વારા તેનું પાલન કરવામાં આવતું નહોતું. હવે નવી ગાઈડલાઈન હેઠળ દરેક ખાદ્ય એકમ માટે પનીરની ગુણવત્તા જાહેર કરવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. ફૂડ ઈન્સ્પેક્ટરો દ્વારા સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ પણ કરવામાં આવશે જેથી નિયમોનું પાલન થાય. આ સાથે ગ્રાહકોને પણ સચેત રહેવા માટે અપીલ કરવામાં આવી છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, અસલી પનીર નરમ અને દાણાદાર હોય છે, જ્યારે એનાલોગ પનીર થોડું રબર જેવું ખેંચાય છે અને ગરમ કરતાં તેલ છોડે છે. સ્વાદમાં પણ અસલી પનીર કરતા થોડું અલગ લાગે છે. સરકારે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો કોઈ હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ અથવા કેટરિંગ સર્વિસ બોર્ડ લગાવ્યા વગર એનાલોગ પનીર પીરસતા ઝડપાશે, તો તેના સામે ફૂડ સેફ્ટી કાયદા હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. તેમાં ભારે દંડથી લઈને લાયસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. વારંવાર નિયમોનો ભંગ કરનાર એકમોને સીલ કરવાની પણ તૈયારી દર્શાવવામાં આવી છે.
ઉત્સવો અને લગ્નગાળામાં પનીરના વધતા વપરાશને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર આ અભિયાનને વધુ તીવ્ર બનાવશે. સરકારનું લક્ષ્ય એ છે કે નાગરિકોને શુદ્ધ અને સુરક્ષિત ખોરાક મળે. અંતમાં આરોગ્ય મંત્રીએ જનતાને સંદેશ આપ્યો કે, “તમે પૈસા ચૂકવો છો તો શુદ્ધ ખોરાક મેળવવાનો તમારો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.” તેથી, હોટલમાં જતી વખતે પનીરની ગુણવત્તા વિશે પૂછવું અને શંકા હોય તો તાત્કાલિક ફરિયાદ કરવી જરૂરી છે. સરકારનું માનવું છે કે ગ્રાહકોને તેઓ શું ખાઈ રહ્યા છે તેની સંપૂર્ણ માહિતી મળવી જોઈએ. આ નવી વ્યવસ્થા દ્વારા ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળ પર નિયંત્રણ આવશે અને લોકો સુધી શુદ્ધ ખોરાક પહોંચાડવામાં મદદ મળશે.
