અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા NASA નો લગભગ 600 કિલોગ્રામ વજનનો જૂનો સેટેલાઇટ ટૂંક સમયમાં પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરી પ્રવેશ કરવા જઈ રહ્યો છે. આ સેટેલાઇટનું નામ Van Allen Probe A છે. લગભગ 14 વર્ષ સુધી અવકાશમાં ફર્યા પછી હવે તે પૃથ્વી તરફ પાછો આવી રહ્યો છે, જેના કારણે લોકોમાં થોડી ચિંતા જોવા મળી રહી છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે જાહેર જનતાને ખતરો ખૂબ જ નાનો છે.
Van Allen Probe A શું છે?: Van Allen Probe A ને ઓગસ્ટ 2012માં NASA દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સેટેલાઇટને તેના ટ્વિન પ્રોબ સાથે મોકલવામાં આવ્યો હતો. મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પૃથ્વી આસપાસ આવેલા Van Allen radiation belts નો અભ્યાસ કરવાનો હતો.
આ રેડિયેશન બેલ્ટ્સ પૃથ્વીને સૂર્યમાંથી આવતા ખતરનાક કણો અને રેડિયેશનથી સુરક્ષિત રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ મિશન દ્વારા વૈજ્ઞાનિકોને “સ્પેસ વેધર” વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી મળી, જે સેટેલાઇટ, અવકાશયાત્રીઓ અને પૃથ્વી પરની કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ પર અસર કરી શકે છે.
મિશન મૂળ માત્ર બે વર્ષ માટે આયોજન કરાયું હતું, પરંતુ સેટેલાઇટે લગભગ સાત વર્ષ સુધી ડેટા મોકલવાનું ચાલુ રાખ્યું. અંતે 2019માં ઇંધણ ખતમ થતા બંને પ્રોબ્સને બંધ કરી દેવામાં આવ્યા.
હવે તે પૃથ્વી પર કેમ પડી રહ્યો છે? : મિશન પૂર્ણ થયા પછી સેટેલાઇટને કક્ષામાં જ છોડી દેવામાં આવ્યો હતો. સમય જતા વાતાવરણના ઘર્ષણ (Atmospheric drag) ના કારણે તેની કક્ષા ધીમે ધીમે ઘટતી ગઈ.
તાજેતરમાં સૂર્યની વધતી પ્રવૃત્તિના કારણે પૃથ્વીનું ઉપરનું વાતાવરણ થોડું વિસ્તર્યું છે, જેના કારણે સેટેલાઇટ પર ઘર્ષણ વધ્યું અને તે અનુમાન કરતાં વહેલું પૃથ્વી તરફ ખેંચાઈ રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ અગાઉ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે તે 2034 સુધી કક્ષામાં રહેશે, પરંતુ હવે તે પૃથ્વી તરફ પાછો આવી રહ્યો છે.
શું કોઈને ઈજા થવાની શક્યતા છે?: વૈજ્ઞાનિકો અનુસાર, જ્યારે સેટેલાઇટ ઊંચી ઝડપે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરશે ત્યારે તેનો મોટાભાગનો ભાગ બળી જશે. માત્ર થોડા મજબૂત ધાતુના નાના ટુકડાઓ જ બચી શકે છે.
NASA અનુસાર કોઈ વ્યક્તિને સેટેલાઇટના અવશેષોથી નુકસાન થવાની શક્યતા લગભગ 1 માંથી 4,200 જેટલી છે, જેને ખૂબ ઓછો જોખમ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત પૃથ્વીના લગભગ 71% ભાગ પર સમુદ્ર છે, એટલે બચેલા ટુકડાઓ મોટાભાગે સમુદ્રમાં અથવા ખાલી વિસ્તારોમાં પડવાની શક્યતા વધારે છે.
અવકાશમાં આવું સામાન્ય છે : જૂના સેટેલાઇટ અથવા અવકાશયાનો પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પાછા પ્રવેશ કરે તે અવકાશ સંશોધનમાં સામાન્ય ઘટના છે. મોટાભાગના સેટેલાઇટ્સ વાતાવરણમાં જ બળી જાય છે અને જમીન સુધી પહોંચતા નથી.
વૈજ્ઞાનિકો માટે Van Allen Probe A મિશનનું અંતિમ અધ્યાય છે, કારણ કે આ મિશને પૃથ્વીના રેડિયેશન પર્યાવરણ વિશે મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી હતી અને ભવિષ્યના અવકાશ મિશનોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા મદદ કરી છે.
નાસાનો 600 કિલોનો સેટેલાઇટ પૃથ્વી પર પાછો આવી રહ્યો છે, પરંતુ લોકો માટે જોખમ લગભગ નગણ્ય છે, કારણ કે તેનો મોટાભાગનો ભાગ વાતાવરણમાં જ બળી જશે.
