વિશ્વ સત્તા બનવા માટેના ચીનના ધખારા જાણીતા છે અને તે ઝડપભેર પોતાના લશ્કરને વધુને વધુ શક્તિશાળી બનાવી રહ્યું છે અને પોતાનો અણુશસ્ત્રોનો જથ્થો વધારી રહ્યું છે. સિક્ચુઆન પ્રાંતમાં ગુપ્ત સુવિધાઓ પર ચીન આક્રમક રીતે તેના પરમાણુ શસ્ત્રાગારનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે. ચીનનું પરમાણુ શસ્ત્રાગાર ઝડપથી વધ્યું છે અને હવે તે 2026ની શરૂઆત સુધીમાં લગભગ 600 વોરહેડ્સ સાથે વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું શસ્ત્રાગાર છે, જે માત્ર રશિયા અને અમેરિકાથી પાછળ છે.
ચીન હવે 2030 સુધીમાં 1,000 થી વધુ અણુબોમ્બ ધરાવવા સુધી પહોંચવાના માર્ગ પર છે. પરંતુ આપણા માટે ચિંતા વધારે તેવો અહેવાલ હાલમાં એ બહાર આવ્યો છે કે અરૂણાચલ પ્રદેશની નજીક જ તે એક વિશાળ અણુ સુવિધા વિકસાવી રહ્યું છે. સેટેલાઇટ ઈમેજોમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચીનના સિક્ચુઆન પ્રાંતના પહાડોમાં ઊંડે આવેલી ગુપ્ત પરમાણુ સુવિધાઓમાં વિસ્તરણ અને અપગ્રેડેશન જોવા મળ્યું છે, જે અરુણાચલ પ્રદેશથી લગભગ 800 કિમી દૂર છે.
આની વિગતો ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સના અહેવાલમાં આપવામાં આવી હતી, જેમાં સિક્ચુઆનની ખીણોમાં બે મુખ્ય સાઇટ્સ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો: ઝિતોંગ અને પિંગતોંગ. માઓ ઝેડોંગ યુગની ચીનની થર્ડ ફ્રન્ટ પહેલના ભાગરૂપે આ સુવિધાઓ મૂળભૂત રીતે છ દાયકા પહેલા અમેરિકા અથવા તત્કાલીન સોવિયેત યુનિયનના સંભવિત હુમલાઓથી પરમાણુ ઉત્પાદનને બચાવવા માટે બનાવવામાં આવી હતી. NYT અહેવાલ મુજબ, હજારો વૈજ્ઞાનિકો, ઇજનેરો અને કામદારોએ પહાડી વિસ્તારોમાં આંતરિક પરમાણુ સામ્રાજ્ય કોતરી કાઢ્યું હતું. પરંતુ 1980 ના દાયકામાં તણાવ ઓછો થતાં ઘણી સાઇટ્સમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો અથવા તે બંધ કરવામાં આવી હતી.
આ સાઇટ્સના કર્મચારીઓ નજીકના મિયાનયાંગમાં નવી લેબમાં ખસેડાયા હતા. જો કે, છેલ્લા બે દાયકામાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે, ચીન હવે ફરીથી આ અણુ સવલત વિકસાવવા માંડ્યું છે. જિયોસ્પેશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એક્સપર્ટ રેની બાબિયાર્ઝ, જેમણે સેટેલાઇટ ઇમેજનું વિશ્લેષણ કર્યું અને NYT સાથે તેમના તારણો શેર કર્યા, તેમણે આ ફેરફારોને ઝડપી વૃદ્ધિ તરીકે વર્ણવ્યા છે. બાબિયાર્ઝે નોંધ્યું હતું કે ચીનભરમાં વિવિધ પરમાણુ સાઇટ્સ પર ઉત્ક્રાંતિ 2019ની આસપાસથી વેગ પકડી રહી છે. પરમાણુ શસ્ત્રો તેનો એક અભિન્ન ભાગ છે. ચીને ઓપરેશનલ સજ્જતા અંગેની ચિંતાઓને વચ્ચે પીપલ્સ લિબરેશન આર્મીના રોકેટ ફોર્સના નેતૃત્વમાં ફેરબદલ કર્યો છે. સિક્ચુઆનની ઝિતોંગ વેલીમાં અણુ સવલત વિકસાવાઇ રહી છે. ઝિતોંગમાં, ઇજનેરોએ ખીણના વિસ્તારમાં નવા બંકરો અને રક્ષણાત્મક દિવાલો બનાવી છે.
એક નવા સંકુલમાં વ્યાપક પાઇપિંગ છે, જે સૂચવે છે કે તે અત્યંત જોખમી પદાર્થોનું સંચાલન કરે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ બંકરો અને કિલ્લેબંધીવાળા વિસ્તારો સંભવતઃ ઉચ્ચ વિસ્ફોટકોના પરીક્ષણ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે – જે રાસાયણિક સંયોજનો પરમાણુ સામગ્રીને સંકુચિત કરવા અને વોરહેડ્સમાં સાંકળ પ્રતિક્રિયા શરૂ કરવા માટે વિસ્ફોટ કરે છે. પિંગતોંગ વેલીની સુવિધા પ્લુટોનિયમ-પેક્ડ વોરહેડ કોર્સનું ઉત્પાદન કરે છે એવી અટકળ છે. પિંગતોંગ, અન્ય એક ખીણમાં આવેલી ડબલ-ફેન્સીંગ સુવિધા છે, જે પરમાણુ વોરહેડ્સ માટે પ્લુટોનિયમ-પેક્ડ કોર્સ – જેને પિટ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે – ઉત્પન્ન કરતી હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેના મુખ્ય માળખામાં 360-ફૂટ ઊંચી વેન્ટિલેશન સ્ટેક છે. તાજેતરના નવીનીકરણમાં નવા વેન્ટ્સ અને હીટ ડિસ્પર્સર્સનો સમાવેશ થાય છે, અને મુખ્ય ઇમારતની બાજુમાં વધારાનું બાંધકામ ચાલુ છે.
પ્રવેશદ્વારની ઉપર, મોટા અક્ષરોમાં ચીની નેતા શી જિનપિંગનું એક સૂત્ર પ્રદર્શિત છે: તમારા મૂળ હેતુને વળગી રહો અને હંમેશા મિશનને યાદ રાખો, જે અવકાશમાંથી પણ જોઈ શકાય છે. આ સિક્ચુઆન સાઇટ્સ પ્રાંતમાં અનેક ગુપ્ત પરમાણુ-સંબંધિત સ્થળોમાંની એક છે જેમાં વિસ્તરણ અને અપગ્રેડેશન જોવામાં આવ્યું છે. આ નિર્માણમાં મિયાનયાંગમાં એક વિશાળ લેસર ઇગ્નિશન લેબનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે વાસ્તવિક વિસ્ફોટો વિના પરમાણુ વોરહેડ્સના અભ્યાસમાં મદદ કરી શકે છે.
ચીનનો પરમાણુ ભંડાર 2030 સુધીમાં લગભગ બમણો થઈ જશે. પેન્ટાગોનના તાજેતરના વાર્ષિક અંદાજ મુજબ, 2024ના અંત સુધીમાં ચીનનો પરમાણુ ભંડાર 600 થી વધુ વોરહેડ્સનો હતો અને 2030 સુધીમાં તે 1,000 સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. જોકે આ અમેરિકા અને રશિયા પાસે રહેલા હજારો વોરહેડ્સ કરતા ઘણું ઓછું છે, પરંતુ તેની વૃદ્ધિની ગતિ ચિંતા પેદા કરે છે. વળી ચીન ભારે ગુપ્તતા જાળવતું હોવાને કારણે તેની ઘણી ગતિવિધિઓની માત્ર અકટળો કરવાની રહે છે.
આનાથી સ્વાભાવિક રીતે અમેરિકા સાથે તણાવ વધ્યો છે, ખાસ કરીને કારણ કે વોશિંગ્ટન અને મોસ્કો વચ્ચેની છેલ્લી મોટી દ્વિપક્ષીય શસ્ત્ર નિયંત્રણ સંધિ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે, જેનાથી પરમાણુ શસ્ત્રો પર કોઈ બંધનકર્તા વૈશ્વિક નિયમો બાકી રહ્યા નથી. અમેરિકી અધિકારીઓ દલીલ કરે છે કે ભાવિ કોઈપણ કરારમાં ચીનનો સમાવેશ થવો જોઈએ, પરંતુ બેઇજિંગે તેમાં કોઈ રસ દાખવ્યો નથી. ચીનના આ અપગ્રેડેશનના ઉદ્દેશ્યો પણ સ્પષ્ટ નથી. ચીને અરુણાચલ પ્રદેશથી આશરે 800 કિમી દૂર સિક્ચુઆન પ્રાંતમાં ગુપ્ત રીતે તેના પરમાણુ શસ્ત્રાગારમાં વધારો કર્યો છે તે બાબત આપણા માટે વધુ ચિંતા જન્માવનારી છે.
