અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને લઈને ઉડાન ભરનાર તેમના સત્તાવાર હેલિકોપ્ટર મરીન વન અને એક પેસેન્જર વિમાન વચ્ચે થયેલી નજીકની ઘટનાનું કારણ સામે આવ્યું છે. તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ સિસ્ટમમાં ઉપયોગમાં લેવાતા રેડિયો સંપર્કમાં આવેલી ખામીને કારણે કંટ્રોલર્સને મરીન વનની ઉડાન અંગે સમયસર જરૂરી ચેતવણી મળી શકી નહોતી. ખાસ વાત એ છે કે આ ટેકનિકલ સમસ્યાની જાણ ઘટના બનવાના લગભગ એક અઠવાડિયા પહેલાં જ થઈ ગઈ હતી. તેમ છતાં 4 ઓગસ્ટે બંને વિમાન જોખમી રીતે નજીક આવી ગયા. આ ઘટના ત્યારે બની જ્યારે ટ્રમ્પનું મરીન વન હેલિકોપ્ટર વ્હાઇટ હાઉસ નજીકના વિસ્તારમાંથી ઉડાન ભરી રહ્યું હતું. તે જ સમયે રીગન નેશનલ એરપોર્ટ પરથી એક પેસેન્જર વિમાનને પણ ટેકઓફ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. બંને વિમાન થોડા સમય માટે એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી ગયા હતા. જોકે, પાઇલટોની સતર્કતા અને સમયસર લેવાયેલા પગલાંને કારણે સંભવિત ટક્કર ટળી ગઈ હતી.
તપાસમાં સામે આવેલી માહિતી પ્રમાણે સમગ્ર ઘટનાની પાછળ મુખ્ય કારણ રેડિયો સંપર્કની ખામી હતી. સામાન્ય રીતે રાષ્ટ્રપતિના હેલિકોપ્ટર મરીન વનના ઉડાન ભરતા પહેલાં એર ટ્રાફિક કંટ્રોલર્સને તેની જાણ કરવામાં આવે છે. આ ચેતવણીના આધારે કંટ્રોલર્સ અન્ય વિમાનોની અવરજવરનું સંચાલન કરે છે, જેથી હેલિકોપ્ટર અને અન્ય એરક્રાફ્ટ વચ્ચે સુરક્ષિત અંતર જળવાઈ રહે. પરંતુ આ ઘટનાના દિવસે જરૂરી સંદેશ કંટ્રોલ ટાવર સુધી પહોંચી શક્યો નહોતો. પરિણામે કંટ્રોલર્સને મરીન વન ઉડાન ભરવાનું હતું તેની યોગ્ય સમયે જાણકારી મળી નહીં. બીજી તરફ રીગન નેશનલ એરપોર્ટ પરથી પેસેન્જર વિમાનને ટેકઓફની મંજૂરી મળી ગઈ. બંને એરક્રાફ્ટ એક જ વિસ્તારમાં હતા અને આ કારણે પરિસ્થિતિ ગંભીર બની હતી.
રેડિયો સિસ્ટમમાં આ સમસ્યા અચાનક ઊભી થઈ નહોતી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 30 જુલાઈએ, એટલે કે ઘટનાના લગભગ એક અઠવાડિયા પહેલાં, મરીન વનના પાઇલટ્સ અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલર્સ વચ્ચે બેઠક થઈ હતી. આ બેઠકમાં રેડિયો સંપર્કની સમસ્યા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠક દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે મરીન વનના ઉડાન ભરવાના લગભગ ત્રણ મિનિટ પહેલાં આપવામાં આવતી ચેતવણી કંટ્રોલ ટાવર સુધી પહોંચી રહી નહોતી. એટલે કે સિસ્ટમમાં રહેલી સમસ્યા અંગે સંબંધિત અધિકારીઓ પહેલેથી જ જાણતા હતા. આ ખામી હોવા છતાં 4 ઓગસ્ટના રોજ આવી સ્થિતિ ફરી સર્જાઈ અને મરીન વન તથા પેસેન્જર વિમાન વચ્ચેનું અંતર ખૂબ ઓછું થઈ ગયું.
રેડિયો સંપર્ક યોગ્ય રીતે ન થાય તો મરીન વનની ઉડાન અંગે કંટ્રોલર્સને જાણ કેવી રીતે કરવી તે અંગે પણ વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા નક્કી કરવામાં આવી હતી. બેઠકમાં નક્કી થયું હતું કે જો રેડિયો દ્વારા સંદેશો ન પહોંચે તો કોઈ અન્ય વિમાન અથવા વ્યક્તિ મારફતે કંટ્રોલ ટાવર સુધી માહિતી પહોંચાડવામાં આવશે. 4 ઓગસ્ટે મરીન વનના પાઇલટ્સે આ વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો હતો. તેમણે જોઈન્ટ બેઝ એનાકોસ્ટિયા-બોલિંગ મારફતે કંટ્રોલ ટાવર સુધી મેસેજ પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ આ વ્યવસ્થા પણ અપેક્ષા પ્રમાણે અસરકારક સાબિત થઈ નહીં. પરિણામે કંટ્રોલર્સને મરીન વનની ઉડાન અંગે જરૂરી માહિતી સમયસર મળી નહીં.
આ દરમિયાન પેસેન્જર વિમાનને ટેકઓફ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી. બંને એરક્રાફ્ટ હવામાં આવ્યા બાદ તેમની વચ્ચેનું અંતર ઝડપથી ઘટ્યું. અમેરિકાની નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેફ્ટી બોર્ડના પ્રારંભિક ડેટા પ્રમાણે બંને વિમાનો વચ્ચેનું સૌથી ઓછું આડું અંતર આશરે 1.3 કિલોમીટર રહ્યું હતું. તેમની ઊંચાઈમાં પણ માત્ર 250 ફૂટનો તફાવત હતો. આ પરિસ્થિતિ ગંભીર હતી, કારણ કે સામાન્ય સુરક્ષા ધોરણો મુજબ બંને એરક્રાફ્ટ વચ્ચે આટલું ઓછું અંતર રહેવું જોખમી માનવામાં આવે છે. લાગુ નિયમો પ્રમાણે આવી સ્થિતિમાં વિમાનો વચ્ચે ઓછામાં ઓછું 2.4 કિલોમીટરનું અંતર અથવા ઊંચાઈમાં ઓછામાં ઓછો 500 ફૂટનો તફાવત હોવો જરૂરી છે.
સદનસીબે પેસેન્જર વિમાનમાં રહેલી ટક્કરથી બચાવવાની સિસ્ટમે ચેતવણી આપી હતી. આ સિસ્ટમનો હેતુ નજીક આવી રહેલા અન્ય એરક્રાફ્ટ અંગે પાઇલટ્સને સમયસર ચેતવણી આપવાનો હોય છે. આ ઉપરાંત મરીન વનના પાઇલટ્સે પણ પેસેન્જર વિમાનને જોઈ લીધું હતું. તેમણે પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જરૂરી પગલું લીધું અને થોડીવાર માટે હેલિકોપ્ટરને રોકી રાખ્યું. પરિણામે બંને એરક્રાફ્ટ અલગ થઈ ગયા અને મોટી દુર્ઘટના ટળી ગઈ. આ ઘટનામાં કોઈ ટક્કર થઈ નહોતી અને કોઈ જાનહાનિ પણ થઈ નથી. જોકે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિનું હેલિકોપ્ટર સામેલ હોવાથી આ ઘટનાને ગંભીરતાથી લેવામાં આવી રહી છે. રાષ્ટ્રપતિની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા હેલિકોપ્ટર માટે એર ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટમાં કોઈપણ પ્રકારની ખામી ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ઘટના બાદ રેડિયો સિસ્ટમની ટેકનિકલ તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસ પછી સમસ્યાને દૂર કરવા માટે રેડિયો રીસીવરની જગ્યા બદલવામાં આવી. અગાઉ રીસીવર રહેણાંક વિસ્તારમાં સ્થાપિત હતું. તેને ત્યાંથી હટાવીને રીગન નેશનલ એરપોર્ટના કંટ્રોલ ટાવરની ઉપરના ભાગમાં લગાવવામાં આવ્યું. સ્થાન બદલ્યા બાદ સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું અને રેડિયો સંપર્ક યોગ્ય રીતે કામ કરતો હોવાનું જાણવા મળ્યું. આ સુધારા બાદ મરીન વન અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ વચ્ચે સંદેશાવ્યવહાર વધુ વિશ્વસનીય બન્યો હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
આ ઘટના એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે રીગન નેશનલ એરપોર્ટ અગાઉ એક ગંભીર હવાઈ અકસ્માતનો સામનો કરી ચૂક્યું છે. 29 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ એક પેસેન્જર વિમાન અને અમેરિકી સેનાના બ્લેક હોક હેલિકોપ્ટર વચ્ચે હવામાં ટક્કર થઈ હતી. આ દુર્ઘટનામાં 67 લોકોનાં મોત થયા હતા. આ અકસ્માત બાદ રીગન એરપોર્ટની આસપાસ હેલિકોપ્ટર અને પેસેન્જર વિમાનોની અવરજવર અંગેના સુરક્ષા નિયમો પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું. હવાઈ ટ્રાફિકને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે વિવિધ નિયંત્રણો અને વ્યવસ્થાઓ કડક કરવામાં આવી હતી. આવી સ્થિતિમાં માત્ર થોડા સમય માટે રાષ્ટ્રપતિના હેલિકોપ્ટર અને પેસેન્જર એરક્રાફ્ટ વચ્ચે રહેલું ઓછું અંતર પણ ચિંતાનો વિષય બન્યું છે.
તપાસમાં સામે આવેલી માહિતી એ પણ દર્શાવે છે કે ટેકનિકલ ખામીની જાણકારી અગાઉથી હોવા છતાં વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા પૂરતી અસરકારક રીતે કામ કરી શકી નહોતી. જો પાઇલટ્સે સમયસર પેસેન્જર વિમાનને જોઈ ન લીધું હોત અથવા ટક્કરથી બચાવતી સિસ્ટમ દ્વારા ચેતવણી ન મળી હોત, તો પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકતી હતી. હાલ રેડિયો સિસ્ટમમાં જરૂરી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે અને તેનું પરીક્ષણ પણ સફળ રહ્યું છે. જોકે, આ ઘટના એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ, પાઇલટ્સ અને ટેકનિકલ સિસ્ટમ વચ્ચે યોગ્ય સંકલન કેટલું મહત્વનું છે તે ફરી એકવાર બતાવે છે. ખાસ કરીને રાષ્ટ્રપતિના હેલિકોપ્ટર જેવી અત્યંત સુરક્ષિત ઉડાનમાં દરેક ચેતવણી અને સંદેશો સમયસર કંટ્રોલર્સ સુધી પહોંચે તે જરૂરી છે.
મરીન વન અને પેસેન્જર વિમાન વચ્ચે ટક્કર તો ટળી ગઈ, પરંતુ આ ઘટનાએ હવાઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓ તરફ ફરી ધ્યાન દોર્યું છે. અગાઉથી જાણકારી હોવા છતાં સમસ્યા સંપૂર્ણપણે દૂર ન થઈ શકવી પણ તપાસનો મહત્વનો મુદ્દો બની છે. હવે રેડિયો સિસ્ટમમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો બાદ આવી ઘટના ફરી ન બને તે સુનિશ્ચિત કરવું સંબંધિત તંત્ર માટે સૌથી મોટી જવાબદારી રહેશે.
