ભાજપના બંધારણમાં ધર્મનિરપેક્ષતા અને સમાજવાદ છે પરંતુ પાર્ટી હવે એ ભૂલી ગઇ છે

સ્થાપનાના 40 મા વર્ષમાં પ્રવેશ્યા બાદ ભારતીય જનતા પાર્ટી(Bharatiya Janata Party) શુક્રવારે ચૂંટણી પછી તેના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્યસભાની એનડી(NDA)એ બેઠકોનો આંકડો વધારીને પહેલી વખત 100 પર પહોંચી છે. ભાજપની સ્થાપના 6એપ્રિલ 1980માં થઈ હતી જ્યારે તેના સભ્યોને જનતા પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. જનતા પાર્ટીએ તત્કાલીન કોંગ્રેસ સરકાર(Congress government) વિરુદ્ધ રચાયેલો સંયુક્ત વિપક્ષી મોરચો હતો. 1951માં અસ્તિત્વમાં આવેલા ભારતીય જનસંઘનો પણ જનતા પાર્ટી નામના આ મોરચામાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

ભાજપના બંધારણમાં ધર્મનિરપેક્ષતા અને સમાજવાદ છે પરંતુ પાર્ટી હવે એ ભૂલી ગઇ છે

જનસંઘ તેના પોતાના રેકોર્ડ અનુસાર, ત્રણ કારણોસર સ્થાપવામાં આવ્યો હતો. પહેલું કારણ ડિસેમ્બર 1950 માં સરદાર વલ્લભભાઇ પટેલનું મૃત્યુ હતું, બીજું કારણ શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીએ એ વર્ષે નહેરુ સરકારમાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું અને ત્રીજું કારણ 1950 ની ચૂંટણી હતી, ત્યાર બાદ પી.ડી.ટંડનને કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષપદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. ટંડનને હિન્દુ પરંપરાવાદી માનવામાં આવતો હતો અને નહેરુના ધર્મનિરપેક્ષતાના સિદ્ધાંતનો વિરોધ કરતા હતા. સરદાર પટેલના મોત બાદ ટંડને રાજીનામું આપ્યું હતું. આ સિવાય, જનસંઘે તેની સ્થાપના માટેનું બીજું કારણ જણાવ્યું છે.

1948માં મહાત્મા ગાંધીની હત્યા અને તેના નેતા એમ.એસ.ગોલવલકરની ધરપકડ બાદ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ પર આ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આરએસએએસ એક રાજકીય પક્ષ તરીકે નોંધાયેલ ન હતો અને 1949 માં બંધારણને એ શરતે હટાવવામાં આવ્યું હતું કે આરએસએસ બંધારણ અપનાવે અને આરએસએસ તેમાં સંમત થાય. તે જ સમયે, સંઘે રાજકારણમાં શા માટે ભાગ લેવો જોઈએ તેના આરએસએસમાં તેના મુખપત્ર ઓર્ગેનાઇઝરમાં લેખો પ્રકાશિત થયા હતા. ગોલવલકરે સંકલ્પ કર્યો કે આરએસએસને રાજકીય પક્ષ બનાવવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ સ્વયંસેવકોને તેમની પોતાની રાજકીય પક્ષ બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

ભાજપના બંધારણમાં ધર્મનિરપેક્ષતા અને સમાજવાદ છે પરંતુ પાર્ટી હવે એ ભૂલી ગઇ છે

આ કાર્યકરોએ શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી સાથે મળીને ભારતીય જનસંઘ(Indian People’s Union)ની સ્થાપના કરી હતી. મુખર્જી અગાઉ હિન્દુ મહાસભાના વડા હતા. ગોલવલકરે તેમના કેટલાક લોકોને પક્ષના બંધારણમાં જોડાવા કહ્યું, જેમાં દીનદયાળ ઉપાધ્યાય, ઉત્તર પ્રદેશના સંઘ પ્રચારક, અટલબિહારી વાજપેયી અને લાલકૃષ્ણ અડવાણી(Atal Behari Vajpayee and LK Advani), જેમણે ઓર્ગેનાઇઝરમાં ફિલ્મ સમીક્ષાઓ લખી હતી. આ સમય સુધીમાં, આરએસએસ 25 વર્ષ જૂની સંસ્થા બની ગઈ હતી અને નાગપુરની બહાર તેના પગલાનો વિસ્તાર કર્યો હતો. આ રીતે, જનસંઘની સ્થાપના સાથે, સંઘે ઘણાં રાજ્યોમાં તેનો ફેલાવો ફેલાવવામાં મદદ કરી. 1953 માં મુખર્જીના અવસાન પછી સંઘને જનસંઘ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણની તક મળી.દેશની પહેલી ચૂંટણીમાં જનસંઘ ફક્ત થોડી જ બેઠકો જીતી શક્યો હતો અને આ ટ્રેન્ડ 1970 સુધી ચાલુ રહ્યો હતો જ્યારે અટલબિહારી વાજપેયીની આગેવાની હેઠળના જનસંઘ જનતા પાર્ટીમાં અન્ય વિરોધી પક્ષોમાં ભળી ગયા હતા.

પરંતુ જ્યારે સંઘના સભ્યોને જનતા પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા ત્યારે 1980 માં નવી પાર્ટીની રચના કરવામાં આવી, પરંતુ વાજપેયીએ આ પાર્ટીનું નામ ભારતીય જનસંઘ નામ આપવાની ના પાડી. વાજપેયીએ નવી પાર્ટીનું નામ ભારતીય જનતા પાર્ટી રાખ્યું અને સંઘની બહારના લોકોનો પણ સમાવેશ કરવાનું શરૂ કર્યું અને બીજું કે ભાજપના બંધારણને જનસંઘની રચનાથી અલગ રાખવામાં આવ્યું હતું અને ભારતના ધર્મનિરપેક્ષતા અને સમાજવાદનું પાલન કરવાનું વચન પણ આપ્યું હતું. ભાજપનું બંધારણ અને એફિડેવિટ હજી સમાવિષ્ટ છે અને તેના સભ્યો હજી પણ સહી કરે છે.

ભાજપના બંધારણમાં ધર્મનિરપેક્ષતા અને સમાજવાદ છે પરંતુ પાર્ટી હવે એ ભૂલી ગઇ છે

પરંતુ નવી રચાયેલી પાર્ટી ભાજપ કોઈ સારું કામ કરી શકી નહીં અને 1984 ની ચૂંટણીમાં રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં લગભગ આખું વિપક્ષ સાફ થઈ ગયું. ભાજપે પણ માત્ર 2 બેઠકો જીતી હતી. પરંતુ વિશ્વ હિંદુ પરિષદના બાબરી મસ્જિદ આંદોલનથી ભાજપનું ભાગ્ય બદલાઈ ગયું. ડિસેમ્બર 1949માં, કોઈએ બાબરી મસ્જિદમાં ભગવાન રામ અને સીતાની બે મૂર્તિઓ મૂકી, જેના પછી વિવાદ શરૂ થયો હતો. આ આંદોલનમાં જોડાતી વખતે ધર્મનિરપેક્ષતાની પ્રતિજ્ઞાને અવગણવામાં આવી હતી અને પાર્ટીના નવા અધ્યક્ષ લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની માગને સમર્થન આપ્યું હતું. જો કે જન સંઘના મેનિફેસ્ટોમાં અયોધ્યા ક્યાંય ન હતું.

ભાજપના બંધારણમાં ધર્મનિરપેક્ષતા અને સમાજવાદ છે પરંતુ પાર્ટી હવે એ ભૂલી ગઇ છે

અયોધ્યા પ્રોજેક્ટમાં ભાગ લઈને અડવાણીએ સમાજનું ધ્રુવીકરણ કરવાનું કામ કર્યું અને ભાજપને તેનો ફાયદો થયો અને 1989 ની ચૂંટણીમાં 85 બેઠકો પર વિજય મેળવ્યો. આ પછી ભાજપે જનતા દળ નામના ગઠબંધનમાં ભાગ લીધો, પરંતુ આ વખતે સરકારે માત્ર બહારથી ટેકો આપ્યો હતો. ટૂંક સમયમાં જ જનતા દળની સરકાર પડી અને અડવાણી ફરી બાબરીના મુદ્દા સાથે મેદાનમાં ઊતર્યા અને આખરે ડિસેમ્બર 1992 માં બાબરી મસ્જિદ તોડી પાડવામાં આવી. આ પછી, આ હુલ્લડમાં 2000 થી વધુ ભારતીયો મૃત્યુ પામ્યાં હતાં. બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસ અને ત્યાર બાદ થયેલી હિંસાના પરિણામે ભાજપની લોકપ્રિયતામાં ભારે વધારો થયો. 1998 ની ચૂંટણીમાં, ભાજપે વાજીપેયીના નેતૃત્વ હેઠળ 182 બેઠકો જીતી, 1999 ની ચૂંટણીમાં 180 બેઠકો જીતી અને સત્તામાં આવી. પરંતુ 2004 ની ચૂંટણીમાં પાર્ટી માત્ર 138 બેઠકો જીતવામાં સફળ રહી અને સત્તામાંથી બહાર નીકળી ગઈ.

ભાજપ સત્તા પર રહીને અયોધ્યા મુદ્દા અને તેના મુસ્લિમ વિરોધી વલણથી દૂર રહ્યો. આમાં માત્ર 2002 ના ગુજરાતના રમખાણમાં ફેરફાર હતો, જેના પછી વાજપેયીએ મોદીને ગુજરાતના મુખ્ય પ્રધાન પદથી દૂર કરવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ તે પછી જે બન્યું તે કોઈ પણ વૈચારિક પક્ષ માટે ઉદાહરણ છે. નેતા હંમેશાં એવા વ્યક્તિની સામે જોખમમાં હોય છે જે વધુ કટ્ટર અને પ્રભાવશાળી છે. આવી સ્થિતિમાં, જ્યારે વાજપેયી મોદીને દૂર કરવામાં નિષ્ફળ ગયા, ત્યારે દિવાલ પર લખેલું લેખન સ્પષ્ટ દેખાઈ આવ્યું. ભાજપના બંધારણીય વચનોને ટાળીને બીજેપીએ મોદીને બઢતી આપી અને તેમના નેતૃત્વ હેઠળ, પાર્ટી બીજી વાર સત્તા પર આવી ગઈ, જેમાં 2019 માં 300 થી વધુ બેઠકો મળી હતી. બંગાળમાં શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીથી શરૂ થયેલી પાર્ટીની વાર્તા ફરી તે જ રાજ્યમાં પાછી ફરવાની છે.

-આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.

Related Posts