NEET UG પરીક્ષાનાં પેપર લીક થયા પછી રાજસ્થાનનું બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું કોચિંગ શહેર સીકર દેશભરમાં સમાચારમાં છે તેનું કારણ એ છે કે પેપર લીક કેસ સીકર સાથે જોડાયેલો છે. સીકરમાં કોચિંગ ઉદ્યોગ લગભગ ત્રણ દાયકા જૂનો છે. આ ત્રણ દાયકા દરમિયાન સીકરે રાજસ્થાનના કોચિંગ હબ કોટાને ટક્કર આપીને દેશવ્યાપી ઓળખ મેળવી છે. આજે સીકરમાં આશરે ૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનો કોચિંગ ઉદ્યોગ ચાલતો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
રાજસ્થાનના કોટાએ કોચિંગ સિટી તરીકે દેશભરમાં ખ્યાતિ મેળવી છે. તેના પગલે રાજસ્થાનનું બીજું એક શહેર સીકર પણ ઝડપથી તેનું અનુકરણ કરી રહ્યું છે. કોટાના ઉદાહરણને અનુસરીને ૧૮ થી ૨૦ રાજ્યોના વિદ્યાર્થીઓ મેડિકલ (NEET) અને એન્જિનિયરિંગ (JEE) પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી માટે સીકર આવે છે. NEET ૨૦૨૪ માં દેશમાં શ્રેષ્ઠ પરિણામ અને ટોપર આવ્યા બાદ સીકરનું નામ સમાચારમાં હતું. સીકરે NEET ૨૦૨૫ માં પણ ટોપર્સ ઉત્પન્ન કર્યાં. આ પરિણામોએ સીકરને કોચિંગ હબ તરીકે નવી ઓળખ આપી હતી. અહીં શાળાઓ અને કોલેજોનું એક મોટું નેટવર્ક ઉભરી આવ્યું છે. પીજી અને હોસ્ટેલ ઉદ્યોગો પણ તેજીમાં છે.
પહેલાં સીકરમાં સરકારી કલ્યાણ કોલેજની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને પછી લો કોલેજની સ્થાપના થઈ. સીકરમાં કોચિંગ ઉદ્યોગ લગભગ ત્રણ દાયકા જૂનો છે. અહીં કોચિંગ ઉદ્યોગ શરૂ કરવાનું શ્રેય મોટા ભાગે CLC ના સ્થાપક એન્જિનિયર શ્રવણ ચૌધરીને જાય છે. કોટાને પડકારવા માટે CLC ની સ્થાપના ૧૯૯૬ માં ખૂબ જ નાના પાયે કરવામાં આવી હતી. તેની સફળતા સાથે સીકર રાજસ્થાનમાં ઘર ઘરમાં જાણીતું નામ બન્યું. સીકરમાં કોચિંગ એક ઉદ્યોગ તરીકે ખીલવા લાગ્યું. સીકરમાં લગભગ ૩,૦૦૦ છાત્રાલયો છે. ઘણાં ઘરોમાં પેઇંગ ગેસ્ટની સિસ્ટમ પણ કાર્યરત છે. કોરોના મહામારી પછી સિકર એક કોચિંગ હબ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આજે સિકરમાં લગભગ ૧.૨૫ લાખ વિદ્યાર્થીઓ NEET/JEE ની તૈયારી કરી રહ્યાં છે.
કોટામાં કાર્યરત અનેક કોચિંગ સેન્ટરોએ અહીં શાખાઓ ખોલવાનું શરૂ કર્યું. તેમાં દાસવાણી ક્લાસ, બંસલ ક્લાસ અને કરિયર કોચિંગ, જેવાં અન્ય અગ્રણી નામો સામેલ હતાં. પછી ૨૦૦૭માં સીકરમાં ગુરુકૃપા કોચિંગ સેન્ટરનો ઉદય થયો. ત્યાં સુધીમાં સીકરમાં કોચિંગ સંસ્કૃતિ સ્થાપિત થઈ ગઈ હતી. વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ કોચિંગ થીમ, તેના ફાયદા અને અન્ય પાસાંઓ બંનેને સમજી ગયાં. ગુરુકૃપાએ ઝડપથી CLCના હરીફ તરીકે પોતાને સ્થાપિત કરી દીધું.
દરમિયાન, પ્રિન્સ ગ્રુપ શાળાથી આગળ વધીને, કોચિંગ ક્ષેત્રમાં પણ પ્રવેશ્યું. તેના સંચાલકોએ પ્રિન્સ એજ્યુકેશન હબની સ્થાપના કરી. આ વલણ અવિરત ચાલુ રહ્યું. આજે નાની અને મોટી બંને પ્રકારની લગભગ એક ડઝન કોચિંગ સંસ્થાઓએ સીકરમાં પોતાને સ્થાપિત કરી લીધી છે. આજે આખું શહેર વર્ષભર વિદ્યાર્થીઓની સિદ્ધિઓ દર્શાવતાં બિલબોર્ડથી ભરેલું દેખાય છે.
કોટા અને સીકરના કોચિંગ ઉદ્યોગો વચ્ચે એક મહત્ત્વપૂર્ણ તફાવત એ છે કે સીકર ફક્ત તબીબી અને ઇજનેરી પ્રવેશ પરીક્ષાઓ માટે જ નહીં, પરંતુ તમામ પ્રકારની નોકરીઓ માટે પણ કોચિંગ આપે છે. સીકર તબીબી અને ઇજનેરી ઉપરાંત સંરક્ષણ સેવાઓ માટે એક મુખ્ય કોચિંગ હબ છે. અહીંનાં યુવાનોનું પ્રાથમિક સ્વપ્ન લશ્કરમાં જોડાવાનું હોવાથી, કોચિંગ સેન્ટરોએ આ જુસ્સાનો લાભ ઉઠાવ્યો છે અને સંરક્ષણ સંબંધિત નોકરીઓ માટે શૈક્ષણિક કોચિંગ અને શારીરિક તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું છે. આજે દેશભરનાં વિદ્યાર્થીઓ તબીબી અને ઇજનેરી પ્રવેશ પરીક્ષાઓની તૈયારી કરવા માટે સીકર આવે છે. કોચિંગે સીકરના અર્થતંત્રને વેગ આપ્યો છે.
કોટામાં કોચિંગ અને સીકરમાં કોચિંગ વચ્ચે મોટો તફાવત છે. અહીંની સફળતાનું રહસ્ય કોચિંગ સેન્ટરોમાં ભણાવતાં શિક્ષકોની સખત મહેનત છે. કોટા જેવી અહીં કોઈ મોટી બ્રાન્ડ નથી. સીકરમાં કોચિંગ સ્થાપિત કરનારાઓ ગુવાડ ગામના મહેનતુ યુવાનો છે. તેઓ અહીં બાળકોને વ્યાવસાયિક રીતે નહીં પણ શુદ્ધ ભાવનાથી શીખવે છે. તેમનામાં સીકરનું નામ ઊંચું કરવાનો જુસ્સો છે. આ જુસ્સાએ સીકરને કોચિંગમાં આ ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડ્યું છે.
દેશભરનાં વિદ્યાર્થીઓ તરફથી મળેલા પ્રતિભાવને કારણે બહુમાળી કોચિંગ સેન્ટરોએ સીકર શહેરનું વાતાવરણ બદલી નાખ્યું છે. પિપરાલી રોડ, નવલગઢ રોડ અને સીકર બાયપાસ સંપૂર્ણપણે કોચિંગ સેન્ટરો અને છાત્રાલયોથી ભરેલાં છે. આશરે ૨૦ થી ૨૫ હજાર પરિવારોની આજીવિકા કોચિંગ અને સંબંધિત વ્યવસાયો પર નિર્ભર છે. એકલા સીકર શહેરમાં જ નાની અને મોટી ૪૦૦ જેટલી ખાનગી શાળાઓ છે અને સમગ્ર જિલ્લામાં આશરે ૨,૦૦૦ જેટલી શાળાઓ હોવાનો અંદાજ છે. કોચિંગ ઉદ્યોગના ઉદયથી સીકરની આજુબાજુમાં પણ જમીનના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે.
NEET પરીક્ષા પછી પણ કોઈને ખ્યાલ નહોતો કે પેપર લીક થયું છે. સીકરની કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં ભૌતિકશાસ્ત્રના શિક્ષક ૩ મેના રોજ બપોરે ૧.૩૦ વાગ્યાની આસપાસ પોલીસ સ્ટેશન આવ્યા હતા. તેમણે પોલીસ સ્ટેશનના ડ્યુટી ઓફિસરને પોતાનો ફોન બતાવ્યો અને કહ્યું કે NEETનું પ્રશ્નપત્ર પરીક્ષા પહેલાં આવી ગયું હતું અને લગભગ ૧૫૦ પ્રશ્નો પરીક્ષામાં જે રીતે હતા તે જ રીતે લખાયેલા હતા. બે દિવસ પછી તેમણે NTA ને પરીક્ષાનાં પેપર અંગે ફરિયાદ કરતો ઇમેઇલ મોકલ્યો. ત્યાર બાદ NTA એ ગુપ્તચર બ્યુરો અને રાજસ્થાન પોલીસનો સંપર્ક કર્યો. તપાસ એજન્સીએ કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનાં સંચાલકો, શિક્ષકો, હોસ્ટેલ સંચાલકો અને વિદ્યાર્થીઓ સહિત લગભગ ૧૫૦ લોકોની પૂછપરછ કરી હતી. ઘણાં લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી હતી. પેપર લીકની વાત સૌ પ્રથમ સીકરથી જાણીતી થઈ હતી.
સીકરનો એક વિદ્યાર્થી કેરળમાં MBBS કરી રહ્યો છે. તેણે સીકરમાં તેના એક મિત્રને પેપર મોકલ્યું, જેણે પછી કોચિંગ સેન્ટરનાં કેટલાંક અન્ય વિદ્યાર્થીઓને મોકલ્યું. રાજસ્થાનના સ્પેશ્યલ ઓપરેશન ગ્રુપ (SOG) ના IG અજય પાલ લાંબાના જણાવ્યા અનુસાર પેપર લીકના સમાચાર પર જયપુર શહેર, જયપુર ગ્રામીણ, અલવર, સીકર, ઝુઝુનુ પોલીસ અને SOG ટીમે દોઢસો વિદ્યાર્થીઓ, તેમના મિત્રો અને પરિવારના સભ્યોની પૂછપરછ કરી હતી. તપાસના આધારે CBI એ ૧૩ મેના રોજ જયપુરના જામવરમગઢથી દિનેશ બિનવાલ, તેના ભાઈ માંગીલાલ બિનવાલ અને દિનેશના પુત્ર વિકાસ બિનવાલની ધરપકડ કરી હતી. મહારાષ્ટ્રના શુભમ ખૈરનારની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
છેલ્લાં દસ વર્ષથી એક કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં રસાયણશાસ્ત્રના શિક્ષક કૃષ્ણા સુંડાએ જણાવ્યું કે સીકરમાં મોટા ભાગની કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સંચાલકો કોટાથી શિક્ષિત, IIM-IIT સ્નાતક છે. અહીંની કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં સારાં પરિણામો જોવા મળ્યાં તેના પરિણામે રાજસ્થાન, હરિયાણા, દિલ્હી, પંજાબ અને અન્ય વિસ્તારોના અન્ય જિલ્લાઓમાંથી વિદ્યાર્થીઓ મોટી સંખ્યામાં સીકર આવવા લાગ્યાં. તેમનું માનવું છે કે છેલ્લાં આઠ વર્ષોમાં સીકરે સફળતાપૂર્વક પોતાને એક કોચિંગ હબ તરીકે સ્થાપિત કર્યું છે.
સીકરમાં ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિનાં બાળકોની સંખ્યા મોટી છે. સીકરમાં NEET ઉમેદવારોની સંખ્યાને જોતાં, હવે મેડિકલ કોલેજો ખુલી રહી છે. સીકર-જયપુર રોડ પર એક મોટી ખાનગી મેડિકલ કોલેજનું કામ ઝડપથી ચાલી રહ્યું છે. સીકરની એક કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડિરેક્ટરે નામ ન આપવાની શરતે આરોપ લગાવ્યો છે કે કોચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ વચ્ચે પરસ્પર સ્પર્ધા પણ પેપર લીક થવાનું એક કારણ છે. કોચિંગ સંસ્થાનાં પરિણામો વિદ્યાર્થીઓ પર અસર કરે છે. તેમનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ વધુ સારાં પરિણામો પ્રાપ્ત કરીને વધુ નફો કરવાનો છે.
