તાજેતરના અઠવાડિયામાં, મારા વતન રાજ્ય કર્ણાટકનાં અખબારોમાં રાજ્યના મુખ્યમંત્રી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી વચ્ચેના સત્તાના સંઘર્ષ વિશે અસંખ્ય અહેવાલો આવ્યા છે. નાયબ મુખ્યમંત્રીના સમર્થકો દાવો કરે છે કે, જ્યારે મેં 2023માં કોંગ્રેસે સત્તા ફરી મેળવી ત્યારે પાર્ટીના હાઈકમાન્ડે સિદ્ધારમૈયાને પ્રથમ અઢી વર્ષ માટે મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપવાનું કહ્યું હતું, ત્યાર બાદ ડી.કે. શિવકુમાર તેમનું પદ સંભાળશે. સિદ્ધારમૈયાના અનુયાયીઓ આનો વિવાદ કરે છે અને કહે છે કે તેમનો માણસ પૂરાં પાંચ વર્ષ સત્તામાં રહેશે. જેમ જેમ તે મધ્યવર્તી ચિહ્ન નજીક આવ્યું અને હાઈકમાન્ડ મૌન રહ્યું, તેમ તેમ નાસ્તા, લંચ અને ડિનર મીટિંગ્સની શ્રેણીઓ યોજાઈ જ્યાં દરેક નેતાએ સ્થાનિક ધારાસભ્યો, જ્ઞાતિ સંસ્થાઓના વડાઓ વગેરેમાં પોતાના પક્ષ માટે સમર્થન માંગ્યું.
આ કૉલમ નેતૃત્વના વિવાદથી આગળ વધીને સમગ્ર કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસ સરકારના પ્રદર્શનની તપાસ કરે છે. ચાલો, પહેલાં ગત વિધાનસભા ચૂંટણીના મહિનાઓને યાદ કરીએ. ત્યારે સમાચાર અહેવાલોમાં હિજાબ, હલાલ, લવ જેહાદ અને તેના જેવા મુદ્દાઓનું વર્ચસ્વ હતું. રાજ્યમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી સત્તામાં હતી અને હંમેશની જેમ, સાંપ્રદાયિક ધ્રુવીકરણને ઉત્તેજન આપીને ફરીથી ચૂંટણી જીતવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેનું વહીવટી પ્રદર્શન ઓછું પ્રભાવશાળી હતું. આ જાણીને, તેને આશા હતી કે રાજ્યનાં મુસ્લિમોને રાક્ષસી ચિતરીને, તે કોઈક રીતે હિંદુઓમાં ફરીથી ચૂંટણી જીતવા માટે પૂરતી જમીન પાછી મેળવશે.
કર્ણાટક માટે સદ્ભાગ્યે, આ વ્યૂહરચના નિષ્ફળ રહી. કોંગ્રેસે નોંધપાત્ર બહુમતી સાથે ચૂંટણી જીતી અને સિદ્ધારમૈયાએ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા. તેમની સરકારના કાર્યકાળનું એક નિર્વિવાદ લક્ષણ સાંપ્રદાયિક તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો છે. રાજ્યમાં મુસ્લિમોની મોટી વસ્તી છે (કુલના અંદાજે 13%), તેમજ ખ્રિસ્તીઓની પણ નોંધપાત્ર સંખ્યા છે અને આ બંને સમુદાયોએ, કોઈ પ્રશ્ન વિના, મે 2023 થી તે પહેલાંના મહિનાઓ અને વર્ષોની સરખામણીમાં વધુ સુરક્ષિત અનુભવ્યું છે.
કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસને અન્ય બાબતોની સાથે સાથે તેની પાંચ ગેરંટીના વચન દ્વારા સત્તા પર લાવવામાં આવી હતી: મહિલાઓ અને છોકરીઓને મફત બસ મુસાફરી, મહિલા-મુખ્ય પરિવારોને રોકડ ટ્રાન્સફર, વધારાનું અનાજ અને દરેક ઘરને 200 યુનિટ મફત વીજળી અને અંતે, શિક્ષિત પણ બેરોજગાર યુવાનોને સ્ટાઈપેન્ડ. જો કે આ યોજનાઓનો હજુ સુધી કોઈ મોટા પાયે વિદ્વત્તાપૂર્ણ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ સ્વતંત્ર નિરીક્ષકોના અહેવાલો સૂચવે છે કે તેઓ સામાજિક સુરક્ષા કવચ ઊભું કરવામાં મામૂલી સફળતા ભોગવી શક્યા હશે.
આ કર્ણાટકમાં સિદ્ધારમૈયા સરકારની સિદ્ધિઓ છે; સાપેક્ષ સાંપ્રદાયિક શાંતિ અને લક્ષિત કલ્યાણવાદ. મારા વતન રાજ્યમાં કોંગ્રેસ શાસનના એકત્રીસ મહિનાના અન્ય કોઈ સકારાત્મક પરિણામો વિશે વિચારવું અશક્ય નહીં તો મુશ્કેલ છે. વહીવટી ઉદાસીનતા અને અક્ષમતાનાં ચિહ્નો ખાસ કરીને રાજધાની બેંગલુરુમાં દેખાય છે, જ્યાં રસ્તાઓની બગડતી હાલત અને તેના પરિણામે ટ્રાફિક જામને કારણે શહેરનાં રહેવાસીઓને ઘણી તકલીફ પડી છે. રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેસે પણ અહેવાલોની શ્રેણી પ્રસારિત કરી છે કે કેવી રીતે ભારતની આઈટી ક્રાંતિનું પ્રદર્શન જેવું શહેર તેના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પતનને કારણે સ્થિરતા અને ક્ષયનો સામનો કરી રહ્યું છે.
જાહેર આક્રોશનો સામનો કરતાં, નાયબ મુખ્યમંત્રી—જેઓ બેંગલુરુના પ્રભારી મંત્રી પણ છે—તેમણે શહેરના ઉત્તર ભાગને—જ્યાં એરપોર્ટ આવેલું છે—દક્ષિણ ભાગ સાથે જોડવા માટે એક ભૂગર્ભ ટનલ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જ્યાં મુખ્ય સોફ્ટવેર અને બાયોટેક કંપનીઓ આવેલી છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે આનાથી એન્જિનિયરો અને વ્હાઇટ કોલર કામદારોની અવરજવરમાં સરળતા રહેશે, સાથે સાથે સામાન્ય નાગરિકોને પણ મદદ મળશે. છતાં જો કોઈ સરકારી કાર્યક્રમ ‘સફેદ હાથી’ ના નામને પાત્ર હોય, તો તે આ છે. દેશના અગ્રણી પરિવહન નિષ્ણાતો બેંગલુરુમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સમાં કામ કરે છે.
તેઓએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે ડેપ્યુટી સીએમની યોજના અવિવેકી અને બિનકાર્યક્ષમ છે, કારણ કે તે શહેરના જટિલ ભૂસ્તરશાસ્ત્ર પ્રત્યે બેધ્યાન છે અને ખાનગી ઓટોમોબાઈલ માલિકોની અયોગ્ય રીતે તરફેણ કરે છે. આ નિષ્ણાતો દલીલ કરે છે કે શહેરના પરિવહનની અડચણો ઉકેલવા માટે બસોનો મોટો કાફલો હોવો એ વધુ સારો વિકલ્પ છે, જેની અવરજવર હાલની મેટ્રો સિસ્ટમ સાથે સંકલિત કરી શકાય. નોંધપાત્ર રીતે, ડેપ્યુટી સીએમએ આ નિષ્ણાતોને મળવાનો પણ ઇનકાર કર્યો છે અને સરકારી તિજોરી પર ભારે ખર્ચે તેમના અત્યંત ખરાબ રીતે વિચારેલા ટનલ પ્રોજેક્ટ સાથે આગળ વધવાની યોજના ધરાવે છે.
શિવકુમારની રાજનીતિ મહત્ત્વાકાંક્ષા અને ઉતાવળ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે. દરમિયાન, સિદ્ધારમૈયા, જે એક સમયે સાચો જન આધાર ધરાવતા સત્તા અને આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ રાજકારણી હતા. તેઓ હવે પોતાનું પદ જાળવી રાખવા અને રાજ્યના ઇતિહાસમાં બે સંપૂર્ણ ટર્મ પૂરી કરનાર એકમાત્ર મુખ્યમંત્રી બનવામાં વ્યસ્ત હોય તેવું લાગે છે. આ બે માણસો વચ્ચેના સંઘર્ષે રાજ્યના શાસન પર વિપરીત અસર કરી છે. જો કે કેબિનેટમાં એવા કેટલાક મંત્રીઓ છે, જેઓ અત્યંત સક્ષમ છે, પરંતુ તેઓ તેમના સંબંધિત પોર્ટફોલિયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં અસમર્થ રહ્યા છે, કારણ કે તેઓ બે ટોચના નેતાઓ વચ્ચેના વિવાદમાં ફસાયેલા છે.
કર્ણાટક કોંગ્રેસની સમસ્યાઓ પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વની હેરાન કરી દે તેવી અક્ષમતાને કારણે વધી રહી છે. આ સત્તાનાં બહુવિધ કેન્દ્રો હોવાને કારણે ઉદ્ભવે છે. મલ્લિકાર્જુન ખડગે ટેકનિકલી કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ છે અને તે પોતે કર્ણાટકના હોવાથી એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે મુખ્યમંત્રી પદ પર હાઈકમાન્ડની સ્થિતિ પર તેમનો નિર્ણાયક અભિપ્રાય હશે. જો કે, ખડગે સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી પ્રત્યે અત્યંત આદરણીય છે અને એવું લાગે છે કે પ્રિયંકા ગાંધીને પણ પોતાનો અભિપ્રાય આપવો ગમે છે. તેથી નવી દિલ્હીમાં સત્તાના ચાર અલગ-અલગ સ્રોતો છે, જેમને સિદ્ધારમૈયા અને શિવકુમાર અને તેમનાં સમર્થકોએ અપીલ કરવાની હોય છે. નવાઈ નથી કે રાજ્ય કોંગ્રેસ આ સ્થિતિમાં છે. મેં અગાઉ બેંગલુરુ જે સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે તે વિશે વાત કરી છે. જો કે, એ સ્વીકારવું અગત્યનું છે કે શહેર રાજ્યની વસ્તીના પાંચમા ભાગ કરતાં પણ ઓછું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. કર્ણાટકના સર્વાંગી વિકાસ માટે તેની રાજધાનીની પરિવહન અને પાણીની સમસ્યાઓ ઉકેલવા કરતાં ઘણું વધારે જરૂરી છે. તેમાં આધુનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિનાં અન્ય કેન્દ્રો બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
જેથી તમિલનાડુ અને મહારાષ્ટ્ર જેવાં પડોશી રાજ્યોની જેમ કર્ણાટક મોટા પાયે ઔદ્યોગિક-વેપારી રોજગાર અને ટેક્સની આવક પેદા કરવા માટે માત્ર એક જ શહેર પર નિર્ભર ન રહે અને વસ્તીનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ કૃષિ પર નિર્ભર હોવાથી, તેમાં ખેડૂતોને સિંચાઈ અને ધિરાણ પૂરું પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે તેમને વધુ ટકાઉ પદ્ધતિઓ તરફ વાળવામાં આવે છે. વધુમાં, શહેરી અને ગ્રામીણ રહેવાસીઓ બંને માટે, જાહેર આરોગ્ય અને શિક્ષણ સુવિધાઓ સુધારવા માટે કર્ણાટક સરકાર દ્વારા ઘણું કરવાનું બાકી છે. અંતે, રાજ્યના અસાધારણ સમૃદ્ધ કુદરતી અને સાંસ્કૃતિક વારસાને જોતાં, પ્રવાસન ખરેખર સરકાર માટે રસનું મુખ્ય ક્ષેત્ર હોવું જોઈએ, કારણ કે તેમાં રોજગાર અને આવક બંને પેદા કરવાની અપાર ક્ષમતા છે.
છતાં જો કોઈ સ્થાનિક પ્રેસના અહેવાલો તપાસે, તો આમાંનો કોઈ પણ મુદ્દો, જે રાજ્યના વર્તમાન અને ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે, તેના પર મુખ્યમંત્રી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી વચ્ચેના વિવાદ જેટલું ધ્યાન પણ આપવામાં આવતું નથી. ખરેખર, ક્યારેક એવું લાગે છે કે આ બે માણસોને પણ બીજો કોઈ જ રસ નથી. સિદ્ધારમૈયા પાસે એક સમયે રાજ્ય માટે એક વિઝન હતું; તેઓ તે ગુમાવી બેઠા છે. શિવકુમારની વાત કરીએ તો, મુખ્યમંત્રી બનવાની તેમની પ્રબળ ઈચ્છા સિવાય, અન્ય જે બાબત તેમને રસ ધરાવતી હોય તે પેલો ખરાબ રીતે વિચારેલો અને ઘણો ખર્ચાળ ટનલ પ્રોજેક્ટ છે.
નોંધપાત્ર રીતે, રાજ્યના સામાજિક અને આર્થિક વિકાસના આ મોટા પ્રશ્નો વિરોધ પક્ષને પણ જરાય ચિંતિત કરતા નથી. કર્ણાટકમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં આદિત્યનાથ જેવા પ્રભાવશાળી મુખ્યમંત્રીઓ દ્વારા સ્થાપિત ઉદાહરણને અનુસરીને વધુ સાંપ્રદાયિક બની ગઈ છે. તે બીજું કંઈ નહીં પણ ધાર્મિક લઘુમતીઓના નફરત અને શંકા દ્વારા સંચાલિત છે. ભાજપ પાસે કર્ણાટકનાં મતદારોને આપવા માટે કોઈ સકારાત્મક વિઝન નથી અને જનતા દળ (સેક્યુલર)ની વાત કરીએ તો, તે માત્ર એચ. ડી. દેવગૌડા અને તેમનાં વંશજોના સ્વાર્થને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેમની પ્રથમ ટર્મમાં, 2013 અને 2018 વચ્ચે, સિદ્ધારમૈયાએ સ્થિર અને તદ્દન સક્ષમ વહીવટ પૂરો પાડ્યો હતો. તેમની બીજી ટર્મમાં, વાર્તા દિશાહીનતા, મૂંઝવણ અને તીવ્ર જૂથબંધીની રહી છે. અન્ય સંજોગોમાં નાગરિકે વિરોધ પક્ષને સંગઠિત થવા કહ્યું હોત. પરંતુ આ કિસ્સામાં, જો મે 2028માં યોજાનારી આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળનો વિરોધ પક્ષ સત્તા પર આવે, તો તે જે પણ સરકાર બનાવશે તે અત્યારે જે છે તેના કરતાં એટલી જ અક્ષમ અને ચોક્કસપણે વધુ દ્વેષપૂર્ણ હશે. જો કે, આગામી ચૂંટણી પહેલાં બે વર્ષથી વધુનો સમય બાકી છે, જે કર્ણાટક કોંગ્રેસ માટે ફરીથી સંગઠિત થવા, ફરીથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અને રાજ્ય અને તેનાં નાગરિકોને તે પ્રકારનો વહીવટ પૂરો પાડવા માટે પૂરતો છે જે તે ઈચ્છે છે અને તેને મળવો જોઈએ. કોંગ્રેસ ખરેખર આવું કરી શકે છે કે કેમ તે બીજી બાબત છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
તાજેતરના અઠવાડિયામાં, મારા વતન રાજ્ય કર્ણાટકનાં અખબારોમાં રાજ્યના મુખ્યમંત્રી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી વચ્ચેના સત્તાના સંઘર્ષ વિશે અસંખ્ય અહેવાલો આવ્યા છે. નાયબ મુખ્યમંત્રીના સમર્થકો દાવો કરે છે કે, જ્યારે મેં 2023માં કોંગ્રેસે સત્તા ફરી મેળવી ત્યારે પાર્ટીના હાઈકમાન્ડે સિદ્ધારમૈયાને પ્રથમ અઢી વર્ષ માટે મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપવાનું કહ્યું હતું, ત્યાર બાદ ડી.કે. શિવકુમાર તેમનું પદ સંભાળશે. સિદ્ધારમૈયાના અનુયાયીઓ આનો વિવાદ કરે છે અને કહે છે કે તેમનો માણસ પૂરાં પાંચ વર્ષ સત્તામાં રહેશે. જેમ જેમ તે મધ્યવર્તી ચિહ્ન નજીક આવ્યું અને હાઈકમાન્ડ મૌન રહ્યું, તેમ તેમ નાસ્તા, લંચ અને ડિનર મીટિંગ્સની શ્રેણીઓ યોજાઈ જ્યાં દરેક નેતાએ સ્થાનિક ધારાસભ્યો, જ્ઞાતિ સંસ્થાઓના વડાઓ વગેરેમાં પોતાના પક્ષ માટે સમર્થન માંગ્યું.
આ કૉલમ નેતૃત્વના વિવાદથી આગળ વધીને સમગ્ર કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસ સરકારના પ્રદર્શનની તપાસ કરે છે. ચાલો, પહેલાં ગત વિધાનસભા ચૂંટણીના મહિનાઓને યાદ કરીએ. ત્યારે સમાચાર અહેવાલોમાં હિજાબ, હલાલ, લવ જેહાદ અને તેના જેવા મુદ્દાઓનું વર્ચસ્વ હતું. રાજ્યમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી સત્તામાં હતી અને હંમેશની જેમ, સાંપ્રદાયિક ધ્રુવીકરણને ઉત્તેજન આપીને ફરીથી ચૂંટણી જીતવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેનું વહીવટી પ્રદર્શન ઓછું પ્રભાવશાળી હતું. આ જાણીને, તેને આશા હતી કે રાજ્યનાં મુસ્લિમોને રાક્ષસી ચિતરીને, તે કોઈક રીતે હિંદુઓમાં ફરીથી ચૂંટણી જીતવા માટે પૂરતી જમીન પાછી મેળવશે.
કર્ણાટક માટે સદ્ભાગ્યે, આ વ્યૂહરચના નિષ્ફળ રહી. કોંગ્રેસે નોંધપાત્ર બહુમતી સાથે ચૂંટણી જીતી અને સિદ્ધારમૈયાએ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા. તેમની સરકારના કાર્યકાળનું એક નિર્વિવાદ લક્ષણ સાંપ્રદાયિક તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો છે. રાજ્યમાં મુસ્લિમોની મોટી વસ્તી છે (કુલના અંદાજે 13%), તેમજ ખ્રિસ્તીઓની પણ નોંધપાત્ર સંખ્યા છે અને આ બંને સમુદાયોએ, કોઈ પ્રશ્ન વિના, મે 2023 થી તે પહેલાંના મહિનાઓ અને વર્ષોની સરખામણીમાં વધુ સુરક્ષિત અનુભવ્યું છે.
કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસને અન્ય બાબતોની સાથે સાથે તેની પાંચ ગેરંટીના વચન દ્વારા સત્તા પર લાવવામાં આવી હતી: મહિલાઓ અને છોકરીઓને મફત બસ મુસાફરી, મહિલા-મુખ્ય પરિવારોને રોકડ ટ્રાન્સફર, વધારાનું અનાજ અને દરેક ઘરને 200 યુનિટ મફત વીજળી અને અંતે, શિક્ષિત પણ બેરોજગાર યુવાનોને સ્ટાઈપેન્ડ. જો કે આ યોજનાઓનો હજુ સુધી કોઈ મોટા પાયે વિદ્વત્તાપૂર્ણ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ સ્વતંત્ર નિરીક્ષકોના અહેવાલો સૂચવે છે કે તેઓ સામાજિક સુરક્ષા કવચ ઊભું કરવામાં મામૂલી સફળતા ભોગવી શક્યા હશે.
આ કર્ણાટકમાં સિદ્ધારમૈયા સરકારની સિદ્ધિઓ છે; સાપેક્ષ સાંપ્રદાયિક શાંતિ અને લક્ષિત કલ્યાણવાદ. મારા વતન રાજ્યમાં કોંગ્રેસ શાસનના એકત્રીસ મહિનાના અન્ય કોઈ સકારાત્મક પરિણામો વિશે વિચારવું અશક્ય નહીં તો મુશ્કેલ છે. વહીવટી ઉદાસીનતા અને અક્ષમતાનાં ચિહ્નો ખાસ કરીને રાજધાની બેંગલુરુમાં દેખાય છે, જ્યાં રસ્તાઓની બગડતી હાલત અને તેના પરિણામે ટ્રાફિક જામને કારણે શહેરનાં રહેવાસીઓને ઘણી તકલીફ પડી છે. રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેસે પણ અહેવાલોની શ્રેણી પ્રસારિત કરી છે કે કેવી રીતે ભારતની આઈટી ક્રાંતિનું પ્રદર્શન જેવું શહેર તેના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પતનને કારણે સ્થિરતા અને ક્ષયનો સામનો કરી રહ્યું છે.
જાહેર આક્રોશનો સામનો કરતાં, નાયબ મુખ્યમંત્રી—જેઓ બેંગલુરુના પ્રભારી મંત્રી પણ છે—તેમણે શહેરના ઉત્તર ભાગને—જ્યાં એરપોર્ટ આવેલું છે—દક્ષિણ ભાગ સાથે જોડવા માટે એક ભૂગર્ભ ટનલ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જ્યાં મુખ્ય સોફ્ટવેર અને બાયોટેક કંપનીઓ આવેલી છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે આનાથી એન્જિનિયરો અને વ્હાઇટ કોલર કામદારોની અવરજવરમાં સરળતા રહેશે, સાથે સાથે સામાન્ય નાગરિકોને પણ મદદ મળશે. છતાં જો કોઈ સરકારી કાર્યક્રમ ‘સફેદ હાથી’ ના નામને પાત્ર હોય, તો તે આ છે. દેશના અગ્રણી પરિવહન નિષ્ણાતો બેંગલુરુમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સમાં કામ કરે છે.
તેઓએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે ડેપ્યુટી સીએમની યોજના અવિવેકી અને બિનકાર્યક્ષમ છે, કારણ કે તે શહેરના જટિલ ભૂસ્તરશાસ્ત્ર પ્રત્યે બેધ્યાન છે અને ખાનગી ઓટોમોબાઈલ માલિકોની અયોગ્ય રીતે તરફેણ કરે છે. આ નિષ્ણાતો દલીલ કરે છે કે શહેરના પરિવહનની અડચણો ઉકેલવા માટે બસોનો મોટો કાફલો હોવો એ વધુ સારો વિકલ્પ છે, જેની અવરજવર હાલની મેટ્રો સિસ્ટમ સાથે સંકલિત કરી શકાય. નોંધપાત્ર રીતે, ડેપ્યુટી સીએમએ આ નિષ્ણાતોને મળવાનો પણ ઇનકાર કર્યો છે અને સરકારી તિજોરી પર ભારે ખર્ચે તેમના અત્યંત ખરાબ રીતે વિચારેલા ટનલ પ્રોજેક્ટ સાથે આગળ વધવાની યોજના ધરાવે છે.
શિવકુમારની રાજનીતિ મહત્ત્વાકાંક્ષા અને ઉતાવળ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે. દરમિયાન, સિદ્ધારમૈયા, જે એક સમયે સાચો જન આધાર ધરાવતા સત્તા અને આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ રાજકારણી હતા. તેઓ હવે પોતાનું પદ જાળવી રાખવા અને રાજ્યના ઇતિહાસમાં બે સંપૂર્ણ ટર્મ પૂરી કરનાર એકમાત્ર મુખ્યમંત્રી બનવામાં વ્યસ્ત હોય તેવું લાગે છે. આ બે માણસો વચ્ચેના સંઘર્ષે રાજ્યના શાસન પર વિપરીત અસર કરી છે. જો કે કેબિનેટમાં એવા કેટલાક મંત્રીઓ છે, જેઓ અત્યંત સક્ષમ છે, પરંતુ તેઓ તેમના સંબંધિત પોર્ટફોલિયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં અસમર્થ રહ્યા છે, કારણ કે તેઓ બે ટોચના નેતાઓ વચ્ચેના વિવાદમાં ફસાયેલા છે.
કર્ણાટક કોંગ્રેસની સમસ્યાઓ પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વની હેરાન કરી દે તેવી અક્ષમતાને કારણે વધી રહી છે. આ સત્તાનાં બહુવિધ કેન્દ્રો હોવાને કારણે ઉદ્ભવે છે. મલ્લિકાર્જુન ખડગે ટેકનિકલી કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ છે અને તે પોતે કર્ણાટકના હોવાથી એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે મુખ્યમંત્રી પદ પર હાઈકમાન્ડની સ્થિતિ પર તેમનો નિર્ણાયક અભિપ્રાય હશે. જો કે, ખડગે સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી પ્રત્યે અત્યંત આદરણીય છે અને એવું લાગે છે કે પ્રિયંકા ગાંધીને પણ પોતાનો અભિપ્રાય આપવો ગમે છે. તેથી નવી દિલ્હીમાં સત્તાના ચાર અલગ-અલગ સ્રોતો છે, જેમને સિદ્ધારમૈયા અને શિવકુમાર અને તેમનાં સમર્થકોએ અપીલ કરવાની હોય છે. નવાઈ નથી કે રાજ્ય કોંગ્રેસ આ સ્થિતિમાં છે. મેં અગાઉ બેંગલુરુ જે સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે તે વિશે વાત કરી છે. જો કે, એ સ્વીકારવું અગત્યનું છે કે શહેર રાજ્યની વસ્તીના પાંચમા ભાગ કરતાં પણ ઓછું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. કર્ણાટકના સર્વાંગી વિકાસ માટે તેની રાજધાનીની પરિવહન અને પાણીની સમસ્યાઓ ઉકેલવા કરતાં ઘણું વધારે જરૂરી છે. તેમાં આધુનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિનાં અન્ય કેન્દ્રો બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
જેથી તમિલનાડુ અને મહારાષ્ટ્ર જેવાં પડોશી રાજ્યોની જેમ કર્ણાટક મોટા પાયે ઔદ્યોગિક-વેપારી રોજગાર અને ટેક્સની આવક પેદા કરવા માટે માત્ર એક જ શહેર પર નિર્ભર ન રહે અને વસ્તીનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ કૃષિ પર નિર્ભર હોવાથી, તેમાં ખેડૂતોને સિંચાઈ અને ધિરાણ પૂરું પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે તેમને વધુ ટકાઉ પદ્ધતિઓ તરફ વાળવામાં આવે છે. વધુમાં, શહેરી અને ગ્રામીણ રહેવાસીઓ બંને માટે, જાહેર આરોગ્ય અને શિક્ષણ સુવિધાઓ સુધારવા માટે કર્ણાટક સરકાર દ્વારા ઘણું કરવાનું બાકી છે. અંતે, રાજ્યના અસાધારણ સમૃદ્ધ કુદરતી અને સાંસ્કૃતિક વારસાને જોતાં, પ્રવાસન ખરેખર સરકાર માટે રસનું મુખ્ય ક્ષેત્ર હોવું જોઈએ, કારણ કે તેમાં રોજગાર અને આવક બંને પેદા કરવાની અપાર ક્ષમતા છે.
છતાં જો કોઈ સ્થાનિક પ્રેસના અહેવાલો તપાસે, તો આમાંનો કોઈ પણ મુદ્દો, જે રાજ્યના વર્તમાન અને ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે, તેના પર મુખ્યમંત્રી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી વચ્ચેના વિવાદ જેટલું ધ્યાન પણ આપવામાં આવતું નથી. ખરેખર, ક્યારેક એવું લાગે છે કે આ બે માણસોને પણ બીજો કોઈ જ રસ નથી. સિદ્ધારમૈયા પાસે એક સમયે રાજ્ય માટે એક વિઝન હતું; તેઓ તે ગુમાવી બેઠા છે. શિવકુમારની વાત કરીએ તો, મુખ્યમંત્રી બનવાની તેમની પ્રબળ ઈચ્છા સિવાય, અન્ય જે બાબત તેમને રસ ધરાવતી હોય તે પેલો ખરાબ રીતે વિચારેલો અને ઘણો ખર્ચાળ ટનલ પ્રોજેક્ટ છે.
નોંધપાત્ર રીતે, રાજ્યના સામાજિક અને આર્થિક વિકાસના આ મોટા પ્રશ્નો વિરોધ પક્ષને પણ જરાય ચિંતિત કરતા નથી. કર્ણાટકમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં આદિત્યનાથ જેવા પ્રભાવશાળી મુખ્યમંત્રીઓ દ્વારા સ્થાપિત ઉદાહરણને અનુસરીને વધુ સાંપ્રદાયિક બની ગઈ છે. તે બીજું કંઈ નહીં પણ ધાર્મિક લઘુમતીઓના નફરત અને શંકા દ્વારા સંચાલિત છે. ભાજપ પાસે કર્ણાટકનાં મતદારોને આપવા માટે કોઈ સકારાત્મક વિઝન નથી અને જનતા દળ (સેક્યુલર)ની વાત કરીએ તો, તે માત્ર એચ. ડી. દેવગૌડા અને તેમનાં વંશજોના સ્વાર્થને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેમની પ્રથમ ટર્મમાં, 2013 અને 2018 વચ્ચે, સિદ્ધારમૈયાએ સ્થિર અને તદ્દન સક્ષમ વહીવટ પૂરો પાડ્યો હતો. તેમની બીજી ટર્મમાં, વાર્તા દિશાહીનતા, મૂંઝવણ અને તીવ્ર જૂથબંધીની રહી છે. અન્ય સંજોગોમાં નાગરિકે વિરોધ પક્ષને સંગઠિત થવા કહ્યું હોત. પરંતુ આ કિસ્સામાં, જો મે 2028માં યોજાનારી આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળનો વિરોધ પક્ષ સત્તા પર આવે, તો તે જે પણ સરકાર બનાવશે તે અત્યારે જે છે તેના કરતાં એટલી જ અક્ષમ અને ચોક્કસપણે વધુ દ્વેષપૂર્ણ હશે. જો કે, આગામી ચૂંટણી પહેલાં બે વર્ષથી વધુનો સમય બાકી છે, જે કર્ણાટક કોંગ્રેસ માટે ફરીથી સંગઠિત થવા, ફરીથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અને રાજ્ય અને તેનાં નાગરિકોને તે પ્રકારનો વહીવટ પૂરો પાડવા માટે પૂરતો છે જે તે ઈચ્છે છે અને તેને મળવો જોઈએ. કોંગ્રેસ ખરેખર આવું કરી શકે છે કે કેમ તે બીજી બાબત છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.