દુનિયામાં અત્યારે પહેલેથી જ હોર્મુઝ સંકટને કારણે ઇંધણ પુરવઠાને લઈને ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે. મિડલ ઇસ્ટમાં વધી રહેલા તણાવના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય પર દબાણ વધી ગયું છે. આવી સ્થિતિમાં હવે બે નવી મોટી ઘટનાઓએ સમગ્ર વિશ્વની ચિંતા વધારી દીધી છે. એક તરફ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ પર આપવામાં આવેલી કામચલાઉ છૂટછાટ આગળ વધારવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ યુક્રેને રશિયાની મહત્વપૂર્ણ ઓઇલ રિફાઇનરી પર મોટો ડ્રોન હુમલો કર્યો છે. આ બંને ઘટનાઓના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવવાની આશંકા વધી ગઈ છે.
અમેરિકાએ અગાઉ માર્ચ અને એપ્રિલ મહિનામાં રશિયન તેલ પર કેટલીક મર્યાદિત છૂટછાટ આપી હતી. જોકે આ છૂટ માત્ર એવા ટેન્કરો માટે હતી જેમાં રશિયન ક્રૂડ પહેલેથી જ ભરાયેલું હતું. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતા તણાવ અને ઇરાન સાથેના સંઘર્ષને કારણે વિશ્વભરમાં ઓઇલ સપ્લાય પ્રભાવિત થઈ રહ્યો હોવાથી ભારત, ઇન્ડોનેશિયા જેવા દેશોએ અમેરિકા પાસે આ છૂટછાટ ચાલુ રાખવાની માંગ કરી હતી. આ દેશોનું માનવું હતું કે જો રશિયન તેલ પર પ્રતિબંધ વધુ કડક બનશે તો વૈશ્વિક બજારમાં ઇંધણની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. પરંતુ યુરોપિયન દેશો સતત અમેરિકાને દબાણ કરી રહ્યા હતા કે રશિયા પરના પ્રતિબંધોમાં કોઈ નરમાઈ ન રાખવી જોઈએ. યુરોપિયન દેશોનું કહેવું હતું કે રશિયા યુક્રેન સામેના યુદ્ધ માટે તેલમાંથી મળતા નાણાંનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. આખરે અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે આ છૂટછાટને આગળ ન વધારવાનો નિર્ણય લીધો અને તે સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત થઈ ગઈ. હવે રશિયન તેલ ખરીદતા દેશો પર વધુ દબાણ આવી શકે છે અને વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય પર તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે.
આ આર્થિક દબાણ વચ્ચે યુક્રેને પણ રશિયાને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. યુક્રેને રશિયાના રિયાઝાન શહેરમાં આવેલી વિશાળ ઓઇલ રિફાઇનરીને નિશાન બનાવીને ડ્રોન હુમલો કર્યો છે. આ હુમલા બાદ રિફાઇનરીમાં ભીષણ આગ ફાટી નીકળી હતી. રિયાઝાન ક્ષેત્રના ગવર્નર પાવેલ મલ્કોવના જણાવ્યા અનુસાર હુમલામાં ઓછામાં ઓછા ચાર લોકોના મોત થયા છે, જ્યારે અનેક લોકો ઘાયલ થયા છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોમાં રશિયાની સરકારી કંપની રોસનેફ્ટની રિફાઇનરીમાં આગના મોટા ગોટેગોટા અને આકાશમાં ફેલાયેલો કાળો ધુમાડો સ્પષ્ટ જોવા મળ્યો હતો. આ રિફાઇનરી દર વર્ષે આશરે 1.7 કરોડ ટન ક્રૂડ ઓઇલ પ્રોસેસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, એટલે કે તે રશિયાના ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
નાસાની સેટેલાઇટ તસવીરોમાં પણ આ આગનો ધુમાડો લગભગ 100 કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલો જોવા મળ્યો હતો. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આવી મહત્વપૂર્ણ રિફાઇનરીઓ પર હુમલા ચાલુ રહેશે તો રશિયાની ઓઇલ સપ્લાય ક્ષમતા પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. હોર્મુઝ સંકટ, અમેરિકાના પ્રતિબંધો અને યુક્રેનના હુમલાના કારણે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઝડપથી વધી શકે છે. ખાસ કરીને ભારત જેવા દેશો માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક બની શકે છે, કારણ કે ભારત પોતાની ઊર્જાની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભર છે. જો વૈશ્વિક બજારમાં તેલ મોંઘું થશે તો તેની સીધી અસર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ, ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ અને મોંઘવારી પર પડશે. આગામી દિવસોમાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને મિડલ ઇસ્ટની સ્થિતિ કેવી રીતે આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે. કારણ કે આ બંને સંકટ હવે માત્ર રાજકીય કે સૈન્ય મુદ્દા નથી રહ્યા, પરંતુ વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય લોકોના જીવન સાથે સીધા જોડાઈ ગયા છે.
