મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના એનર્જી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર સંભવિત હુમલાની ચર્ચાઓ વચ્ચે ઈરાને અમેરિકા અને ઈઝરાયલને સીધી અને કડક ચેતવણી આપી છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે જો અમેરિકા અથવા ઈઝરાયલ તેના પર કોઈપણ પ્રકારનો હુમલો કરશે તો તેનો જવાબ માત્ર સીમિત કાર્યવાહીથી નહીં, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વના મહત્વના ઓઈલ અને ગેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નિશાન બનાવીને આપવામાં આવશે. ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી તસ્નીમના અહેવાલ મુજબ, ઈરાની સુરક્ષા તંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશે સંભવિત હુમલાનો સામનો કરવા માટે વ્યાપક વ્યૂહરચના તૈયાર કરી છે. આ વ્યૂહરચના હેઠળ ખાડી દેશોના મોટા તેલક્ષેત્રો, રિફાઈનરીઓ અને ગેસ પ્રોજેક્ટ્સને નિશાન બનાવવાની તૈયારી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
કયા દેશોના ઓઈલ અને ગેસ પ્રોજેક્ટ્સ નિશાના પર?
ઈરાનના દાવા મુજબ સંભવિત લક્ષ્યોમાં મધ્ય પૂર્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા કેન્દ્રોનો સમાવેશ થાય છે.
સાઉદી અરેબિયાઈરાને સાઉદી અરેબિયાના વિશ્વપ્રસિદ્ધ ઘાવર ઓઈલ ફીલ્ડને સંભવિત નિશાન તરીકે દર્શાવ્યું છે. આ ક્ષેત્ર વૈશ્વિક કાચા તેલના પુરવઠામાં મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપે છે. ઉપરાંત અબકૈક અને ખુરાઈસ જેવી વિશાળ ઓઈલ પ્રોસેસિંગ સુવિધાઓ પણ સંભવિત લક્ષ્યોમાં સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે.
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)
UAEના ઝાકુમ ઓઈલ ફીલ્ડ અને રુવાઈસ રિફાઈનરીને પણ ઈરાને સંભવિત નિશાન ગણાવ્યા છે. આ બંને પ્રોજેક્ટ્સ ખાડી વિસ્તારના ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
કતાર
વિશ્વના સૌથી મોટા કુદરતી ગેસ ભંડારોમાંના એક નોર્થ ફીલ્ડ તેમજ રાસ લફાન LNG ટર્મિનલ પણ ઈરાનની ચેતવણીમાં સામેલ હોવાનું કહેવાય છે. કતાર વૈશ્વિક LNG નિકાસમાં અગ્રણી દેશ છે.
કુવૈત અને બહરીન
કુવૈતનું બુર્ગન ઓઈલ ફીલ્ડ, જે વિશ્વના સૌથી મોટા ઓઈલ ક્ષેત્રોમાંનું એક છે, તેમજ બહરીનની સિત્રહ રિફાઈનરી પણ ઈરાનના સંભવિત લક્ષ્યોમાં સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે.
ઈઝરાયલ
ઈરાને ઈઝરાયલના લેવિયાથન અને તમાર ગેસ ક્ષેત્રોને પણ નિશાન બનાવવાની ચેતવણી આપી છે. આ બંને ગેસ ક્ષેત્ર ઈઝરાયલની ઊર્જા સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ફરી વધ્યો તણાવ
તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર અમેરિકા ઈરાન પર દબાણ વધારવા માટે વિવિધ વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. યુદ્ધવિરામ અને પરમાણુ મુદ્દે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ વચ્ચે બંને દેશો વચ્ચે કડવાશ વધી રહી છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે જો તેના પર કોઈ સૈન્ય કાર્યવાહી થશે તો તેનો જવાબ માત્ર અમેરિકાને નહીં પરંતુ તેના પ્રાદેશિક સહયોગીઓને પણ ભોગવવો પડશે.ઈરાનના એક વરિષ્ઠ સુરક્ષા અધિકારીએ જણાવ્યું હોવાનું અહેવાલોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દેશ કોઈપણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે તૈયાર છે અને હુમલાનો જવાબ “વ્યાપક અને અસરકારક” હશે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે મોટી અસર
જો મધ્ય પૂર્વના મુખ્ય ઓઈલ અને ગેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર હુમલા થાય તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર પડી શકે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ખાડી વિસ્તાર વિશ્વના કાચા તેલ અને LNG પુરવઠાનું કેન્દ્ર છે. અહીં કોઈ મોટો સૈન્ય સંઘર્ષ સર્જાય તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તેજી આવી શકે છે અને અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર તેની અસર જોવા મળી શકે છે.ભારત જેવા ઊર્જા આયાત પર આધારિત દેશો માટે પણ આવી સ્થિતિ પડકારજનક બની શકે છે, કારણ કે કાચા તેલના ભાવમાં વધારો થતાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય ઈંધણના ભાવ પર દબાણ વધી શકે છે.
સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં ચિંતા
ઈરાનની ચેતવણી બાદ મધ્ય પૂર્વમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ અને વૈશ્વિક રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ચિંતા વધી છે. અનેક દેશો પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. જો અમેરિકા, ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે સીધો સૈન્ય સંઘર્ષ શરૂ થાય તો તે સમગ્ર વિસ્તારમાં મોટા યુદ્ધનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
હાલની સ્થિતિ
હાલ સુધી અમેરિકા અથવા ઈઝરાયલ તરફથી ઈરાનના આ દાવા અંગે કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા જાહેર કરવામાં આવી નથી. બીજી તરફ, પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી હોવાથી વિશ્વભરના દેશો મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા આ તણાવ વચ્ચે હવે વિશ્વની નજર અમેરિકા, ઈરાન અને ઈઝરાયલના આગામી પગલાં પર ટકેલી છે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ નહીં થાય તો ઊર્જા સુરક્ષા, વૈશ્વિક વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ માટે ગંભીર પડકારો ઊભા થઈ શકે છે.
