માતાના નિધન બાદ પરિવારને સંભાળવા યુવતીએ છોડ્યા પોતાના સપના, આજે પણ સંતાનો માટે માતૃત્વ જીવતી અનેક માતાઓને આપી રહી છે હિંમત : કહેવાય છે કે માતાનું સ્થાન દુનિયામાં કોઈ લઈ શકતું નથી, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓ એવી બને છે જ્યાં દીકરી જ આખા પરિવાર માટે ‘મા’ બની જાય છે. સુરતની એક યુવતીએ પોતાના જીવનમાં આવેલા સંઘર્ષોને સ્વીકારી માત્ર પરિવારને જ નહીં, પરંતુ સમાજને પણ માતૃત્વ અને સમર્પણનો સાચો અર્થ સમજાવ્યો છે.
સુરત અને ભરૂચ વચ્ચે વસતા એક મધ્યવર્ગીય પરિવારમાં જન્મેલી રિતલ (નામ બદલેલું) આજે હજારો મહિલાઓ માટે પ્રેરણાનું પ્રતિક બની ગઈ છે. માત્ર 10 વર્ષની ઉંમરે તેણે પોતાની માતાને ગુમાવી હતી. માતાના નિધન બાદ પરિવાર પર દુઃખનો પહાડ તૂટી પડ્યો હતો. એ સમયે ઘરમાં નાના ભાઈ-બહેનોની જવાબદારી અને પિતાની આર્થિક મુશ્કેલીઓ વચ્ચે રિતલે ખૂબ નાની ઉંમરે જ પરિસ્થિતિને સમજવાની શરૂઆત કરી દીધી હતી.
જ્યાં સામાન્ય રીતે એ ઉંમરે બાળકો રમતા હોય છે, ત્યાં રિતલ રસોડાની જવાબદારી સંભાળતી, ભાઈ-બહેનોને તૈયાર કરતી અને ઘરના દરેક કામમાં પિતાને સહારો આપતી હતી. ધીમે-ધીમે પરિવાર માટે તે માત્ર દીકરી નહીં, પરંતુ ‘મા’ બની ગઈ.
પરિવારની જવાબદારી વચ્ચે પણ રિતલે પોતાનું શિક્ષણ અટકવા દીધું નહીં. અનેક મુશ્કેલીઓ વચ્ચે તેણે અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો અને પોલીસ વિભાગમાં ભરતી થવાનું સપનું જોયું. પરિવારની પરિસ્થિતિને કારણે ઘણી વખત તેને પોતાના સપનાઓ સાથે સમજૂતી કરવી પડી, પરંતુ તેણે હાર માની નહીં.
વર્ષો સુધી સંઘર્ષ કર્યા બાદ રિતલે ફરી પોતાના સપનાઓને પાંખ આપી. તેણે ફરીથી અભ્યાસ શરૂ કર્યો અને મહેનતના બળ પર પોલીસ ભરતીની પરીક્ષાની તૈયારી શરૂ કરી. સતત મહેનત અને આત્મવિશ્વાસના કારણે તે પરીક્ષામાં સફળ પણ રહી. આજ રોજ તે પોતાના ક્ષેત્રમાં કામ કરતી હોવા છતાં પરિવાર માટે એ જ મમતા અને જવાબદારી સાથે ઊભી છે.
રિતલ કહે છે કે, “માતાની ખોટ કોઈ પૂરી કરી શકતું નથી, પરંતુ પરિવારને તૂટતા બચાવવો એ મારી સૌથી મોટી ફરજ હતી. ભાઈ-બહેનોને સંભાળતા સંભાળતા ક્યારે હું પોતે ‘મા’ બની ગઈ તે મને પણ ખબર પડી નહીં.”આજના સમયમાં જ્યાં ઘણા લોકો પોતાના સપનાઓ માટે પરિવારથી દૂર થઈ જાય છે, ત્યાં રિતલ જેવી દીકરીઓ પરિવાર માટે પોતાના સપનાઓનો ત્યાગ કરી જીવન જીવતી હોય છે. સમાજમાં આવી મહિલાઓની સંખ્યા ઓછી નથી, પરંતુ તેમની કહાનીઓ ઘણીવાર બહાર આવતી નથી.
પરિવારિક મતભેદો, આર્થિક સંકટ અને લાગણીસભર તણાવ વચ્ચે અનેક મહિલાઓ આજે પણ પોતાના સંતાનો અને પરિવાર માટે માતૃત્વ જીવતી રહે છે. આવી મહિલાઓ માત્ર ઘરની જવાબદારી જ નહીં, પરંતુ આખા પરિવારને ભાવનાત્મક રીતે મજબૂત બનાવવાનું કામ પણ કરે છે. માનસશાસ્ત્રીઓ માને છે કે માતાનું સ્થાન કોઈ લઈ શકતું નથી, પરંતુ જીવનમાં કેટલીક પરિસ્થિતિઓ એવી બને છે જ્યાં દીકરી જ માતાની ભૂમિકા ભજવવા લાગે છે. ખાસ કરીને ભારતીય પરિવારોમાં મોટી દીકરી ઘણીવાર નાના ભાઈ-બહેનો માટે માતા સમાન બની જાય છે.
સામાજિક કાર્યકરોના જણાવ્યા મુજબ, આવી મહિલાઓને માત્ર લાગણીસભર સમર્થનની જ નહીં, પરંતુ સમાજ તરફથી માન અને પ્રોત્સાહનની પણ જરૂર છે. કારણ કે તેઓ પોતાના જીવનના અનેક સપનાઓનો ત્યાગ કરી પરિવારને જોડીને રાખવાનું કામ કરે છે. રિતલ જેવી અનેક દીકરીઓ આજે પણ પોતાના પરિવાર માટે નિઃસ્વાર્થ ભાવથી જીવતી રહે છે. તેમની કહાની એ સાબિત કરે છે કે માતૃત્વ માત્ર જન્મ આપવાથી જ નથી આવતું, પરંતુ પ્રેમ, જવાબદારી અને સમર્પણથી પણ ‘મા’ બની શકાય છે.
